All posts tagged: نقد اقتصاد سياسي

امپریالیسم جدید

جان بلامی فاستر ترجمه احمد سیف منتشر شده در نقد اقتصاد سیاسی   این اکنون باوری فراگیر درمیان چپ‌هاست که جهان وارد یک مرحله‌ی جدید امپریالیستی شده است.(1) از نظرگاه ماتریالیسم تاریخی اصلاً عجیب نیست که امپریالیسم تکامل یابد و شکل‌های تازه‌تری بگیرد. امپریالیسم همانند سرمایه‌داری با فرایند دایمی تغییر مشخص می‌شود که از دوران‌هایی کم‌وبیش تعریف‌شده می‌گذرد. تا به همین جا وقتی در دهه‌ی 1890 بحث‌های داغی درباره‌ی امپریالیسم در انگلستان در جریان بود از واقعیت تاریخی موجود تحت عنوان «امپریالیسم جدید» نام بردند تا آن را از مرحله‌ی استعماری پیشین امپراتوری بریتانیا متمایز کرده باشند.(2) این کوشش برای بررسی امپریالیسم جدید دوره‌ی 1875 تا 1914 بود که الهام‌بخش فعالیت‌های نوشتاری مارکسیست‌های اولیه از جمله لنین، بوخارین ، رزا لوکزامبورگ (و با توفیق کم‌تر رودولف هیلفردینگ و کارل کائوتسکی) در تکامل نظریه‌ی امپریالیسم شد. البته گزاره‌هایی هم افزوده شده که اندکی بعد در مکتب وابستگی تعدیل شدند. در مرحله‌ی کنونی سرمایه‌داری ـ امپریالیسم روشن است که نظریه‌های کلاسیک دیگر به طور مستقیم کاربرد ندارند. اما ریخت‌شناسی امپریالیسم دراین نوشته‌های آغازین است که رمز و راز …

قطعه‌ی ماشین‌ها، سوء برداشت ماركسی در گروندریسه و غلبه بر آن در سرمایه

میکاییکل هاینریش ترجمه حسن آزاد منتشر شده در نقد اقتصاد سیاسی گروندریسه متنی است که هم‌چنان مورد علاقه‌ی مفسران مارکس قرار دارد. برخی مؤلفان معتقد‌ند که به اصطلاح «قطعه‌ای در باب ماشین» برای نظریه‌ی مارکسی «زوال»­ سرمایه‌­داری، سندی اساسی به شمار می‌رود. نوعی نظریه‌ی «فروپاشی سرمایه‌داری»، یا دست‌کم توصیف روندی است که طی آن یک شیوه‌ی جدید تولید ظهور می‌کند. شیوه‌ای که سرمایه‌داری خود آن را ایجاد می‌کند، اما با منطق سرمایه‌داری در تضاد قرار می‌گیرد. در این تفسیرها، نتایج «قطعه‌ای درباب ماشین» بدیهی انگاشته می‌شود. اما نتایج «قطعه‌­ای درباب ماشین» از یک سو، از درکی یک‌جانبه از بحران ریشه می‌گیرد که از اوایل دهه‌ی 1850 در افکار مارکس وجود داشت، و از سوی دیگر، برخی کاستی‌ها در صورت‌بندی مقوله‌های اصلی گروندریسه مشخه‌ی آن است. در سال‌های بعد، مارکس هر دوی این بدفهمی‌ها را برطرف کرد. در جلد یکم سرمایه، هنگام بررسی تولید ارزش اضافی نسبی، ما به نقدی ضمنی از «قطعه‌ای درباب ماشین» برخورد می‌کنیم. اگر، همان‌گونه که آنتونیو نگری(1) می‌گوید گروندریسه را در خود و به‌طور مستقل مورد مطالعه قرار دهیم و تکامل …

رویکرد رادیکال به بحران جوّی

کریستین پارنتی ترجمه منصور احسان منتشر شده در نقد اقتصاد سیاسی گرایش‌های مختلف در تفکر سبزها معتقد است که نظام سرمایه‌داری قادر به حفظ رابطه‌ای پایدار با طبیعت غیرانسانی نیست چراکه به‌عنوان یک نظام اقتصادی، سرمایه‌داری الزام به گسترش دارد در حالی‌که زمین محدود است. این‌گونه مباحث را می‌توان در نوشته‌های اکوسوسیالیسم، اکوآنارشیسم، بوم‌شناسی عمیق، و حتی بسیاری از سبزهای حاکم (اگرچه نامی از نظام اقتصادی نمی‌برند) که بر خطرات «توسعه» تمرکز دارند مشاهده کرد. تمام این حرف‌ها می‌تواند حقیقت داشته باشد. سرمایه‌داری، نظامی که در آن بنگاه‌های با مالکیت خصوصی می‌باید دایماً در رقابت با یکدیگر در تولید و فروش از هم جلو بزنند، ممکن است توانایی تطبیق دادن خود با محدودیت‌های موجود در طبیعت را نداشته باشد. اما آیا به این معناست که سرمایه‌داری توانایی حل بحران فعلی جوّی را هم ندارد. بحران جوّی به‌علت گستردگی‌اش می‌تواند به‌عنوان تجمیع تمامی مشکلات زیست‌محیطی (نابودی جنگل‌ها، صید بیش از حد آبزیان، کاهش آب شیرین، فرسایش خاک‌ها، نابودی تنوع زیستی، آلودگی شیمیایی) ظاهر شود. اما توقف تولید گازهای گلخانه‌ای یک معضل بسیار مشخص‌تر است؛ مبرم‌ترین زیرمجموعه در …

سرمایه داری به مرحله فرتوتی اش گام می نهد – سمیر امین

«یک اقتصاد سوسیالیستی به اجتماعی شدن مدیریت محدود نمی گردد. سوسیالیسم به درستی سرمایه داری، بدون سرمایه داران نیست. باید ارتباط بین انسان، طبیعت و جامعه را به هم درآمیخت. ادامه دادن این وضع به شکلی که سرمایه داری پیشنهاد می کند، به ویران کردن فرد، طبیعت و مردم بازمی گردد. « برگردان : م . ت برومند منتشر شده در نگرش                        بخش اول «اندیشه اقتصادی نو کلاسیک برای جهان کنونی مصیبت بار است» . سمیر امین برای بسیاری از همکاران اقتصاد دان اش دلچسب نیست. او برای حکومت ها از این هم کم تر دلچسب است. به گفته او: «صرفه جویی کردن برای کاستن وام ها، از دروغ های شاخدار است» ، «تنظیم بخش مالی جمله ای تو خالی بیش نیست». او تحلیل اش را به مثابه چاقوی جراحی بحران اقتصادی به ما می سپارد. (مجله همبسته) صرفنظر از نوریل روبینی، گفته می شود که Dr DooM اقتصاد دان مشهور آمریکایی به خاطر پیش گویی سونامی سیستم مالی در سال 2005 مشهور شد. اما واقعیت این است که سمیر امین پیش از …

دوستان راستین و دوستان دروغین سیریزا

Photo : Citizenside/Nicolas Koutsokostas/AFP تارنگاشت عدالت   منبع: اومانیته   ٢۹ ژانویه ٢۰١۵   دوستان دروغین سیریزا حزب س،سیالیست فرانسه سعی دارد برنامه الکسیس تسیپراس را بسود فرانسوا اولاند و تقویت او مصادره کند. از ٢۵ ژانویه، تغییر سمت عظیمی، بویژه در حزب سوسیالیست فرانسه مشاهده می‌شود. آن‌ها عجولانه آهنگ و رقصی را به راه انداختند تا برونو لی روکس، رهبر سوسیالیست‌ها در مجلس ملی بتواند در ٢۶ ژانویه بگوید که بین آن‌ها «نکات مشترک زیاد است.» لی روکس حتا تا جایی رفت که گفت «پیشنهادات آقای تسیپراس مدت‌ها پیش توسط چپ تحقق یافته است.» چپ شما از خود می‌پرسد، با این اشتراک افکار، چرا زمانی که همین تسیپراس در مه ٢۰١٢ به فرانسه آمد، سوسیالیست‌های فرانسه از ملاقات با او امتناع کردند. همینطور، فرانسو اولاند، زمانی که به ریاست جمهوری فرانسه انتخاب شد هرگز به نامه تسیپراس-که اکنون نخست وزیر یونان است- پاسخ نداد. همین چند هفته پیش از انتخابات در یونان، پیر مسکویچی سوسیالیست، کمیسر کنونی اتحادیۀ اروپایی برای امور خارجی، بروشنی از تیم بازنده انتخابات یونان به رهبری آنتونیس سامارا محافظه‌کار حمایت کرد …

آن‌چه درباره‌‌ی اقتصاد امریکا به شما نمی‌گویند

احمد سيف منتشر شده در نقد اقتصاد سياسي قبل از هرچیز باید بگویم که منبع بخش عمده‌ای از داده‌های آماری که دراین نوشته مورد استفاده قرارگرفته است کتاب «سیاره‌ی پونزی» است که میچ فیرشتاین نوشته و در 2012 برای اولین بار چاپ شده است. منابع دیگر را به جای خویش به دست خواهم داد. برای این که بتوانیم وضعیت کنونی اقتصاد امریکا و شماری دیگر از اقتصادهای سرمایه‌داری را بهتر درک کنیم باید ابتدا به ساکن مختصری درباره طرح پونزی بگویم. این طرح که نامش را از یک امریکاییِ ایتالیایی‌تبار به میراث برده است طرحی است که ممکن است دیر و زود داشته باشد ولی سوخت و سوز ندارد. یعنی سرانجام فرومی‌پاشد. چارلز پونزی، در نوامبر 1903 درحالی که فقط 2.5 دلار پول نقد داشت به بوستون رسید. ابتدا در یک رستوران کار می‌کرد و از ظرف‌شویی به گارسونی رسید ولی چون سر یک مشتری کلاه گذاشت اخراج شد. بعد کارمند بانک شد ولی بانک ورشکست شد و بعد هم به خاطر تقلب در صدور یک چک به زندان رفت. سپس مدتی درتجارت انسان ـ …

مشکل آقای توماس پیکتی‌

احمد سیف .استاد دانشگاه استافوردشر انتشار کتاب حجیم توماس پیکتی، «سرمایه در قرن بیست‌ویکم»، یکی ازاتفاقات نادر یک سال گذشته بود. برخلاف انتظار و بدون هیچ‌گونه سابقه‌ای، این کتاب برای چندین هفته متوالی، پرفروش‌ترین کتاب در مجموعه عظیم کتاب‌های آمازون بود؛ چیزی که قبل از آن سابقه نداشت و بعید است که پس از این هم کتابی از این دست جزو پرفروشترین‌ها باشد. این کتاب حجیم در چهار قسمت ارایه شده است. بخش اول چارچوب نظری را به دست می‌دهد، در دو بخش بعدی شواهد آماری گسترده‌ای ارایه می‌شود و سرانجام آخرین بخش، چارچوب سیاست‌پردازی را مطرح می‌کند. علت توفیق خارق‌العاده این کتاب در چیست؟ چرا با اینکه کتاب پرحجمی است و خواندنش هم ساده و آسان نیست ولی برای هفته‌ها پرفروش‌ترین کتاب آمازون بود. اولین نکته این است که اگرچه شواهد آماری کتاب بسیارگسترده است ولی موضوع آن جدید و تازه نیست. رشد نابرابری درآمد و ثروت به‌دفعات از سوی پژوهشگران مستند شده است ولی در آن دفعات نه عموم و نه دنیای آکادمیک به این بررسی‌ها چنین اقبالی نشان نداده‌اند. درسال‌های اخیر اولین‌بار …

دو مارکسیست آلمانی فرضیه‌های آقای توماس پیکتی را به نقد کشیده‌اند

تارنگاشت عدالت دنیای جوان دو مارکسیست آلمانی فرضیه‌های آقای توماس پیکتی را به نقد کشیده‌اند برخی کتاب‌ها وضعیت موجود را به طوری مورد حمله قرار می‌دهند، که به فروریختن وضعیت موجود و پیدایش وضعیتی نو می‌انجامد. برخی از روشنفکران کتاب اقتصاددان فرانسوی «توماس پیکتی» را از این نوع می‌دانند. این کتاب ٨٠٠ صفحه‌ای اکنون به زبان آلمانی ترجمه شد و انتشار یافت و از اوائل سال ٢٠١۴ به بحث و گفتگو در مورد آن دامن زد. با این که فرضیه اصلی این کتاب زیاد نو و غیرمعمولی نیست، با این حال  واکنش بسیار شدیدی را به دنبال داشت. پیکتی رابطه ثروت و درآمد در قرون گذشته را مورد بررسی قرار داده و نشان می‌دهد که از دهه ١٩٧٠ در کشورهای سابق صنعتی درآمدها برخلاف ثروت‌ها بسیار کند رشد‌یافته است و ثروت‌های موجود به نوبه خود امروز ناعادلانه‌تر از ١٠٠ سال پیش تقسیم و توزیع شده است. کوتاه بگوئیم، پیکتی این که بی‌عدالتی رشد می‌کند، که بکرات به اثبات رسیده (هرچند نه با این ابعاد)  و حتا نئولیبرال‌های افراطی نیز قادر به نفی آن نیستند را …

افزایش شتابان قیمت‌ها تا کجا

غلامحسین دوانی . پژوهشگر مالی- اقتصادی حرکت پیش‌بینی شده افزایش نرخ ارز و افزایش شتابان قیمت‌ها نگرانی‌های جدی را برای عموم اقشار آسیب‌پذیر فراهم کرده است.به‌طور مثال قیمت گندم ٤٣درصد و آرد ٤٠درصد افزایش و به‌تبع آن نان نیز ٣٠درصد افزایش یافته است (روزنامه شرق صفحه چهار مورخ ١١/٩/١٣٩٣) و به‌نقل از همین روزنامه هزینه‌های سالانه خانوار در سال گذشته ٢٠میلیون‌و٥٠٠هزارتومان و درآمد خانوار ٢٠میلیون‌و٤٥٠هزارتومان اعلام شد که ٥٣درصد منابع درآمدی خانوارها «درآمدهای متفرقه» یا همان امدادهای غیبی است. مهم‌ترین موضوع مورد توجه محافل اقتصادی جهان چگونگی افزایش هزینه‌های خانوار در ایران نسبت به درآمدهای آنان طی یک دوره متوالی ١٥ساله و گستردگی سطح فقر خانوارها و… هستند که ظاهرا مورد توجه اقتصاددانان دولتی در دو دهه گذشته با هر گرایشی نبوده و نیست و همچنان بر طبل آزادسازی قیمت‌ها می‌کوبند تو گویی قیمتی هم وجود دارد که آزاد نباشد.از یک‌سو در بدترین شرایط اقتصادی عده‌ای همچنان به ثروت‌اندوزی و ساخت برج‌های تجاری تریلیارد تومانی و خرید اتومبیل‌های میلیاردی برای آقازاده و عروس‌خانم و… مشغولند، از سوی دیگر سقوط قریب‌الوقوع بالای ٤٠درصد جمعیت به زیر …

سوسياليزم يا نئوليبراليزم

ارنست مندل برگردان از: سارا قاضی از اواسط دهه 1970 به بعد، سرمايه داری به تهاجمی جهانی برعليه توده های کارگر و فقير دست زده است. اين حرکت تهاجمی نشانگر رو به نابودی رفتن روابط بين نيروها است و تاوان آن را کارگران ميبايد پرداخت کنند. اين حرکت هم ريشه های عينی و واقعی دارد و هم ريشه های ذهنی. ريشه های عينی و واقعی آن ذاتاً در بالا رفتن شديد درصد بيکاری در کشورهای امپرياليستی ميباشد که از 10 ميليون به50 ميليون ـشايد هم بيشترـ رسيده است. آمارهای رسمی همه آمار دولتی است و به همين دليل همه ساختگی ميباشد. در کشورهای جهان سوم حداقل 500 ميليون بيکار وجود دارد. برای اولين بار پس از پايان جنگ جهانی دوم، بيکاری در کشورهای بوروکراسی زده پساـ سرمايه داری هم در حال افزايش بوده است. ريشه های ذهنی آن ذاتاً در شکست کلی طبقه کارگر و جنبش های توده ای در مقاومت های خود در برابر حملات سرمايه داری ميباشد. در خيلی از کشورها حتی سازمان ها(ی کارگری) رهبری را به عهده داشته اند. فرانسه، ايتاليا، …

تناقض‌های پسامدرنیسم

تری ایگلتون ترجمه: محسن ملکی منتشر شده در نقد اقتصاد سیاسی چرا همه درباره‌ی فرهنگ حرف می‌زنند؟ آن‌هم زمانی که مسائل نسبتا مهم‌تری برای بحث هست. این ایده که همه چیز فرهنگی است، ایده‌ای که اینک در بینِ بخش‌هایی از جناحِ چپ غرب مُدِ روز است، به آموزه‌ای تعلق دارد که با نام فرهنگ‌‌گرایی شناخته می‌شود؛ آموزه‌ای که در نوعِ خود به همان اندازه‌ی اکونومیسم، زیست‌شناسی‌گرایی، ذات‌گرایی یا هر «ایسم» دیگری که این آموزه واکنش نسبتاً افراطی وحشت‌زده‌ای در برابر آن است، تقلیل‌گراست. فرهنگ‌گرایی، اهمیتِ امرِ برساخته، رمزگذاری‌شده و قراردادی را در زندگی آدمی در مقابلِ آن‌چه که آدمها در مقامِ حیوانات مادی طبیعی در آن مشترک‌اند، زیاده از حد جلوه می‌دهد. به همین منوال، تاریخ‌گرایی معمولاً به جای آن‌چه در تاریخ به طور گسترده و پایدار و تقریباً نومیدکننده‌ای ثابت است، برامرِ متغیر، نسبی و گسسته تأکید می‌ورزد. فرهنگ‌گرایی به زمان و مکان تاریخی خاصی ـ در بحث ما، سرمایه‌داری پیشرفته‌ی غرب ـ تعلق دارد؛ اما اکنون به نظر می‌رسد، که به طور فزاینده‌ای در حال وارد شدن به چین و سایر جوامع «نوظهور» …

کارآگاه، چونان نقشه‌نگار قدرت

ابراهیم محمودی شرحی بر کتاب «کشف حجاب: بازخوانی یک مداخله‌ی مدرن»  منتشر شده در نقد اقتصاد سیاسی «همه جا قصه‌ی دیوانگی مجنون است هیچ‌کس را خبری نیست که لیلی چون است» مهستی گنجوی «تاریخ صرفاً نوعی علم نیست بلکه همچنین به مفهومی ناچیز، شکلی از به یادآوردن است.» (والتر بنیامین:120) «کنار نهادن چادر و با لباس بیرون آمدن برایشان چنان بود که گویی لخت مادرزاد در برابر مردان ظاهر شده‌اند و چنان در خود فرورفته (مچاله) می‌شدند که گفتی منگنه شده‌اند و بدان گونه از زیر چشم به مردان نگریسته کناره می‌جستند که دزدی بخواهد خود را استتار نموده راه گریز پیدا کند. کلاه را تا ابروها پایین کشیده و جلوی لباس خویش را به هم آورده دست‌ها را تا کرده به سینه می‌چسباندند. دولادولا و خمیده راه می‌رفتند و نظر به زمین می‌انداختند، یقه را بالا کشیده پایین دامن را به هم می آوردند. دزدانه به سر و وضع خود و طرفین خویش نگاه می‌کردند…»  (جعفر شهری، به نقل از صادقی، 1392: 54) زمانی والتر بنیامین می‌گفت که تصاویر تاریخی تنها در اکنونِ شناخت‌پذیری‌شان …

امریکا و افغانستان

ویلیام بلوم – ترجمه‌ی احمد سیف منتشر شده در نقد اقتصاد سياسي لطفا یک بار دیگر به من بگو… راستی جنگ افغانستان برسر چیست؟» حالا که جنگ امریکا در عراق به‌اصطلاح به یک سرانجام خوب رسیده (نسبتاً خوب،… یا بهتر از هیچ چیز… یا تا چندتایی از ما هنوز زنده‌ایم از این جا بزنیم بیرون و چند تا عراقی باقی مانده‌اند که هنوز نکشته‌ایم) بهترین‌ها و زرنگ‌ترین‌ها در دولت و مطبوعات ما توجه‌شان جلب شد که درباره‌ی افغانستان چه کنیم؟ به نظر نمی‌رسد کسی به خاطر داشته باشد که افغانستان به جریان یازده سپتامبر یا مبارزه با تروریسم ربطی ندارد (به غیر از تعداد زیادی تروریست احتمالی که امریکا با اشغال نظامی‌اش تولید کرده است). درگیری امریکا درافغانستان درباره‌ی خط لوله (نفت) است. رییس جمهور اوباما در اوت 2009 اعلام کرد: «هرگز نباید فراموش کنیم که این جنگ جنگی نیست که ما انتخاب کرده باشیم. این جنگ یک جنگ ضروری است. آن‌ها که در 11سپتامبر به امریکا حمله کرده‌اند برای حمله‌ی دیگر آماده می‌شوند اگر این وضعیت کنترل نشود شورش طالبان به این معناست که …

مارکسیسم و زندگی روزمره

  کانیشکا گونِواردنا ترجمه آیدین ترکمه منتشر شده در نقد اقتصادسیاسی درباره‌ی هانری لوفور، گی دوبور و برخی دیگر انسان باید روزمره باشد، یا اصلاً نباشد. هانری لوفور 1 مارکسیسم و زندگی روزمره.[1] در عصر یادزدوده‌ی پسامدرنیسم بعید به نظر می‌رسد که این دو مفهوم همبسته باشند، فقط اندکی از رابطه‌ی نزدیک و انقلابی‌شان در دهه‌های اول سده‌ی گذشته در حال افشاشدن است. امر روزمره[2] بنابر حساسیت‌های از لحاظ سیاسی بجای اخیر، بسیار ارزشمند و والا است، ابژه‌ای که باید در پیوند با دغدغه‌های دکترینی قرار گیرد که به کلی به ذات‌گرایی (طبقاتی)، فروکاست‌گرایی (اقتصادی)، و دترمینیسم (تاریخی) محکوم شده است. گویی بهتر است تا این ابژه را به حوزه‌ای پلورالیستی و پسامارکسیستی همچون مطالعات فرهنگی بسپاریم. با این همه باید به یاد داشته باشیم که کمتر از یک سده‌ی پیش، هدف انقلاب سوسیالیستی به‌سان بازسازی رادیکال زندگی روزمره نگریسته می‌شد. و حتی ــ یا به‌ویژه ــ پس از آنکه کوشش‌ها برای تغییر جهان به نتیجه نرسید، ‌پیوند بین سطح به شدت مجادله‌برانگیز واقعیت اجتماعی و مبارزه برای سوسیالیسم در اندیشمندان انگشت‌شماری که با عنوان …

قانون گرایش نزولی نرخ سود – کارل مارکس

 ترجمه حسن مرتضوی منتشر شده در نقد اقتصاد سیاسی يادداشت مترجم: نظريه‌ي بحران به طور عام و گرايش نزولي نرخ سود به طور خاص از جمله مجادله‌انگيزترين بحث‌هاي اقتصاد سیاسی از زمان ماركس تا امروز است. تبعات اين نظريه در سياست معين طبقاتي بسيار پرمعناست. در واقع هر نوع خط‌مشي گزيده براي واژگوني سرمايه‌داري در بطن خود به امكان عملی نابودي سرمايه‌داري در عالم واقع معطوف است. بدون چنين بنياد واقعي هر نوع تلاشي از همان آغاز محكوم به شكست است و بر همين مبنا نحله‌هاي گوناگون ماركسيستي از نحوه‌ي پاسخ خود به اين پرسش از هم متمايز شده‌اند. براي آشنايي خوانندگان با اين موضوع سلسله مقالاتي را تهيه ديده‌ام كه به صورت مقالاتي جداگانه اما كاملاً مرتبط با هم ارائه خواهند شد. ابتدا براي آشنايي با موضوع پاره‌ي سوم جلد سوم سرمايه در اختيار خوانندگان قرار خواهد گرفت. سپس مقاله‌ي نظريه‌ی بحران، قانون گرايش نزولی نرخ سود و مطالعات ماركس در دهه‌ی 1870 نوشته‌ي ميكاييل هاينريش ارائه خواهد شد. اين مقاله با واكنش برخی پژوهشگران ماركسيست روبرو شد كه از آن ميان من پنج …

سرمایه‌‌داری: داستان اشباح

ارونداتی روی ترجمه‌ فیروزه مهاجر نقد اقتصادسیاسی آن‌‌چه در نوشته‌­ی زیرمی­‌آید شاید از دید برخی به‌­نوعی نقدی بی‌­رحمانه باشد. از سوی دیگر، بنا به‌­سنت حرمت نهادن به­ دشمنان خود، می‌­توان آن را به ­چشم تصدیق ­بصیرت، ظرافت، و عزم راسخ کسانی خواند که زندگی خود را وقف امن نگه‌­داشتن جهان برای سرمایه‌­داری کرده‌­اند. داستان مسحورکننده­‌ی آن­‌ها، که از حافظه‌­ی معاصر پاک شده­ است، در اوایل سده­‌ی بیستم در ایالات متحد شروع ­شد آن‌‌گاه که انسان‌‌دوستی شرکتی، به‌­طور قانونی به‌­صورت بنیادهای موقوفه تجهیز شد، شروع کرد به­‌این‌­که جای فعالیت مبلغان مذهبی را در ایفای نقش جاده صاف­‌کن و گشت حفاظت سیستم سرمایه­‌داری (و بعد امپریالیسم) بگیرد. در میان نخستین بنیادهایی که در ایالات متحد تشکیل شد موقوفه­‌ی کارنگی[2] بود، که در 1911 با سودهای حاصل از کمپانی فولاد کارنگی تشکیل شد، و بنیاد راکفلر،[3] که ج. د. راکفلر، بنیان­‌گذار شرکت استاندارد اویل[4] آن را در 1914 تاسیس کرد. این‌ها تاتاها و آمبانی‌­های[5] زمان خود بودند. برخی بنیادها که بنیاد راکفلر تأمین مالی کلی یا اولیه­‌شان را به­عهده داشت یا حامی­‌شان بود عبارت­اند از سازمان ملل، سیا، …

کار و زندگی جوانان فروشنده در بی حقوقی مطلق

شیده رخ فروز منتشر شده در خیزش شماره 34 «به چند خانم فروشنده با روابط عمومی بالا نیاز داریم»، «به چند خانم آشنا و مسلط به کار فروشندگی نیار داریم»، «آگهی استخدام فروشنده با اضافه‌ حقوق برای شرایط ویژه فروشگاه» «به چند خانم فروشنده با ظاهری آراسته برای کار در یک فروشگاه معتبر نیازمندیم». وضعیت کار و زندگی هزاران جوان جویای کار و شاغل در فروشگاه های کوچک و بزرگ، تحت عنوان «فروشنده»، زمینۀ استثمار وحشیانه و بهره گیری همه جانبۀ صاحبکاران سودجو را از نیروی کار فروشندگان، با زیر پا نهادن آشکار قوانین نیم بند موجود و عدم کوچکترین حمایت و نظارت از سوی دولت، به راحتی فراهم ساخته است. سکوت توأم با ترس از بیکاری و دربدری برای یافتن کاری جدید، انواع فشارهای فزاینده وارد بر جوانان، با پذیرش شرایط حاکم از سوی فروشندگان، دست کارفرمایان را برای بهره کشی هرچه بیشتر از کار زنده، بازتر می گذارد. زنان و دختران فروشنده در شرایطی به مراتب بدتر از مردان فروشنده قرار دارند. ساعات کار فروشندگان فروشگاه ها در دو نوبت صبح و عصر …

برآمد شبه‌نظامیان اسلام‌گرا از لیبی تا دولت اسلامی

گفت‌وگوی امی گودمن با ویجای پراشاد ترجمه سهیل آصفی منتشر شده در نقد اقتصاد سياسي امی گودمن: ویجای، به «دموکراسی ناو» خوش آمدید، در لیبی چه می‌گذرد؟ ویجای پراشاد: بله، امروز در قاهره، وزیرانی از شمال افریقا با یکدیگر دیدار می‌کنند، چراکه بحران لیبی بسیار وخیم‌تر شده است. لیبی مرزی بسیار طولانی با مصر دارد و مرزی طولانی با الجزایر؛ با تونس هم مرز دارد؛ این‌ها سه کشوری هستند که از سرریزشدن خشونت عمیقاً نگران‌اند. خب، این خشونت چیست؟ می‌دانید، مسأله این است که خشونت همین دیروز آغاز نشده که یک نشست فوری را در پی داشته باشد. این خشونت از سال 2011 جریان داشته است. نحوه‌ای که جنگ علیه قذافی دنبال شد متفاوت بود؛ می‌دانید، ابتدا باید توضیحی در مورد لیبی بدهم، تا بتوان ماهیت جنگ را فهمید. لیبی مانند اندونزی است، با این تفاوت که مابین شهرهای جزیره‌ای کوچک آن، بیابان قرار گرفته است. حومه‌های شهر بسیار اندک هستند؛ این‌ها شهرهایی به شکل مجمع‌الجزایرند. در نتیجه، وقتی قذافی در سال 2011 متوجه مقاومت در برابر قدرت خود شد، مجمع الجزایر بنغازی، اجدابیا، این …

امپریالیسم و دلاری‌کردن اقتصاد – نوشته احمد سیف

احمد سیف منتشر شده در تارنماي نقد اقتصاد سياسي پژوهشگران اقتصاد سیاسی مقوله‌ی امپریالیسم را بررسی کرده و مختصات آن را برشمرده‌اند. به باور من، در عصر و زمانه‌ی جهانی‌سازی ما به ارزیابی تازه‌ای از این مقوله نیازمندیم که با مختصات این عصر و زمانه هم‌خوانی داشته باشد. در این مقاله، امپریالیسم یعنی تصاحب نظام‌مند ارزش درمناسبات بین‌المللی، یعنی بنگاه‌های سرمایه‌داری درکشورهای متروپل ارزش تولیدشده در کشورهای تحت‌سلطه را تصاحب می‌کنند. البته برای تکمیل این فرایند مجموعه‌ای از پیش‌گزاره‌های اقتصادی و غیر اقتصادی لازم است. انتقال مازاد درسطح بین‌المللی به «مدیران حرفه‌ای» نیازمند است تا با «مدیریت» این مبادله‌ها فرایند انتقال ارزش را تسهیل کنند. این وظیفه در سال‌های اخیر به مؤسسات برتون وودز ـ صندوق بین‌المللی پول، بانک جهانی، و سازمان تجارت جهانی ـ واگذار شده است. البته ناتو هم هست که در «مدیریت» بخش نفت در اقتصاد جهانی نقش مؤثری دارد. ابتدا به چند مقوله اشاره کنم. تحرک سرمایه در دهه‌های اخیر مقدار بسیار بیش‌تری سرمایه به حرکت درآمده است که هر روزه به دنبال یافتن فرصت‌های تازه‌تری برای سودآوری بیش‌تر است. اگرچه …

فلسطین: اکنون تنها راه‌حل، راه‌حلِ یک دولت است

جان ریس ترجمه بابک پاشاجاوید منتشر شده در نقد اقتصاد سياسي در بحبوحه‌ی سلاخی و ویرانی در غزه، بیایید لحظه‌ای چگونگی وقوع آن‌را به‌خاطر بیاوریم و بپرسیم که این [امر] چه‌گونه برای سومین بار در طول پنج سال رخ می‌دهد؟ مهم‌تر از آن باید بپرسیم که چه استراتژی‌ای می‌تواند پیروزی را برای فلسطینی‌ها به‌ارمغان بیاورد و مانع چرخش بعدی در این چرخه‌ی معیوب شود؟ این پرسش‌ها ما را به بحثی اساسی میان فلسطینی‌ها و حامیان‌شان بازمی‌گرداند: آیا هدف مبارزه باید یک راه‌حل دو دولتی باشد که در آن اسراییل به قلمرویی که پیش از الحاق بخش دیگر سرزمین‌ فلسطین در سال 1967 اشغال کرده بود باز‌گردد و یک دولت فلسطینی در بخش باقی‌مانده پدید آید یا باید یک دولت کاملاً جدید تشکیل شود که در آن فلسطینی‌ها، مسیحیان و یهودیان بتوانند بار دیگر در کنار هم زندگی کنند، همان‌گونه‌که در منطقه‌ی فلسطین تاریخی پیش از ایجاد دولت اسراییل می‌زیستند؟ بیایید نگاهی به ریشه‌های این مناقشه بیاندازیم. مذاکرات اسراییلی ـ فلسطینی که اوباما طرح‌ریزی کرده بود، متوقف شد چراکه دولت نتانیاهو موج جدیدی از شهرک‌سازی را …

نژادپرستان و ضدنژادپرستان – اتین بالیبار

اتین بالیبار ترجمه سینا چگینی منتشر شده در نقد اقتصاد سياسي   در کجا، چه زمانی و چه‌گونه مفهوم نژادپرستی شکل گرفت؟ به نظر می‌رسد این مفهوم در کتابی که درسال‌های 1934-1933 منتشر شد ریشه داشته باشد که در آن، مگنوس هیرشفیلد، «نظریه‌ی نژادی» را که شالوده‌ی برداشت هیتلر از نبرد نژادی بود، تشریح کرد. پس این واژه در آلمان از خلال تماس با نخستین «ابژه‌اش» متولد شد: نژادپرستی دولت نازی که تحت نام اسطوره­ ی آریایی گسترش یافت، نه‌تنهاعمدتاً علیه یهودیان بلکه علیه دیگر مردمان و جمعیت‌های «نژاد پست» جهت‌گیری می‌شد. از همان سال 1938 این اصطلاح در زبان انگلیسی در ترجمه کتاب هیرشفیلد ظاهر شد. از خلال آورده­‌های نظری مختلف، این اصطلاح به معنای متعارف بین‌المللی‌اش، یعنی این پیش‌داوری که نابرابری‌های ذاتی میان گروه‌های انسانی وجود دارد، دست‌یافت. پیر آندره تاگویف، فیلسوفی فرانسوی که متوجه این سؤالات بود، آنچه را دو «نمود قیاس ­ناپذیر» واژه‌ی «نژادپرستی» می ­نامید در فرانسه تشخیص داد. نخستین نمود که نسبتاً گذرا بود (1897-1895) با تأسیس جنبش عمل فرانسوی[1] و پیدایش روزنامه­ «ناسیونالیست تمامیت­ طلب» راست افراطی فرانسوی …

ایده‌هایی برای پراکسیس سیاسی

  ایده‌هایی برای پراکسیس سیاسی دیوید هاروی برگردان سینا چگینی منبع انسان شناسي و فرهنگ توضیح مترجم: کتاب «هفده تناقض و پایان سرمایه‌داری»، آخرین کتاب دیوید هاروی است که در سال 2014 منتشر شد. در این کتاب هاروی به شیوه‌ای شماتیک، به توضیح هفده تناقض عمده سرمایه‌داری می‌پردازد. متن زیر ترجمه بخش آخر این کتاب با عنوان «ایده‌هایی برای پراکسیس سیاسی» است که در آن هاروی به‌طور فشرده، هفده جایگزین ایجابی را برای رفع این تناقضات، در چهارچوبی غیر سرمایه‌دارانه طرح می‌کند: تاباندن اشعه‌ی ایکس به درون تناقضات سرمایه، چه چیز به ما درباره پراکسیس سیاسی ضدسرمایه‌داری می‌گوید؟ البته چنین چیزی نمی‌تواند به ما بگوید دقیقاً در میان مبارزات همیشه پیچیده و خشم‌آلود درباره این یا آن مسئله در محل وقوع چه‌کار باید کرد. اما به‌محض این‌که موردی را برای سیاست ضدسرمایه‌داری ایجاد و تقویت کند، به شکل‌گیری جهتی کلی برای مبارزه‌ی ضد سرمایه‌داری کمک می‌کند. زمانی که نظرسنجی‌ها سؤال محبوبشان را می‌پرسند که «شما فکر می‌کنید این کشور در مسیر درستی رهبری می‌شود؟» چنین چیزی فرض می‌کند که مردم درباره‌ی آنچه شاید مسیر درست …

مکتب وابستگی و توسعه‌نایافتگی اقتصادی

مکتب وابستگی و توسعه‌نایافتگی اقتصادی احمد سیف منتشر شده در نقد اقتصاد سياسي اقتصاد توسعه» مقوله‌ی کم‌وبیش جدیدی است. از سال‌های پس از جنگ جهانی دوم است که این مقوله وارد مباحث دانشگاهی شده است. حدس‌ می‌زنم کسی را پیدا نکنید که با «توسعه»ی اقتصادی همراه و موافق نباشد. اما مشکل از آن‌جا پیش می‌آید که اگربپرسید که «اقتصاد توسعه» به‌راستی یعنی چی، بعید می‌بینم که پاسخ ساده و سرراستی به شما بدهند. آن چه که اغلب در پاسخ به این پرسش داده می‌شود مقولاتی است از این دست: – سطح زندگی بالاتر – درآمد سرانه‌ی فزاینده – رشد ظرفیت تولیدی – رشد اقتصادی توأم با گسترش برابری یا نابرابری کم‌تر – رسیدن به کشورهای صنعتی پیشرفته – استقلال اقتصادی و اتکا به خویش اما نگاهی به ادبیات دانشگاهی درباره‌ی «اقتصاد توسعه» نشان می‌دهد که با دیدگاه‌های متفاوتی روبه‌رو می‌شویم. حوزه‌هایی که شاهد بیش‌ترین اختلاف‌نظر در آن‌ها هستیم از این قرارند: – اصولاً «اقتصاد توسعه» به چه معناست؟ – فرایند توسعه‌ی اقتصادی چه‌گونه عمل می‌کند؟ – چه‌گونه می‌توان به شرایط یک اقتصاد توسعه‌یافته رسید؟ البته، …

آنچه می‌توان از مردم‌شناسی آموخت

سمیر امین منتشر شده دركتاب جمعه و بايگاني مطبوعات ايران   ۱-پذیرفتن این تز که موضوع «مردم‏‌شناسی» تحقیق دربارۀ‌ جوامع طبقاتی در حال تشکیل می‌باشد، این پرسش پیش می‌آید که از تحقیقاتی که تاکنون در این زمینه انجام گرفته است چه درس‌هائی می‌توان گرفت؟   «مردم‌شناسی» نیز همانند دیگر قلمروهای تخصصیِ علوم اجتماعی، نه فقط واقعیت‌های اجتماعی را به‌‌طور مصنوعی تقسیم‌بندی می‌کند بلکه هدف ایدئولوژیکی دوگانه‌ئی را نیز دنبال می‌نماید: به‌این معنی که اولاً می‌کوشد تا قلمروی برای خود ایجاد کند که از ‌ حیطهٔ کاربرد قوانین اساسی ماتریالیسم تاریخی بیرون باشد (از حیطهٔ قانون مربوط به‌‌نقش تعیین کنندهٔ زیربنای اقتصادی در آخرین مرتبهٔ تحلیل)؛ و ثانیاً به‌«اقوام ابتدائی که تاریخ ندارند» (به‌خصوص اقوام افریقائی) – در مقایسه با «اقوام صاحب تاریخ» و حتی در مقایسه با «اقوامی که تاریخ بزرگی دارند» (یعنی اروپائیان) – جنبه‌ئی خاص بدهد و به‌این ترتیب از لحاظ معنوی نیز امپریالیسم را موجه سازد. در چنین شرائطی نمی‌توان گفت که «مردم‌شناسی» در مجموع جنبهٔ علمی یافته است، حتی اگر مدارکی هم که به‌وسیلهٔ محققان این علم جمع‌آوری شده‌اند از دیدگاه …

103 سد نفس دریاچه ارومیه را بریده است!

خسرو صادقی بروجنی   منتشر شده در انسان شناسی و فرهنگ رودخانه، اقیانوس ها، دریاچه ها و دریاها که از مهمترین منابع نیرو و انرژی به حساب می آیند، طی میلیون ها سال (بدون دخالت انسان)، به طور طبیعی مسیر خود را از مرتفع ترین کوهها و … پیدا کرده اند. از زمانی که انسان با دخالت های بی رویه مسیر طبیعی آب ها را تغییر داده و اقدام به سدسازی نموده است، در عمل باعث تغییرات وسیعی در جریان طبیعی مسیر آن ها نموده است. که در عمل ضرب المثل فارسی «بر سر شاخه نشستن و بن بریدن» را به یاد می آورد. طبق آمار موجود، در ۱۰ سال گذشته 248 سد در دنیا با مطالعه و آگاهی به دلایل مختلف در کشورهای گوناگون تخریب شده است. ﺳﺪ ﺳﺎزی در ﺑﯿﺸﺘﺮ ﺟﺎھﺎی دﻧﯿﺎ ﻣﻨﺴﻮخ ﺷﺪه اﺳﺖ .ﺣﺘﯽ ﺳﺪ ﺑﺰرگ آﺳﻮان ﮐﻪ روی رود ﻧﯿﻞ ﺑﺴﺘﻪ ﺷﺪه و در ﺣﮑﻢ ﺷﺮﯾﺎن ﺣﯿﺎﺗﯽ ﺑﺮای ﻣﺼﺮی ھﺎ ﺑﻮد اﻣﺮوز ﺑﻪ ﻋﺎﻣﻞ ﺗﺨﺮﯾﺐ و ﻧﺎﺑﻮدی زﻣﯿﻦ ھﺎی ﮐﺸﺎورزی و ﺑﺮ ھﻢ ﺧﻮردن روال رﺳﻮب ﮔﺬاری در ﺳﻮاﺣﻞ ﻧﯿﻞ …

معنای انتخابات اروپا

آلن وودز ترجمه مهرداد امامی منتشر شده در نقد اقتصاد سیاسی انتخابات پارلمانی اخیر اروپا موجی از شگفتی در عرصه‌­ی سیاسی این قاره ایجاد کرده است. پیروزی­‌های بزرگی نصیب احزاب ضدّ وضع موجود در کشورهایی چون فرانسه، یونان و بریتانیا شد و زنگ خطر را برای احزاب سیاسی جریان اصلی به صدا در آورد. این استدلال که انتخابات اخیر نمایانگر چرخشی شدید به سمت جریان راست – و حتی فاشیسم- است به‌کلی نادرست است. در اسپانیا، یونان و پرتغال چرخشی آشکار به چپ صورت گرفت. اگر بتوان از زمین­‌لرزه‌­های سیاسی صحبت کرد، آن‌گاه موج ناگهانی حزب پودموس (به معنای ما می­توانیم) در اسپانیا مطمئناً باید به عنوان زمین­‌لرزه‌­ای سیاسی تلقی کرد. در حقیقت، خصلت اصلی و مشترک در این انتخابات تقابل شدید چپ و راست و افول چشم­‌گیر احزاب میانه بود. تنها در آلمان و ایتالیا حزب CDU آنگلا مرکل و حزب دموکراتیک ماتئو رنزی نتایج قابل‌قبولی کسب کردند. آلمان و ایتالیا تنها کشورهایی هستند که در آن­ها (بنا به دلایل گوناگون)، رأی­‌دهندگان هنوز کاملاً به میانه‌­روی سیاسی و اتحادیه‌­ی اروپا پشت نکرده‌­اند. در ایتالیا، …

بهتر از بازتوزیع درآمد

  بهتر از بازتوزیع درآمد ریچارد ولف ترجمه احمد سیف منتشر شده در تارنماي نقد اقتصاد سياسي «نگاهی دیگر به پیشنهادهای توماس پیکتی در«سرمایه در قرن بیست‌ویکم شکاف روزافزون بین فقرا واغنیا ـ یک‌درصدی‌‌ها و بقیه – بحث‌ها، مبارزات و اتهام‌زنی دو طرف برسر بازتوزیع را داغ کرده است. آیا مالیات‌ستانی وهزینه‌ها و قدرت تنظیم‌کننده‌ی دولتی باید درآمد را ازثروتمندان به دیگران بازتوزیع کند و اگرپاسخ مثبت باشد، چه‌گونه؟ همان گونه که باورها و احساس‌ها قطب‌بندی می‌شود، منازعات سیاسی هم حادتر می‌شود. با این همه، آیا بازتوزیع باید در کانون توجه ما باشد؟ توماس پیکتی درکتاب تازه‌اش «سرمایه در قرن بیست‌ویکم» معتقد است که باید چنین باشد. او بررسی می‌کند که چه‌گونه و چرا سرمایه‌داری نابرابری اقتصادی عمیق‌تری ایجاد می کند و برای مقابله با آن مدافع مالیات بردرآمد و ثروت است. او می‌خواهد با بازتوزیع درآمد از ثروتمندان به فقرا و طبقه‌ی متوسط نابرابری را جبران کند و تخفیف دهد. بحث‌هایی که برسر کتاب پیکتی درگرفته نشان می‌دهد که بازتوزیع درآمد حامیان زیادی دارد. ولی تاریخ به مدافعان و مخالفان نشان داده که بازتوزیع …

نوتوسعه‌گرایی: فراسوی نولیبرالیسم؟

نوتوسعه‌گرایی: فراسوی نولیبرالیسم؟  ماریانو فلیز   ترجمه منصور احسان منتشر شده در تارنماي نقد اقتصاد سياسي  بحران سرمایه‌داری و توسعه‌ی آرژانتین از دهه‌ی 1990 مسیر جدیدی که آرژانتین در پیش گرفته به مباحث زیادی در چند سال گذشته دامن زده است. تمرکز بیش‌تر این مباحث روی ماهیت این شیوه‌ی جدید توسعه است که گمان می‌رود در پی بحران حاکمیت نولیبرالی پدیدار شده است. در این مقاله تحلیلی از پیوستگی‌‌ها و تغییرات در توسعه‌‌ی سرمایه‌داری پس از بحران سال 2001 در آرژانتین ارائه می‌‌شود. شواهد گسترده‌‌ای در مورد تغییرات در شیوه‌‌ی توسعه ارائه می‌‌کنیم که به ادعای ما به بدیلِ نوتوسعه گرایی تحول یافته است. درعین‌‌حال که استدلال می‌‌کنیم این استراتژی به سلطه‌‌ی سرمایه‌‌داری استمرار می‌‌بخشد، از آن مهم‌‌تر تأکید داریم که علاوه بر آن نشان‌‌گر تغییر مهمی نسبت به الگوی سابق توسعه است. به‌طور خاص، شیوه‌‌ی جدید توسعه‌‌ی سرمایه‌داری موجد مجموعه‌‌ای از سیاست‌‌های عمومی است که به اشکال جدیدی به میانجیگری مبارزه‌‌ی طبقاتی می‌‌نشیند. مقدمه جفری ر. وبر در مقاله‌‌ی اخیرش نظریه‌ی جدیدی پیرامون نوساختارگرایی1 را مورد بحث قرار می‌دهد که در آن نوساختارگرایی را به‌مثابه شالوده‌ای ایدئولوژیک …

قوت‌ها و ضعف‌‌های نظریه‌­ سرمایه­ نزد توماس پیکتی

قوت‌ها و ضعف‌‌های نظریه‌­ سرمایه­ نزد توماس پیکتی   الکس کالینیکوس  ترجمه­‌ بابک پاشاجاوید منتشر شده در نقد اقتصاد سياسي کتاب اقتصادی جدید توماس پیکتی، سرمایه در قرن بیست‌‌ویکم، در رده‌‌ی پرفروش‌‌ترین‌‌ها جای گرفته است. الکس کالینیکوس، مؤلف کتاب در دست انتشار «رمزگشایی سرمایه» دلیل اقبال از کتاب را بررسی می‌‌کند. سرمایه در قرن بیست‌‌ویکم نوشته‌‌ی توماس پیکتی در هفته‌­ی اخیر در رده‌­ی دوم فهرست پرفروش‌‌ترین‌‌های آمازون ایالات متحده قرار داشت. این اثر در بین کتاب­ غم‌‌انگیز زندگی با سرطان و یک کتاب رنگ‌‌آمیزی کارتون‌­های دیزنی برای کودکان جای گرفت. در بریتانیا تأثیرش این‌‌قدر قابل‌توجه نبود، اما هنوز به‌­صورت گسترده‌ای در نشریات و رادیو و تلویزیون مطرح می­‌شود. این دستاورد کم‌‌وبیش بزرگی برای یک کتاب حدودا 700 صفحه‌­ای است که اقتصاددانی فرانسوی که پیش‌‌تر ناشناخته بود آن را نوشته و سرتاسر آن شامل جدول‌­های آماری است و با قیمت 29.95 پوند به فروش می‌­رسد. اما، در چند هفته‌­ی گذشته، کتاب موفقیت خیره‌‌کننده‌‌ای داشته است. پیکتی خود، به ­تعبیر دبیر امریکایی نشریه‌‌ی فایننشال تایمز، به «یک ستاره‌‌ی اقتصاددان» تبدیل شده است. کتاب او درباره‌­ی نابرابری اقتصادی است …

شکاف میان تنش‌های اقتصادی-سیاسی و سوژه‌‌های تغییر اجتماعی

امین حصوری منتشر شده در نقد اقتصاد سياسي طرح بحث: محمد مالجو در مقاله‌ای با عنوان «اقتصادسیاسی تنش‌های بُنیان‌کَن در دولت یازدهم» (اواخر تابستان ۹۲) تحلیل ارزشمندی از وضعیت شکاف‌های حادّ موجود در جامعه‌ی کنونی ایران (حوزه‌‌های تنش‌زا)، پیوند و دینامیزم تنش‌های برآمده از این شکاف‌ها، و چشم‌اندازهای وضعیتْ بر پایه‌ی خط سیر این تنش‌‌ها ارائه داده است. علاوه بر نقاط قوت متعدد مقاله که به برخی از آن‌ها در ادامه اشاره خواهد شد، نقطه‌ی درخشان این تحلیل نشان دادن مستدل آن است که چگونه سمت و سوی سیاست‌های اقتصادی دولت یازدهم به ناگزیر فشار بار اقتصادی را به طور مضاعفی بر دوش طبقات کارگر و محرومان اجتماعی منتقل خواهد ساخت . (این ارزیابی با نظر به تأثیرات در هم‌تنیده‌ی عوامل چندگانه‌ی زیر انجام شده است: بحران اقتصاد داخلی، فشارهای بین‌المللی نظیر تحریم‌ها، آرایش نیروهای سیاسی و طبقاتی در جامعه، کشاکش‌ها و هم‌سازی‌های فراکسیون‌‌های درونی بورژوازی، و موازنه‌ی قوای درونی در طبقه‌ی سیاسیِ حاکم، و غیره). با وجود این – از دید نگارنده – مقاله‌ی مالجو فاقد نگاهی وسیع به مازادهای سیاسیِ ممکنِ این تنش‌هاست …

اقتصاد ایران در تله رکود تورمی است

اقتصاد ایران در تله رکود تورمی است آرمان خسرو صادقی بروجنی نه تورم به تنهایی و نه رکود به تنهایی، مشکلات اخیر اقتصاد ایران نیستند بلکه کشور ما نیز همسو با بحران اقتصادی که بخش وسیعی از کشورهای جهان را در برگرفته با پدیده رکود تورمی در اقتصاد روبه‌رو است. رکود تورمی به زبان ساده تر یعنی همزمانی گرانی و بیکاری! دولت‌ها برای رفع هر یک از معضل‌های تورم یا رکود سیاست‌های انقباضی یا انبساطی پیشه می‌کنند اما رفع همزمانی این دو چندان ساده نیست. تعریف رکود تورمی رکود تورمی (Stagflation)به وجود همزمان تورم (Inflation)‏ و رکود(Stagnation) اقتصادی گفته می‌شود. رکود در تعریف اقتصادی به دو دوره سه ماهه پیاپی رشد منفی در اقتصاد یک کشور اطلاق می‌شود؛ «دوره‌ای که کاهش معنی دار در چهار عامل تولید، درآمد، اشتغال و تجارت ایجاد شود.» این دوره معمولاً حداقل بین ۶ ماه تا یکسال است. به این ترتیب رکود به معنای کاهنده بودن رشد تولید ناخالص داخلی واقعی است. تورم از نظر علم اقتصاد اشاره به افزایش سطح عمومی تولید پول، درآمدهای پولی یا قیمت است. تورم …

روش اقتصاد سياسي

روش اقتصاد سياسي ماركس باقر پرهام، احمد تدين نشر بیدار – بحثهايي در باره ي روش و ساختار كاپيتال هنگام بررسي كشوري معين از نظر سياسي- اقتصادي، نخست از جمعيت آن، از توزيع اين جمعيت به طبقات، يا در شهر، روستا، سواحل و جزائر[1]، و از شاخه هاي متفاوت توليد صادرات و واردات، توليد و مصرف ساليانه، قيمت كالاها و غيره آغاز ميكنيم. يك چنين روشي كه بناي كار را بر امور واقعي و مشخص ميگذارد، ظاهرا درست به نظر ميرسد. از همين رو در اقتصاد هم بايد از جمعيت كه پايه و موضوع تمامي عمل اجتماعي توليد است آغاز كرد. اما با تعمق بيشتر نادرستي اين نظر آشكار ميشود. جمعيت اگر مثلا طبقات متشكله آن ناديده گرفته شوند انتزاعي بيش نيست. همينطور طبقات هم عبارتي ميان تهي خواهد بود اگر با عناصري كه اين طبقات متكي به آنها هستند آشنا نباشيم. كار مزدي يا مزدبگيري، سرمايه و غيره {از جمله اين عناصرند.} اينها هم به نوبه ي خود مسبوق به مبادله، تقسيم كار، قيمتها، و غيرهاند. مثلا سرمايه بدون كارمزدي، بدون ارزش، پول، قيمت، …

فلسطین: ناهمسازی‌ها، نومیدی‌ها و امید‌ها

فلسطین: ناهمسازی‌ها، نومیدی‌ها و امید‌ها   سعید رهنما منتشر شده در تارنماي نقد اقتصاد سياسي       /زندگی تحتِ اِشغال / اورشلیم عجیب‌ترین و دیوانه‌ترین شهر عالم است. در بازارهای تودرتوی شهر قدیمی، یهودیان ارتدکس با گیس‌های بلند و کلاه بر سر از کنار مردان مسلمان ریشو و زنان محجبه با شتاب می‌گذرند، و مسیحیانی را می‌بینی که صلیب بر دوش رنج مسیح را تجربه می‌کنند. اما اورشلیم بزرگ، که مرزهای کنونی‌اش چندین برابر اورشلیمِ قبل از ایجاد دولت اسراییل است، تمام بخش‌های شرقی و غربی‌اش تحت کنترل و «مالکیت» اسراییل درآمده و دیوارِ منحوس همراه با شهرک‌های یهودی‌نشین که همچون قارچ از زمین می‌رویند، آن‌را از کرانه‌ی غربی رود اردن جدا کرده است. اشتهای دست‌راستی‌های اسراییل برای بلعیدن زمین‌ها و سلب مالکیت فلسطینی‌ها بی‌انتها است و حتی مکان‌های مذهبیِ قُبه الصخره و مسجدالاقصی در قلب شهر قدیمی اورشلیم را نیز دربرمی‌گیرد. در‌های ورود به این مجموعه را که مسلمانان «حرم الشریف» می‌خوانند سربازان مسلح اسراییلی کنترل می‌کنند، اما اجازه‌ی نهایی را دربان‌های مسلمان صادر می‌کنند که کارگزاران سازمان اوقاف اردن هستند. از زمان اشغال کرانه‌ی غربی …

سمیر امین از مصر و ترکیه می‌گوید

سمیر امین از مصر و ترکیه می‌گوید  ترجمه نوژن اعتضادالسلطنه  منتشر شده در نقد اقتصاد سياسي سمیر امین کارشناس کهنه‌کار برنامه‌های بی‌شمار توسعه‌ی اقتصادی برای کشورهای مختلف در جهان سرکوب‌شده در گفت‌وگو با روزنامه‌ی چپ‌گرای آیدین لیک ترکیه در مورد وضعیت کنونی مصر و راه‌حلی که می‌تواند به برون‌رفت آن کشور از بحران بینجامد نظراتش را بیان کرده است. یکی از موضوعات اصلی در این مصاحبه طرح پروژه‌ی جدیدی با هدف رهایی مصر و سایر کشورهای منطقه از سیاست‌های نولیبرالی که بر آن‌ها تحمیل شده و بحران‌هایی است که به سبب اجرای این سیاست‌ها به وجود آمده است. موضوع دیگر، شباهت‌های بین فرایندهای تاریخی تجربه‌شده در مصر و ترکیه است، کشورهایی که رخدادهای‌شان گاه بازتاب دقیق یکدیگر است.  امین که در سال 1931 در مصر زاده شد نویسنده‌ی بیش از سی کتاب است. آثار او به زبان انگلیسی، ترکی استانبولی، فارسی و سایر زبان‌ها ترجمه و در سرتاسر جهان خوانده شده است. پیشینه‌ی کاری متنوع سمیر امین شامل فعالیت پژوهشی در انستیوی مصر برای مدیریت اقتصادی در طی دوران ناصر و هم‌چنین مشاور ارشد وزارت برنامه‌ریزی کشور …