All posts tagged: ماركس

ماركس و خودرهایی

نوشته‌: جیمز اُتول (James O’Toole) ترجمه: رامین جوان منتشر شده در رفاقت کارگری ماتریالیست­ها، طبیعت را به‌منزله‌ی یک شیءِ قابل تأمل و تماشا، نگاه می‌کردند؛ آن‌ها منفعل بودند. ایده‌آلیست­ها تغییر را قبول داشتند، اما فقط آن را در قلمرو اندیشه مى‌فهمیدند. اكنون هردو نحله برپایه‌ى كار انسان و براساس عمل انقلابى گردهم می آیند. طبقه‌ی انقلابى (كارگران) محصول و تولیدكننده‌ى تاریخ­ است. براى برانداختن نظم كهن، شناخت نظم قدیم به‌یك ضرورت حیاتى تبدیل می شود. در واكنش به‌این ایده كه توده­ ها باید آموزش ببینند، ماركس فقط می­ پرسد: چه كسى به‌آموزش‌دهنده آموزش می­ دهد؟  آموزش‌دهنده باید آموزش ببیند و آن آموزش با شركت در انقلاب و در مبارزاتى كه جهان را تغییر مى‌دهند، پدید می‌آید. مبارزاتِ خودِ توده‌هاى كارگر برنحوه‌ى كاركرد جامعه پرتوى روشن‌گر ‌انداخت و به‌آرزوى تعاون، هم‌كارى و بهره‌بردارى جدید از دنیایى آزاد دامن ‌زد. ماركسیسم چیزى جداى از این بینش‌های تازه به‌دست آمده نبود؛ و از طریق همین دیدگاه‌هاى تازه بود كه مجموعه‌اى از درس‌هاى پیشین طبقه‌ی كارگر را فراهم ‌آورد تا با بهترینِ عناصرِ علم و فلسفه در یك‌جا و …

نقدی بر دیالکتیک دستگاهمند

برتل اُولمن  ترجمه کمال خسروی منتشر شده در نقد اقتصاد سیاسی یادداشت مترجم: در جریان مطالعات انتقادی‌‌ام درباره‌ي آنچه به «دیالکتیک دستگاهمند» (Systematic Dialectics) شهرت یافته است، مطالعاتی که امیدوارم برخی از نتایج آن را به‌زودی دراختیار علاقمندان قرار دهم، به نوشته‌ی کوتاهی از برتل اولمن (Bertell Ollman) برخوردم در نقد «دیالکتیک دستگاهمند»، که بخشی از کتاب خواندنی او تحت عنوان «رقص دیالکتیک» (Dance of Dialectic: Steps in Marx´s Method) است. با آن‌که با همه‌ي دیدگاه‌های اولمن در این نوشته موافق نیستم، آن‌ را متنی بسیار فشرده و مفید در تعریف نقاط عزیمت و چارچوب‌های نقدی ژرف و گسترده از دیدگاه «دیالکتیک دستگاهمند» ارزیابی می‌کنم. به عنوان معادل واژه‌ي systematic ، به پیروی از استاد ادیب سلطانی، از ترکیب «دستگاهمند» استفاده کرده‌ام که به‌نظرم از ترکیب (عربی/ فارسی) «نظام‌مند» بهتر است. بدیهی است که واژه‌ی System را می‌توان به «نظام» ترجمه کرد؛ اما در ترکیبش با پسوند «مند»، «دستگاه» به‌نظرم یکدست‌تر آمد. (ک.خ.) ما در دورانی زندگی مي‌کنیم که شمار اندکی از مردم اصطلاح «سرمايه‌داري» را به‌کار می‌برند، بسیاری نمي‌دانند معنای این اصطلاح چیست و حتی …

آیا مارکس هم مسلمان و «اصلاح‌طلب» بود؟

نوشته عباس فرد منتشر شده در رفاقت کارگری تا آن‌جاکه به‌مبحث مبارزه با مذهب و آموزشِ سازمان‌دهنده دانش مبارزه طبقاتی و خصوصاً تبادلات نقادانه ماتریالیستی دیالکتیکی با ‌کارگران و زحمت‌کشان برمی‌گردد، می‌بایست چنین ادعا کرد و نتیجه گرفت که: انکار چنین آموزش‌هائی (اعم از تولید و تبادل‌ و بازتولیدش در میان کارگران سازمان‌یافته‌ای که در پروسه خودآگاهی طبقاتی و نوعی قرار گرفته‌اند) معنائی جز انکار سازمان‌دهی کمونیستی و سوسیالیزم ـ‌به‌مثابه مرحله‌ای ضروری در گذار‌ِ به‌کمونیزم‌ـ ندارد. حال کنار آمدن با باورهای مذهبی و توجیه این‌که مذهب «توده‌های مردم» فاقد نهاد و ساختار است، جای خود دارد. به‌هرروی، اگر قرار است‌که خاصه شوراگرایانه مبارزات عمومی و قیام‌های کارگری را به‌دموکراسی بورژوائی فرونکاهیم، پس: می‌بایست این شوراها قدرت مدیریت سیاسی و اقتصادی و اجتماعی جامعه را داشته باشند. اما ازآن‌جاکه تربیت چنین مدیرانی‌ (یعنی: مدیرانی از درون طبقه‌کارگر و در عرصه‌های صنعت و بازرگانی و دیپلماسی و غیره) در جامعه سرمایه‌داری غیرممکن است؛ ازاین‌رو، می‌بایست کادرهائی را در درون طبقه (و در پیوند با آن) تربیت کرد که به‌واسطه‌ی مسلح بودنِ مقدماتی‌شان به‌ماتریالیزم دیالکتیک ـ‌به‌مثابه سلاح ایدئولوژیک‌ـ به‌همراه …

گفتاری پیرامون روش كاپیتال

اشاره این نوشته، متنِ درس‌گفتاری است مربوط به حدود سی سال پیش که در نخستین نشست گروهی که برای مطالعه‌ی کاپیتال مارکس گردهم آمده بود، به عنوان مقدمه ای به مطالعه ی کاپیتال و به منظور آشنایی عمومی با روش‌هایی که به کاپیتال نسبت داده می شود، ایراد شده است. در بین روش‌هایی که این‌جا مطرح شده اند، به‌طبع اشاره‌ی صریحی به آنچه بعدها تحت عنوان «دیالکتیک نظام‌مند» شهرت یافت وجود ندارد، زیرا آثار مهمی که به این گرایش تشخص و نامی می‌دهند، دست کم سیزده سال پس از این گفتار نوشته و منتشر شده‌اند. با این حال از طریق ترجمه‌ی آثار شاخص‌ترین نمایندگان این گرایش مثل تونی اسمیت، کریستوفر آرتور و رابرت آلبریتون از سوی فروغ اسدپور، ترجمه اثری از پیتر هیودیس در نقد و بررسی این دیدگاه‌ها از سوی حسن مرتضوی و همچنین ترجمه و تألیف مقالات متعدد دیگر طی این چند سال اخیر، خوشبختانه زمینه برای آشنایی با نگرش این گرایش فراهم است. همچنین بخش مربوط به گرایش چهارم، تفصیل و وسعت بخش‌های دیگر را ندارد، اما با توجه به اینکه در این …

پیدایش بهرۀ ارضی {اجاره بهای زمین} کاپیتالیستی

تقدیم به رفیق منوچهر یاوریان، آموزگار دهها کمونیست، انقلابی ای پر شور که تا آخرین لحظات زندگی پر بارش به آرمانهای سرخ رهایی طبقۀ کارگر وفادار ماند. یادش گرامی و راهش پر رهرو باد. ف. فرخی فصل ۴۷ پیدایش بهرۀ ارضی {اجاره بهای زمین} کاپیتالیستی جلد سوم، بخش ششم، فصل  ۴۷؛ کارل مارکس تایپ و تنظیم؛ سایت کمونیستهای انقلابی مترجم؛ ف. فرخی برای دریافت مطلب لطفا کلیک کنید

کمون پاریس: (بخش 1)

کمون پاریس: 1871،28,5تا18,3 شرح وقایع تاریخی (بخش 1) وضعیت اقتصادی واجتماعی فرانسه اواسط قرن 19 (60-1850)    شکست انقلاب 1848 برای بورژوازی این امکان را فراهم آورد، که بدون پرده وهیچگونه شرم وحیائی و با هدف اجتماعی حفظ قدرت درمقابل انقلابی که درراه بود،عکس­العمل نشان دهد:دراروپای غربی رونق بی­نظیرسودافزائی با تسریع بدون حد ومرزاستثمارسرمایه داری درجریان بود. این روند نه تنها شامل انگلستان وفرانسه، که پیشرفته­ترین کشور­های سرمایه­داری بودند،می­شد، بلکه سرمایه به عقب­مانده­ترین نقاط جهان هم رسوخ می­کرد وگسترش می­­یافت. سرمایه مناسبات تولیدی ماقبل سرمایه­داری را درهم می­شکست وبا ویران کردن پایه ­های اقتصاد دهقانان وخرده­بورژوازی شهری وآواره کردن آنها عملن زمینه بسط سرمایه داری صنعتی را فراهم می­کرد، که هم­زمان باعث بوجود­آمدن طبقه کارگر می­شد.     دراین رقابت خونین، انگلستان نقش پیش­قراول را داشت ودرحوالی سالهای 1850موقعیتی برتر وبدون منازعه نسبت به دیگرکشور­های سرمایه­داری را دارا بود. ولی از 1850 فرانسه بسرعت این عقب­ماندگی را جبران کرد:باصطلاح امپراطوری پادشاهی دوم 1870-1852،مرحله بلاانقطاع رشد سرمایه­داری دراین کشوربود. آمارزیراین مطلب را بسادگی اثبات می­کند: استخراج ذغال سنگ درعرض ده سال(1862 تا 1852) از4،9 میلیون به …

درباره‌ی«نقد فلسفه‌ی حق هگلِ» مارکس

کمال خسروی منتشر شده در نقد اقتصاد سیاسی اشاره به ابتکار تنی چند از دوستان، درس‌گفتارهایی که سا‌ل‌ها پیش در جریان دوره‌هایی از کار نظری و آموزشی ایراد شده بودند، به‌صورت نوشتار درآمدند، تا از این‌طریق آسان‌تر در اختیار طیف احتمالا گسترده‌تری از علاقه‌مندان قرار گیرند. امید من این است که محتوا و سطح این گفتارها، شایسته‌ی تلاش صمیمانه‌ی این دوستان و هدفی که پیش رو داشته‌اند، باشد. تنها دو نکته را اضافه می‌كنم: ـ زبان این نوشتارها کماکان زبانی شفاهی است. ـ سطح و انسجام محتوایی آن‌ها وابسته و محدود است به هدف ویژه‌ی آنها و برنامه‌ی کار نظری و آموزشی‌ای که در چارچوب آن صورت گرفته‌اند. با قدردانی فروتنانه از دوستانی که مبتکر این کار بوده‌اند و زحمتش را به عهده گرفته‌اند: از جمله مسعود و محمود. از حسن مرتضوی نیز، بخاطر تلاشش در هرچه نزدیک‌ترکردن زبان شفاهی متن به زبانی نوشتاری و اشاراتش به نکاتی مبهم در برخی عبارات، که باید روشن یا روشن‌تر می‌شدند. کمال خسروی. مردادماه 1394 متن گفتار من نقد مارکس را زیر سه عنوان یا حول سه محور بررسی …

قطعه‌ی ماشین‌ها، سوء برداشت ماركسی در گروندریسه و غلبه بر آن در سرمایه

میکاییکل هاینریش ترجمه حسن آزاد منتشر شده در نقد اقتصاد سیاسی گروندریسه متنی است که هم‌چنان مورد علاقه‌ی مفسران مارکس قرار دارد. برخی مؤلفان معتقد‌ند که به اصطلاح «قطعه‌ای در باب ماشین» برای نظریه‌ی مارکسی «زوال»­ سرمایه‌­داری، سندی اساسی به شمار می‌رود. نوعی نظریه‌ی «فروپاشی سرمایه‌داری»، یا دست‌کم توصیف روندی است که طی آن یک شیوه‌ی جدید تولید ظهور می‌کند. شیوه‌ای که سرمایه‌داری خود آن را ایجاد می‌کند، اما با منطق سرمایه‌داری در تضاد قرار می‌گیرد. در این تفسیرها، نتایج «قطعه‌ای درباب ماشین» بدیهی انگاشته می‌شود. اما نتایج «قطعه‌­ای درباب ماشین» از یک سو، از درکی یک‌جانبه از بحران ریشه می‌گیرد که از اوایل دهه‌ی 1850 در افکار مارکس وجود داشت، و از سوی دیگر، برخی کاستی‌ها در صورت‌بندی مقوله‌های اصلی گروندریسه مشخه‌ی آن است. در سال‌های بعد، مارکس هر دوی این بدفهمی‌ها را برطرف کرد. در جلد یکم سرمایه، هنگام بررسی تولید ارزش اضافی نسبی، ما به نقدی ضمنی از «قطعه‌ای درباب ماشین» برخورد می‌کنیم. اگر، همان‌گونه که آنتونیو نگری(1) می‌گوید گروندریسه را در خود و به‌طور مستقل مورد مطالعه قرار دهیم و تکامل …

کارل مارکس و «سرمایه»: آینه‌ای که ترجیح می‌دهیم به آن ننگریم!

نویسنده: خیرت رویتن ترجمه: طاها زینالی منتشر شده در تارنمای پراکسیس توضیح مترجم: خیرت رویتن اقتصاددان و مارکس‌شناس هلندی است. وی همچنین استاد اقتصاد در دانشگاه آمستردام و نیز عضو حزب سوسیالیست هلند است. او این متن را به مناسبت انتشار ترجمه‌ی هلندیِ جدیدی از جلد اول کتاب سرمایه (ترجمه‌ای از ویراست فرانسوی این کتاب در سال ۲۰۱۰) و برای ارائه در همایش «مارکس همچنان موضوعیت دارد» به مخاطبان عمومی تهیه کرده است. رویتن در این متن کوتاه، نکات مهمی را در ارتباط با کتاب «سرمایه» به طور فشرده و به زبانی (نسبتا) ساده برای علاقه‌مندان بیان می‌کند؛ نکات روشنگری که به بیان خود او «برخی از سوء‌تفاهم‌های حول این کتاب را از مسیر درک خواننده کنار می‌زند و خواننده را نسبت به دامچاله‌های پیش روی‌اش اگاه می‌کند». * * * امروز، اول ماه مه ۲۰۱۰، ترجمه‌ی جدید یکی از کتاب‌هایی که تفکر ما را در مورد اقتصاد سیاسی به شدت متعین کرده‌اند منتشر شد: «سرمایه» اثر کارل مارکس. این کتاب زمانی انتشار یافته است که بسیاری -از جمله متقاضیان این کتاب- با یک سرمایه‌داری …

سخنرانی انگلس بر مزار مارکس در لندن، 17 مارس 1883

فرزین خوشچین ترجمه از جلد 19 مجموعه آثار مارکس-انگلس به روسی سخنرانی انگلس بر مزار مارکس در لندن، 17 مارس 1883 арла Маркса 17 марта 1883 г 14مارس، یک ربع مانده به ساعت 3 نیمروز، بزرگترین اندیشمند روزگار ما از اندیشیدن باز ایستاد. تنها دو دقیقه او را تنها گذاشته بودیم؛ با ورود به اتاق، او را روى صندلى، آرام– اما دیگر براى همیشه- به خواب رفته یافتیم براى پرولتاریاى رزمندۀ اروپا و امریکا، براى تاریخ علوم، مرگ این مرد زیان بی اندازه بزرگی است. بزودى زود آن جای خالی، که پس از مرگ این مرد سترگ بوجود آمده است، احساس خواهد شد همانگونه، که داروین قانون تکامل جهان ارگانیک را کشف کرد، مارکس نیز قانون تکامل تاریخ بشر را کشف کرد: این حقیقت ساده، که تا چندی پیش، زیر لایه هایی ایدئولوژیک پنهان شده بود، که مردم می بایست باید بخورند، بیاشامند، سرپناه و پوشاک داشته باشند، پیش از آنکه بتوانند به سیاست، دانش، هنر، دین و غیره بپردازند؛ که بنابراین تولید وسایل مادى مبرم برای زندگی، و بدینوسیله، هر مرحلۀ معین تکامل اقتصادی …

آیا مارکسیسم اروپامدار است؟

لانس سلفا برگردان مهرداد امامي منتشر شده در انسان شناسي و فرهنگ مقدمه‌ی مترجم: ترجمه متن پیش رو از آن جهت اهمیت دارد که در قرن بیستم به دلیل در دسترس نبودن بخش عظیمی از کارهای پژوهشی متأخر مارکس به زبان‌های مرجع علمی به‌‌ویژه انگلیسی، اتهامات بسیاری از جانب انسان‌شناسان و جامعه‌شناسان و فرهنگ‌پژوهان جریان اصلی درباره‌ی «اروپامداری»، «تک‌راستاباوری» و «جبرگرایی» در اندیشه‌ی مارکس و به طور کلی مارکسیسم مطرح شده است. اتهاماتی که بیش از آنکه مبتنی بر کلیت اندیشه‌های مارکس، به‌ویژه مطالعاتش در باب جوامع غیرغربی باشند، متکی بر خوانشی ساده‌اندیشانه از عباراتی‌اند که عمدتاً از بستر اصلی‌شان منتزع شده‌اند. در این رابطه مطالعه‌ی کتاب مهم و تأثیرگذار کوین بی. اندرسون، مارکس‌پژوه آمریکایی با عنوان مارکس در حاشیه‌ها بسیار راه‌‌گشاست (کتابی که با نام قومیت و جوامع غیرغربی توسط حسن مرتضوی به فارسی برگردانده شده است). در این ترجمه در برگردان برخی عبارت‌های مارکس از ترجمه حسن مرتضوی در کتاب مذکور استفاده شده است. ****   یکی از مخالفت‌ها با مارکسیسم این است که ریشه در اروپای دو قرن پیش دارد- بنابراین چه …

لنین – قسمت آخر

استفان ليندگرن لنين مترجم: پيام پرتوى ٢۸– زمان بيدارى فرا رسيده است برشت اين افسانه کوچک را در مورد نگهبان لنين بازگو مينمايد· او پس از شنيدن خبر مرگ لنين مايل به قبول آن نبود٬ بلکه با قدمهايى آهسته بجلو رفت و در گوش او زمزمه کرد: «پاشو رفيق لنين! خونخوارها برگشتن!» اما٬ هنگاميکه لنين عکس العملى از خود نشان نداد٬ فهميد که او واقعا مرده بود· پذيرفتن مرگ لنين براى بسيارى دشوار بود· بزرگترين روسيه شناس دانشگاه کمبريج ايى· اچ· کار گفت٬ اگر او زنده مانده بود تاريخ اتحاد جماهير شوروى کاملا متفاوت ميشد· در ٢٣ ژانويه جسد لنين با قطار مخصوصى به مسکو منتقل شد· سرماى سختى بود ـ منهاى ٣۰ درجه· تابوت رو باز در خانه شوراها در سالن پيلار قرار داده شد· در آن سرماى بيسابقه در عرض چهار روز صدها هزار زن٬ کودک و مرد٬ شب و روز٬ بمنظور بازديد از تابوت باز ساعتها در خيابانهاى يخ زده صف کشيدند· مسکو عزا دار بود· در سراسر کشور مردم سوگوارى مينمودند· همزمان در پشت حصارى در ميدان سرخ در نزديکى ديوار …

کار واسارت انسان: اسپینوزا، مارکس و » بردگان مشتاق» سرمایه

جیسون رید در باره بردگان مشتاق سرمایه: مارکس و اسپینوزا پیرامون تمایل کار واسارت انسان: اسپینوزا، مارکس و » بردگان مشتاق» سرمایه   از نشریه بررسی کتاب ها لس آنجلس/ 9 دسامبر 2014 ترجمه: سامان   یادداشت: مقاله حاضر نقدی است بر کتابی» تحت عنوان فوق الذکر نوشته اقتصاددانی بنام » فردریک لوردون» که اخیرا منتشر گردیده است. لوردون کوشیده تا با جستاری در اندیشه های فلسفی اسپینوزا بمثابه فیلسوف متقدم بر مارکس در توجیه شرایط اقتصادی معاصر رشته هایی از تشابه و این همانی پیدا نموده و خط بطلانی بر ایده های کارل مارکس پیرامون نقد اقتصاد سیاسی بکشد. لوردون تلاش دارد که از طریق تکیه بر نظریات انسان شناسانه و هستی شناسانه اسپینوزا زمینه یا محملی ایدئولوژیک – فلسفی جهت توجیه استثمار سرمایه داری بمثابه مقوله ای تاریخی فراهم آورد. او تلاش دارد با توضیح گرایش ذاتی انسان به کار و مصرف، ازواقعیت تاریخی جامعه مصرفی طقره رفته و ناگزیری نیروی کاربرای نجات از گرسنگی و بینوایی را انتخاب آزاد مبتنی بر علاقه روزمره به کار جلوه گر سازد و نه یک ضرورت …

لنین – بخش 24 و 25

استفان ليندگرن لنين مترجم: پيام پرتوی ٢٤- برداشت تلخ مدت کوتاهى پس از پيروزى بر ارتشهاى کولچاک٬ دنیکین٬ يودنيتش٬ رانگلر و آغاز مباحثات بر سر رفرمها٬ حکومت جوان شوراها قربانى حادثه ديگرى شد: قحطى در منطقه ولگا· در آوريل ١٩٢١ اولين گزارشات در مورد وقوع خشکسالى و حمله ملخها به منطقه ولگا٬ با ۳۶ ميليون جمعيت که معمولا ٣۰ درصد از بنشن روسيه را تهيه مينمود٬ منتشر شد· مواردى از آدمخوارى نيز گزارش شده بود·   بيش از ١٤ ميليون دسياتين ـ پنج برابر مساحت کشت شده در کشور سوئد ـ دچار خشکسالى شده بود· قحطى بدليل سالها محاصره اقتصادى٬ ٤ سال جنگ جهانى و ٣ سال جنگ داخلى٬ وخيمتر شد· در روسيه قديم خرابى محصولات کشاورزى بصورتى دائمى هر پنج سال يکبار و خرابى عظيم محصولات هر ده سال يکبار٬ آخرين بار ميان سالهاى ١٨٩١ ـ ٩٢ ٬ رخ ميداد·   لنين گفت بر اساس تجربيات بدست آمده از تاريخ روسيه٬ کشاورزان زمانيکه گرسنه بودند بذر خود را ميخوردند٬ يک برداشت بد اغلب با برداشت بد ديگرى دنبال ميشود· او در ضمن مطمئن نبود …

بررسی تطبیقی ترجمۀ حسن مرتضوی و محمود عبادیان از مانیفست حزب کمونیست

  بررسی تطبیقی ترجمۀ حسن مرتضوی و محمود عبادیان از مانیفست حزب کمونیست   در توضیحی که بر لزوم ترجمۀ تازه ای که از مانیفست عرضه کرده ام، به اشکالات ترجمه های فارسی موجود و نیز برخی تفاوت ها و ناخوانائی های ترجمه انگلیسی مورد تایید انگلس با نسخۀ اصلی آلمانی اشاراتی کرده بودم. تا زمان انتشار ترجمۀ خودم، ترجمۀ مشترک آقایان حسن مرتضوی و محمود عبادیان از مانیفست برایم قابل دسترسی نبود و اخیراً نسخه ای از آن به دستم رسیده است. با مطالعه و مقابلۀ آن با نسخۀ انگلیسی مانیفست، به اشکالاتی برخوردم و حالا که تصمیم گرفته ام ترجمۀ خود م را از طریق اینترنت در دسترس عموم قرار دهم، فکر می کنم بیان انتقادات ام به ترجمۀ حسن مرتضوی – محمود عبادیان بعنوان مکمل مقدمه ای که بر ترجمۀ خود نوشته بودم، کار نابجائی نباشد. من نظرم را به اختصار، بدون ذکر همه موارد و تنها با آوردن نمونه هائی بیان می کنم. هرچند من در ترجمۀ خودم نسخه اصلی آلمانی را ملاک قرار داده و به پاره ای از عدم …

دموکراسی

دنیای جوان یورگن لوید تارنگاشت عدالت از این نوع احکام که مثلاً مارکسیست‌ها رابطه دوگانه‌ای با دمکراسی دارند به کرات از زرادخانه آنتی‌کمونیست‌ها شنیده‌ایم، هرچند که در این مورد ویژه حق با آنهاست. در تزهای لنین که در سال ١٩١۶ در مورد «انقلاب سوسیالیستی و حق ملل درتعیین سرنوشت خویش» انتشار یافت، جمله بسیار جالب توجهی در مورد دمکراسی وجود دارد. او می‌گوید، « سوسیالیسم پیروزمند  باید دمکراسی کامل را تحقق بخشد». منظور از این «باید» یک خواست جبری نیست، که مثلاً اگر عملی شود، سوسیالیسم دمکراتیزه خواهدشد. «باید» لنین یک پیش شرط منطقی را مطرح می‌کند: یک سوسیالیسم پیروزمند  که «دمکراسی کامل راتحقق نبخشد» ممکن نیست. این یک شهادت کاملاً روشن است. ولی در عین حال لنین می‌نویسد: «سلطه سرمایه‌مالی  و یا سرمایه به طور کل را نمی‌توان با هیچ نوع تغییر و تحولی در بخش دمکراسی سیاسی، از بین برد.» این امر روی دل همه کسانی که می‌خواهند سرمایه‌داری را به «دمکراسی اقتصادی» متحول کنند، سنگینی می کند. این مسئله ناشی از یک برداشت اصولی در مارکسیسم است: سلطه طبقاتی بورژوازی  ناشی از …

عابد توانچه – درباره نظریه ارزش و نقد‌های اتوپیایی نئوکلاسیک‌ها

درباره نظریه ارزش و نقد‌های اتوپیایی نئوکلاسیک‌ها   عابد توانچه پائیز 1393 abedtavancheh@gmail.com «این افکار و اندیشه های انسان نیست که به زندگی اجتماعی او شکل می‌دهد؛ این تعیینات زندگی مادی انسان‌هاست که افکار و اندیشه های آنان را می‌سازد.»     بهانه نوشتن متن پیش‌رو، انتشار مقاله‌ای با عنوان «نانی که اسمیت در کاسه مارکس گذاشت»، در سایتی به نام «چراغ آزادی» است. میل دارم که قبل از پرداختن به محتویات این مقاله در ابتدا شناخت خود را نویسندگان و منتشر کنندگان چنین مطالبی بیان کنم. حتی برای انتخاب نام درست و برازنده برای این افراد با مشکل رور به رو می‌شویم. سالی بیش از یک میلیون نفر در کنکور شرکت می‌کنند و به دلیل خصوصی شدن آموزش و پرورش و تحصیلات داشگاهی در ایران، معمولاً همه آنها در دانشگاه پذیرفته می‌شوند و در پایان دویست هزار صندلی خالی در رشته‌‌های مختلف _در بازار آزاد علم و دانش،_ روی دست سرمایه‌داران و فروشندگان این کالا باد می‌کند. «دانش آموخته» اسم باکلاس هر کسی است که مدرکی زیر بغل دارد؛ خواه این مدرک را خریده …

دو اوتوپی

ولادیمیر ایلیچ لنین   اوتوپی (utopia) کلمه­ایست یونانی که از ou که به معنی نفی است و topos یعنی مکان تشکیل شده. اوتوپی یعنی مکانی که وجود ندارد، یعنی تخیل، پندار یا افسانه. اوتوپی در سیاست، آن نوع آرزوئی است که برآورده شدنش نه در حال حاضر و نه بعدها ممکن نیست، آرزوئی است که بر نیروهای اجتماعی متکی نیست و رشد و تکامل نیروهای سیاسی و طبقاتی آنرا تقویت نمی نمایند. هر چه آزادی در یک کشور کمتر باشد، هر چه تجلی مبارزۀ آشکار طبقات کمتر باشد، هر چه سطح فرهنگ توده ها پایین تر باشد، به همان نسبت هم معمولا اوتوپی های سیاسی آسان تر بروز می کنند و مدت طولانی تری پابرجا می مانند. در روسیۀ فعلی دو نوع اوتوپی سیاسی با حداکثر استحکام پابرجا هستند و به علت فریبندگی ظاهر خود تا اندازه ای در توده ها مؤثر واقع می شوند. این دو اوتوپی، اوتوپی لیبرالی و اوتوپی نارودنیکی هستند. اوتوپی لیبرالی مدعیست که از راه صلح و سازش، بدون رنجاندن کسی، بدون برانداختن پوریشکویچ ها و بدون مبارزۀ بی رحمانۀ …

درباره‌ی فردریش انگلس

ولادیمیر ایلیچ لنین برگردان مهرداد امامی منتشر شده در انسان شناسي و فرهنگ [دریغا]، چه چشمه‌ی جوشانی از خِرد درخشید و محو شد[افسوس] چه قلبی از تپش باز ایستاد‍! (برگرفته از شعر نکراسوف با نام «به یاد دوبرولیوبف»)فردریش انگلس به تاریخ 5 اوت 1895 در لندن از دنیا رفت. انگلس پس از دوست دیرینش کارل مارکس (که در 1883 در گذشته بود) عالی‌ترین پژوهشگر و آموزگار پرولتاریای مدرن در کل جهان متمدّن شمرده می‌شد. از زمانی که دست سرنوشت کارل مارکس و فردریش انگلس را کنار هم نشاند، این دو یار همیشگی کار مادام‌العمر خود را وقف هدفی مشترک کردند. و از این رو، در جهت فهم کاری که انگلس برای پرولتاریا کرده، باید تصوّر واضحی در باب اهمیت آموزه‌ها و آثار مارکس برای انکشاف جنبش طبقه کارگر معاصر داشت. مارکس و انگلس نخستین کسانی بودند که ثابت کردند طبقه‌ی کارگر و مطالباتش نتیجه‌ی ضروری نظام اقتصادی حاضر هستند که همراه با بورژوازی به ناگزیر پرولتاریا را خلق می‌کند و سازمان می-دهد. آن دو نشان دادند این مبارزه‌ی طبقاتی پرولتاریای سازمان‌یافته است که بشریت را …

«مارکس هرگز تا این اندازه مفید نبوده است» – از سمیر امین

برگردان : م . ت . برومند  منتشر شده در نگرش  اشاره کوتاه بحران اقتصادی جهان بحران سرمایه داری است. به یقین این اولین بحران نیست. به عقیده سمیر امین به عنوان اقتصاد دان، این بحران می تواند موجب به پرسش کشیدن خود شالوده های سرمایه داری گردد. از این رو، مسئله عبارت از نه خارج شدن از بحران ، بلکه خارج شدن از سرمایه داری در بحران است. سمیر امین استاد نامدار اقتصاد سیاسی توسعه است. او مدیر «فوروم جهان سوم» است. سمیر امین اقتصاد را در دانشگاه پو آتیه پاریس و داکار آموزش می دهد. اثرهای گوناگون او در باره حقوق، جامعه مدنی، سوسیالیسم ، استعمار و توسعه به ویژه در آفریقا و دنیای عرب و اسلامی منتشر شده است. در میان اثرهای شمارمندش اروپا مرکز انگاری (1988)، امپراتوری هرج و مرج (1991) و فراسوی سرمایه داری (1998) جای ممتاز دارد. سرمایه داری یک پرانتز در تاریخ است اصل انباشت بی پایان که مشخصه مهم سرمایه داری است، مترادف با رشد تصاعدی و رشد سرطانی است که به مرگ می انجامد. استوارت میل …

نظری اجمالی بر زندگی و آثار فریدریش انگلس*

  نظری اجمالی بر زندگی و آثار فریدریش انگلس* ترجمهٔ س . فاروجی   مرحلهٔ اول ( ۱۸۴۴ ـ ۱۸۲۰ ) : جوانی فریدریش انگلس ۱۸۲۰ ـ ف . انگلس در ۲۸ نوامبر ۱۸۲۰ در بارمن در خانواده ای محافظه کار و پروتستان متولد می شود . پدرش مالک یک کارخانهٔ نساجی است . هسته های شهری بارمن و البرفیلد امروزه بخشی از شهر ووپرتال ٬ در قلب ناحیهٔ صنعتی وستفالی در آلمان ٬ را تشکیل می دهند . ۱۸۳۴ ـ ازکودکی به تاریخ و اسطوره شناسی علاقه مند می شود . در اکتبر ۱۸۳۴دردبیرستان البرفیلد ثبت نام می کند ، و به دلیل آشنایی هایش با ادبیات آلمان و زبان های لاتین و یونانی مورد توجه قرار می گیرد . ۱۸۳۷ ـ پدرش او را از مدرسه برمی دارد ٬ برای اینکه در تجارتخانه اش به او راه و رسم تجارت را بیاموزد . انگلس علیرغم میل باطنی خود این امر را می پذیرد . چنانکه مکاتبات او با برادران گروهر گواهی می دهند ٬ در اصول ایمان خود دچار شک می شود . …

قانون گرایش نزولی نرخ سود – کارل مارکس

 ترجمه حسن مرتضوی منتشر شده در نقد اقتصاد سیاسی يادداشت مترجم: نظريه‌ي بحران به طور عام و گرايش نزولي نرخ سود به طور خاص از جمله مجادله‌انگيزترين بحث‌هاي اقتصاد سیاسی از زمان ماركس تا امروز است. تبعات اين نظريه در سياست معين طبقاتي بسيار پرمعناست. در واقع هر نوع خط‌مشي گزيده براي واژگوني سرمايه‌داري در بطن خود به امكان عملی نابودي سرمايه‌داري در عالم واقع معطوف است. بدون چنين بنياد واقعي هر نوع تلاشي از همان آغاز محكوم به شكست است و بر همين مبنا نحله‌هاي گوناگون ماركسيستي از نحوه‌ي پاسخ خود به اين پرسش از هم متمايز شده‌اند. براي آشنايي خوانندگان با اين موضوع سلسله مقالاتي را تهيه ديده‌ام كه به صورت مقالاتي جداگانه اما كاملاً مرتبط با هم ارائه خواهند شد. ابتدا براي آشنايي با موضوع پاره‌ي سوم جلد سوم سرمايه در اختيار خوانندگان قرار خواهد گرفت. سپس مقاله‌ي نظريه‌ی بحران، قانون گرايش نزولی نرخ سود و مطالعات ماركس در دهه‌ی 1870 نوشته‌ي ميكاييل هاينريش ارائه خواهد شد. اين مقاله با واكنش برخی پژوهشگران ماركسيست روبرو شد كه از آن ميان من پنج …

لنین – بخش اول

استفان ليندگرن استفان ليندگرن مترجم و متخصص اسلاوی در سال ١٩٤٩ در سوئد٬ شهر کارلسکوگا٬ چشم به جهان گشود. او در گذشته سردبير روزنامه ای به نام جرقه و روزنامه دیگری به نام مردم در تصویر/جبهه فرهنگ بود و کتابی در مورد سن پطرزبورگ (لنینگراد٬ در آنسوی ساحل) و سه کتاب تفسیری در مورد جنگهای چریکهای افغانی بر علیه اشغالگران روسی (برای مٽال مهتاب٬ بیا!) را به نگارش درآورده است. او در حال حاضر ناشر خبرنامه ايست به نام پست روسی. استفان ليندگرن٬ نويسنده و نظريه پرداز چپ سوٸدى در کتاب لنين زندگى لنين را به تصوير ميکشد· اين کتاب از نگاهى ديگر به زندگى رفيق لنين به رشته تحرير درآمده و نکات تازه و آموزنده اى در آن نهفته است· البته در اين اٽر به نکته اى نيز اشاره شده که متاٽر از تبليغات بين المللى و استالين ستيزى (بخوانيد کمونيست ستيزى!) است که نويسنده را نيز به رغم تاييد لنينيسم و سياستهاى حزب بلشويک شوروى در تمام دوره هاى پر فراز و نشيب انقلاب اکتبر و ساختمان سوسياليسم در امان نگذاشته و وى …

مارکس و تئوری حقوق بشر

پروفسور دکتر هرمان کلنر (1926) فیلسوف حقوقی برجسته مارکسیست آلمان عضو انجمن لایب نیتس فعال در فروم مارکسیستی حزب چپ مؤلف کتب بیشمار مارکس و تئوری حقوق بشر پروفسور دکتر هرمان کلنر دفاتر مارکسیستی (3، 1991) برگردان میم حجری منتشر شده در دايره المعارف روشنگري 1 مارکس دشمن حقوق بشر؟ • فشرده ترین مطلبی که مارکس در باره «حقوق بشر» نوشته، عبارت است از «راجع به مسئله یهودی ها» • او حدود یک سال بعد در کتاب «خانواده مقدس» جمعبندی ئی از آن به عمل می آورد. • مارکس 25 ساله، اینجا نسبت به حقوق بشر و حقوق شهروندی رایج در اواخر قرن هجدهم موضع ماهیتا انتقادی دارد. • مراجعه کنید به حقوق اولیه، حقوق بشر و حقوق شهرندی در دایرة المعارف روشنگری • او در این رابطه تنها از «حقوق به اصطلاح بشر» سخن می گوید. • اکنون برخی ها با برداشت شتابزده و کوته بینانه از این نوشته به راه افتاده اند و ادعا می کنند که ایده حقوق بشر برای مارکس ایده ای بیگانه بوده، تازه اگر بزرگواری به خرج دهیم و …

لنین و طبقه کارگر

سرگئی میرونویچ کیروف (Sergey Mironovich Kirov) سخنرانی در باشگاه آزاد سازمان حزبی باکو ۲۲ آوریل سال ۱۹۲۴ مترجم: ا. م. شیری ۲۶ مهر- میزان ۱۳۹۳ رفقا! شما می دانید صحبت از زندگی لنین جاودانه – در واقع بمعنی صحبت از حیات و نهضت پرولتاریای روسیه است. تمام زندگی ولادیمیر ایلیچ با سرنوشت جنبش کارگری روسیه پیوند خورده است. درست ۵۴ سال پیش از این در کناره رود بزرگ روسیه انسانی دیده به جهان گشود، که محکوم به تکان دادن جهان بود. در همین زمان نیز طبقه کارگر روسیه، آغازگر انقلاب پیروز جهانی پا به عرصه وجود گذاشت. لنین، رهبر پرولتاریای جهان را خیلی زود شناخت. او از همان ابتدای جوانی با همان ایده زندگی کرد و همه عمر خود را در راه آن صرف نمود. ماریا ایلیچینا خاطره جالبی از آن زمانی دارد که برادر بزرگ لنین تیرباران گردید و این حادثه، لنین را تکان داد. اما نه به آن دلیل که برادر بزرگش بود. او اشتباه فعالتهای حزب «حاکمیت خلق» را، حزبی که برادر معدوم او به آن تعلق داشت، مورد تجزیه و تحلیل …

کارل مارکس، انسان شناس

برایان موریس برگردان حسام حسین زاده منتشر شده در انسانشناسي و فرهنگ   کولاکوفسکی[1]، فیلسوف لهستانی، تاریخ مارکسیسم شناخته شده اش را با این کلمات آغاز می کند: «کارل مارکس فیلسوفی آلمانی بود.» درست است، مارکس در اوایل بیست سالگی در دانشگاه برلین فلسفه خواند، و علاقه وافری به فلسفه آلمان و به ویژه هگل داشت، اما نیاز است تاکید شود که مارکس را نمی توان به سادگی به عنوان متفکری فلسفی شناخت. شاید به عنوان روزنامه نگاری سیاسی، اقتصاددانی متبحر و سوسیالیستی انقلابی بهتر شناخته شود. مارکس حتی در معنایی مهم، انسان شناس بود، چرا که او همیشه متافیزیک های اسکلاستیک[2] را رد می کرد. او در واقع می تواند به عنوان یکی از پدران بنیانگذار انسان شناسی توصیف شود. اما آنچه باید تصدیق کرد این است که مارکس خواننده ای کاملاً حریص بود، بی وقفه از هرچیزی که میخواند یادداشت بر می داشت. بنابراین او نه تنها به خوبی با فلسفه، اقتصاد، تاریخ و علوم طبیعی، بلکه با ادبیات و به خصوص اشعار آشیلوس[3]، شکسپیر[4] و گوته[5]نیز آشنا شد. مارکس در واقع ذهنی …

جنبش کارگری

پروفسور دکتر گونتر هیدن برگردان شین میم شین منتشر شده در دایره المعارف روشنگری ·        جنبش کارگری به مبارزه بین المللی طبقه کارگر اطلاق می شود که در راه رهائی اقتصادی، سیاسی و ایدئولوژیکی این طبقه از قید و بندهای نظام اجتماعی سرمایه داری صورت می گیرد. 1 ·        جنبش کارگری بنا بر تضاد سرمایه با کار در کاپیتالیسم (سرمایه داری مبتنی بر رقابت آزاد) در سندیکاها، انجمن ها و احزاب توسعه می یابد. 2 ·        جنبش کارگری در آغاز، در فرم مبارزات محلی و خودپو بر ضد سرمایه داران منفرد و یا بر ضد گروهی از سرمایه داران برای بهسازی شرایط اقتصادی بلاواسطه خود صورت می گیرد. 3 ·        با پیوند جنبش کارگری با سوسیالیسم علمی از طریق حزب طبقه کارگر ـ بمثابه عالی ترین فرم سازمان طبقاتی آن ـ جنبش کارگری برنامه سیاسی مستقل خود را مبنی بر سرنگونی نظام اجتماعی سرمایه داری و استقرار نظام اجتماعی سوسیالیستی توسعه می دهد. 4 ·        اتحادیه های محلی و موقتی جنبش کارگری که برای رهبری مبارزات محلی تشکیل شده بودند، به سازمان های طبقاتی سیاسی …

هگل و مارکس

هگل و مارکس* ژان هیپولیت برگردان: فرشاد نوروزی منتشر شده در فلسفه نو بندتو کروچه فیلسوف ایتالیایی در سال ۱۹۰۷ رساله ای تحت عنوان «در فلسفه هگل چه چیز زنده و چه چیز مرده است» نگاشت. به نظر می رسد زمان آن فرا رسیده است که از تأثیر هگل (که جز فرانسه در سراسر اروپا شایان توجه بوده است) و آنچه ممکن است از میراث وی باقیمانده باشد برآوردی نهایی داشته باشیم. [حتی] تصور رنسانس هگلی برای کروچه ناممکن بود؛ او هرگز نمی توانست این را پیش بینی کند که با پارادوکسی شگفت انگیز، هگل با جریان اگزیستانسیالیستی ای هم بسته خواهد شد که پیشگامان آن منتقدان نظام وی بودند. کیرکگور و مارکس هر دو موضعی مقابل هگلیانیسم اتخاذ کردند. ایدئالیسم مطلق هگل پا فراتر از تاریخ گذاشت، تاریخ را به قضاوت نشست و تمامی فلسفه های پیش از خود را در نظامی به همان اندازه سترگ و عمیق در آمیخت. اما در این نظام فرد اندیشنده و فرد تاریخی ناپدید شدند. آنها لحظات ناپیدایی در تاریخ جاویدانی بودند که تحقق تدریجی مطلق را عینیت …

سرمایه داری پایان تاریخ نیست، بشریت در تکاپوی آفرینش مدل دیگری است

» بشریت باید وسیله های پیش رفتن مشخص در راه دیگری را فرا سوی سرمایه داری فرتوت بیابد. این کار آسان نخواهد بود. راه دراز و آکنده از مانع ها خواهد بود. البته، این یگانه راه حل است. بنابر این، اگر مایلیم این جهان ممکن دیگر را که به طور اجتماعی عادلانه و حرمت گذار طبیعت است، بنا نهیم، باید آن را بپذیریم. کوتاه سخن، ضد سرمایه داری بودن امری ناگزیر و عقلانی است.» پژوهش : م . ت . برومند سر سخن می گویند: «انسان همواره جنگیده است» ؛ «انسان در اساس خود خواه است» ؛ «سرمایه داری همیشه وجود داشته است و وجود خواهد داشت» ؛ «سرمایه داری، به رغم عیب های اش، کم تر زیان آور است» ؛«سرمایه داری یگانه مدلی است که شایستگی های اش را نشان داده است. همه جامعه های دیگر به فاجعه هایی انجامیده اند». این تأیید ها که در همه جا به گوش می رسند و از دیرباز نقشی بسیار دقیق بازی می کنند، هر بحث جدی و هر تحلیل انتقادی و هر پیشنهاد بدیل برای مدل …

مارکس ما

  نویسنده: آنتونیو گرامشی برگردان: پارسا نیک جو آیا ما مارکسیست هستیم؟ آیا چیزی به عنوان مارکسیست وجود دارد؟ هان ای حماقت، تو تنها نیرنگ جاودان هستی. به احتمال بسیار در چند روز آینده، به مناسبت فرا رسیدن صدمین سال گشت زاد روز مارکس، بار دیگر این پرسش طرح خواهد شد، و در پاسخ به آن صفحات بسیاری را از تهی سرشار خواهند کرد. وراجی و موشکافی های پوچ و بی معنا، بخش جدا ناپذیری از میراث بشریت است. مارکس̊ نه واضع آیینی معرکه و محشر بود، نه پیامبری که ما را با آیاتی سرشار از دستورهای مطلق و بی قید و شرط، ارزش های بی چون- و- چرا، و مقولاتی کاذب و ورای زمان و مکان، ترک کرده باشد. تنها دستور و ارزش بی قید و شرط او: «کارگران جهان متحد شوید» بود. بنابر این، آن چه مارکسیست ها را از غیر مارکسیست ها متمایز می کند، عمل کردن به وظیفه ی متشکل کردن [ کارگران]، تبلیغ این وظیفه و پیوستن به تشکل کارگری است. بدین معنا چه کسی، کمابیش مارکسیست نخواهد بود؟ به …

معیار رادیکال بودن چیست؟

احمد پوري به نظرمن مارکس به بهترین نحومعیار رادیکال بودن را روشن کرده است. مارکس می گوید: «رادیکال بودن یعنی دست به ریشه مسائل بردن»! کسی که ریشه مشکلات را نشناخته است چگونه می تواند در جهت حل مشکلات حرکت کند؟ تا چه رسد به اینکه برای همیشه بشیوه ای رادیکال و بنیادی آن مشکل را حل کند؟ کسانیکه این توانایی را ندارند کمبود شناخت و قدرت آنالیزشان را در توهین و شعارهای پر زرق و برق پنهان می کنند. با لجن مال کردن دیگران نمی توان به قله های دانش و علم رسید! دکتری که بربالای بستر بیمار فریاد می زند مرگ بر میکروب، زنده باد سلامتی! رادیکال بودن خود را به نمایش نمی گذارد! او دقیقا به این علت که عرضه و توانایی درک ریشه بیماری و کشف دارو درمان لازم را ندارد به پوپولیسم مبتذل پناه می برد تا بی لیاقتی خود را در میدانی که مدعی تخصص است، پنهان کند! در بین خیلی از افرادی که خودشان را رادیکال می پندارند در حقیقت مسابقه درجهت دست بردن به ریشه مسائل نیست، …

بن‌بست آلتوسری

کوین اندرسون ترجمه مهیار نیازی منتشر شده در نقد اقتصاد سياسي مارکسیسمِ ساختارگرایانه‌ی فیلسوف فرانسوی، لویی آلتوسر، همچنان مورد ارجاع بسیاری از مکاتب معاصر تفکر رادیکال است؛ حتی برخی از آن‌ها که به‌کلی از مارکسیسم روی گردانده‌اند. از این گذشته، درحالی‌که اندیشه‌ی رادیکال، پس از چندین دهه پساساختارگرایی نیچه‌ای، بازگشتی محدود به مارکس را تجربه کرده است، میراث آلتوسر نیز با روایتی از مارکسیسم در کمین است تا گذاری سبک‌سرانه از شکل‌های متأخرترِ رادیکالیسم فلسفی ارائه کند؛ چراکه می‌توان آلتوسر را پذیرفت و سوبژکتیویته، اومانیسم و حتی دیالکتیک را مردود دانست. در آثار آلتوسر، امکان سوبژکتیویته به معنای نقد، مقاومت، و یا شورش برای طرفِ تحت انقیاد، کم‌وبیش به هیچ گرفته می‌شود. این موضع، به مقاله‌ی مشهور وی درباره‌ی «روبناهای ایدئولوژیک» آسیب می‌زند؛ مقاله‌ای که در واقع تلاشی جدی است برای فرا رفتن از بحث‌های تقلیل‌گرا پیرامون رابطه‌ی ایدئولوژی با زیربنای مادی‌اش، و برای به نظریه در آوردن جایگاه این رابطه در جامعه‌ی سرمایه‌داری اواخر قرن بیستم، براساس نهادهایی چون دین و آموزش که بیرون از گردونه‌ی تولید ارزش هستند. در مقاله‌ی سال 1969 آلتوسر …

دانلود فایل «پی دی اف» جلد دوم سرمایه‌ی مارکس؟

یاسر عزیزی منتشر شده در تارنماي ياسر عزيزي جلد دوم کتاب مهم و ارزشمند سرمایه از «کارل مارکس» که با تلاش چهارساله‌ی «حسن مرتضوی» – مترجم پرکار و ارزنده – به فارسی برگردانده شده است این روزها در کتابفروشی‌ها در دسترس است. با این‌همه و در حالی که هنوز ۱ماه از برکشیدن «هورااای» از ته دل ِ مترجم اثر – که بیرون آمدن کتاب را از دهلیز جانفرسای سانسور و محدودیت‌های پرشمار انتشار کتاب در ایران نوید می‌داد – نگذشته است که افرادی بی‌مسئولیت و دردنشناس، ظاهرن از سر دلسوزی اما خواسته یا ناخواسته از سر بدخواهی برای حوزه‌ی ستم‌دیده‌ی نشر و اندیشه، اقدام به اسکن کتاب کرده و در فضای مجازی قرارش داده‌اند. اینان به زعم خود با این کار، اسباب بهره‌وری کسانی را فراهم می‌آورند که توان خرید چنین کتابی را ندارند. این خود دردی است که در جامعه‌ای، مشتاقان کتاب و فرهنگ ناتوان از بهره‌وری از منابع انتقال فرهنگ و اندیشه باشند اما آخر مگر قیمت این کتاب در نهایت امر چیزی بیشتر از قیمت یک «پیتزای مخصوص» در فست‌فودی‌های میان مایه‌ی …

«مانیفست جبهۀ آزادی خلق اوکراین»؛ کارگری یا غیرکارگری؟

  نوشته‌ی عباس فرد ترجمه و تحقیق بابک پایور  منتشر شده در تارنمای رفاقت کارگری مقدمه: هم‌اینک جنگی جنایت‌کارانه توسط الیگارش‌هائی که از طرف بورژوازی آمریکائی‌ـ‌اروپائی و همه‌ی نهادهای وابسته به‌آن‌ حمایت می‌شوند، برعلیه همه‌ی آن‌ اوکرائینی‌هائی‌که با فاشیست‌های حاکم فاصله دارند و به‌آن‌ها تمکین نمی‌کنند، در جریان است. کانون این جنگ که درعین‌حال نشان‌دهنده‌ی مقاومتی قهرمانانه برعلیه فاشیسم است، در شرق و جنوب اوکراین قرار دارد؛ و بیش‌ترین تاوان این مقاومت نیز به‌عهده‌ی مردم این بخش از اوکراین گذاشته شده که ترکیب جمعیت آن عمدتاً کارگری است. این جنگ تا همین‌جا هم در ازای مقاومت ضدفاشیستی قهرمانانه‌اش تاوان انسانی فراوانی (از جان و شرف انسان‌ها گرفته تا همه‌ی زیرساخت‌هائی که زمینه‌ساز ادامه‌ی زندگی‌اند) را داده است. منهای گرایش‌ ایدئولوژیک و صف‌بندی‌های سیاسیِ شرکت‌کنندگان در این مقاومتِ هم‌اینک قهرمانانه، آن‌چه در لحظه‌ی حاضر از اهمیت تعیین‌کننده‌ای برخوردار است، اساس و علت وجودی این مقاومت است‌که ضدفاشیستی است. بنابراین، طبیعی است‌که حمایت از مقاومت ضدفاشیستی مردم شرق و جنوب اوکراین قبل از این‌که وظیفه‌ای کمونیستی و پرولتاریائی باشد، وظیفه‌ای است برای جلوگیری از ایجاد و گسترش …

چگونه نخستین انقلاب کارگری جهان به قدرت می‌رسد – آگوست ماه کمون

از کتاب «کمون» تألیف آلبر اولیویه ترجمهٔ منوچهر هزارخانی منتشر شده در کتاب جمعه ۳۴ در بایگانی مطبوعات ایران اوت ۱۸۷۰ فرانسوی‌ها، بی‌خبر از همه جا و همه چیز، در رؤیا به‌سر می‌برند. ارتش مقتدر پروس و ارتش بی‌تحرّک و بی‌سازمان امپراتوری دوم فرانسه درگیر جنگ‌اند. روز ۶ اوت از پورس [پاریس]، قوطی پخش شایعات، خبر می‌رسد که ارتش پروس شکست خورده و ۲۵۰۰۰ اسیر جنگی داده است. شایعه در همه جا می‌پیچد. روزنامهٔ مارسی‌یز آن را در بوق می‌دمد. هر کس مدعی است که متن خبر را خودش دیده است. ادمون دو گنکور در دفتر خاطراتش می‌نویسد: «چه توّهم غریبی!» اما نه.، این توّهم برای فرانسویانی که سه‌چهارم‌شان در خواب و خیال‌اند غریب نیست، عادی است. همان روزی که فرانسوی‌ها خیال می‌کردند فاتح‌اند، شهرهای فروشویلر و فورباخ سقوط می‌کنند و آلزاس تسلیم می‌شود. فردای آن روز شهر گیج و ساکت و بی‌حرکت است. اما از آن عصر دوباره جنب و جوش شروع می‌شود. چون اپوزیسیون پی‌ می‌برد که شکست امپراتوری سکوی پرش بی‌نظیری برای اوست. سرود مارسی‌یز و فریاد «زنده‌باد جمهوری!» در شهر می‌پیچد. …

استبدادخواهی: نسبتی ناروا به اندیشه ی مارکسیستی

خدامراد فولادی استبدادخواهی: نسبتی ناروا به اندیشه ی مارکسیستی اشاره: سایتی که ادعای مارکسیست بودن دارد و بنابراین باید بیش ترین اهمیت را به مارکسیست ها بدهد، «صدای بی صدایان» و تریبون ِ آزاد ِ استبدادزدگان و سرکوب شدگان و پایگاه ِ ترویج ِ جهان بینی ِ مارکسیستی باشد، درست برعکس، شده است پایگاه ِ ستیزه با مارکس و مارکسیسم، آنهم به تازگی از سوی شخص ِ کم سوادی که آنچنان که از نوشته های اش پیداست حتا یک کتاب از مارکس و انگلس نخوانده است. اخیرن مطلبی از این شخص با عنوان ِ «مارکسیسم یک مذهب ِ سیاسی و کیش ِ شخصیت و نارسیسم» در این سایت درج گردید که تمامن نسبت های ناروا و اتهام زنی به مارکسیسم و مارکس است. این مطلب اگرچه ارزش ِ بازگویی و پاسخدهی نداشت، اما من برای آگاهی ِ خوانندگان آن سایت از حقیقت ِ مارکسیسم و نادرستی ِ برداشت ِ نویسنده از آن، نقد ِ کوتاهی بر آن نوشته و به سایت ارسال نمودم که متاسفانه از درج آن خودداری نمود و با این عمل نشان …

هگل و مواجهه ما با مدرنیته

شروین طاهری و فرشاد نوروزی مجله اطلاعات حکمت و معرفت و مجله فلسفه نو هگل و مواجهه ما با مدرنیته زمانی که سخن از نسبت «ما» با «هگل» به میان می‌آید، می‌توان از مشترکات و تبادلات متافیزیکی میان اندیشه «ما» و ایده‌آلیسم مطلق هگلی سخن گفت. اما اگر بیشتر بر سطح انضمامی-تاریخی بحث تاکید داشته باشیم، می‌توان با در نظر گرفتن هگل به عنوان نماد مدرنیته غربی، نسبت ما با هگل را از رهگذر مواجهه تاریخی ما با مدرنیته مورد واکاوی قرار داد. این مواجهه در چند مقطع و در سطوح مختلف قابل ترسیم و تحلیل است. *** مقدمه پرسش از نسبت میان «ما» و فیلسوفان، ناچار ما را مفروض می‌گیرد. شاید بتوان ادعا کرد که وقتی عباس میرزا اولین بار با «دیگری» مواجه شد، افق تاریخیِ این معنای جدید از «ما» گشوده شد. پیش از آن تنها حسین بهزاد بود که این افق را در نقاشی‌های «بعدنمایانه‌اش» حدس زده بود. اعزام ایرانیان به اروپا برای دریافتن و به چنگ گرفتن «گوهر دیگری»، دانش را به ارمغان آورد. هرچند لفظ دانش را باید با احتیاط تمام …

خرد عمومی در گروندریسه و گامی فراتر

خرد عمومی در گروندریسه و گامی فراتر از آن تونی اسمیت ترجمه حسن آزاد منتشر شده در نقد اقتصاد سياسي «تحول سرمایه‌ی استوار خود شاخصی‌‌‌ست برای پی‌‌بردن به این که دانش اجتماعی و عمومی، شناخت، تا چه حد به نیروی بلاواسطه و مستقیم تولید تبدیل شده و در نتیجه تا چه حد شرایط روند زندگی اجتماعی، خود، زیر فرمان خرد عمومی قرار گرفته و همگام با آن تغییر یافته است».(1) بسیاری از مارکسیست‌های ایتالیایی از مدت‌ها پیش بر اهمیت بخشی از گروندریسه که عموما تحت عنوان «قطعه‌‌‌ای در باب ماشین» شهرت یافته، و به‌ویژه مفهوم «خرد عمومی» در فراز بالا تأکید می‌‌‌کردند.(2) نوشته‌ی حاضر ترجمه‌‌ی اخیر مقاله‌هایی از سوی پائولو ویرنو، کارلو ورچه‌لونه درباره‌ی خرد عمومی را مورد بررسی قرار می‌دهد. هر دو مقاله تلاش می‌کنند اهمیت نظری و عملی گروندریسه را مورد ارزیابی قرار دهند.(3) ویرنو و ورچه‌لونه در نظریه و تاریخ مارکس در «قطعه‌ای در باب ماشین» بازسازی تاریخی از مراحل اصلی روابط کار سرمایه‌داری در اروپا را خلاصه می‌کند، این بازسازی از دوره‌ای آغاز می‌شود که او در جای دیگر آن را …

سرمایه داری و محیط کار و زیست

توضییح مجله هفته: این مقاله بدلیل مشگلات فنی ناخواسته در هنگام انتشار، با اشتباهاتی منتشر شد که با چاپخش مجدد آن بدین وسیله پوزش میخواهیم سرمایه­داری و محیط کار و زیست   حسن عباسی   پیش­گفتار به جرات باید گفت که در تاریخ چند صد ساله سرمایه­داری و فراتر از آن، در سراسر تاریخ زندگی بشر، هیچ کس با موشکافی مارکس قادر به تجزیه و تحلیل کُل مسایل اقتصادی و سیاسی یک شیوه تولید اجتماعی نشده است. دید ژرف و آینده­نگر انتقادی او مرزهای ناپیدا و هنوز هم غیر آشکار تخریب محیط زیست توسط سرمایه را می­دید. با همان نگرشی که شرایط کار و استثمار و جدایی کارگر از کارش را می­کاوید، انهدام و نابودی محیط زندگی و تهدید سلامتی و جان او در این شیوه تولید را نیز آناتومی می­کرد. (در این رابطه می­توان به تحلیل­های عمیق و طولانی او در مورد گزارش­هایی درباره بهداشت عمومی و گزارش­های بازرسان کارخانه­ها، گزارش استثمار کودکان در انگلستان و هم­چنین شرایط طبقه کارگر در انگلستان از فردریش انگلس مراجعه کرد). مارکس در صد و پنجاه سال پیش که …

پدیده و تضادهای آن

پدیده و تضادهای آن بهروز فرهیخته مارکس در کتاب سرمایه می گوید: «ثروت جوامعی که تولید سرمایه داری بر آنها حاکم است، چون «تودۀ عظیمی از کالاها» جلوه می کند؛ کالای منفرد شکل ابتدایی آن ثروت به شمار می رود. بنابراین، کاوش خود را با تحلیل کالا آغاز می کنیم.» *یا در مثالی دیگر، می دانیم که همۀ موجودات زنده از مواد پروتئینی (آلبومینی) تشکیل شده اند.اگر حوزۀ بررسی را کل جهان مادی در نظر بگیریم می بینیم که هستی، طبیعت، جوامع و انعکاس هایشان در تفکر انسان، همچون تودۀ بی پایانی از پدیدهها جلوه گر می شوند. من پدیده ها را به عنوان نمودها در برابر اشیای فی نفسه قرار نمی دهم، بلکه آنها را به عنوان تودۀ کنکرت بی پایان ماده که کل دنیای مادی (هستی، طبیعت، جوامع و انعکاس هایشان در تفکر انسان) از آنها تشکیل شده اند، می دانم. به عبارت دیگر پدیده را معادل شئ به مفهوم فلسفی آن یعنی وحدت امکان و واقعیت یا به طور ساده برابر با «چیز» به معنی وجود کنکرت یا تعیّن یافتۀ فرد در …

اشکال مبارزه طبقه کارگر، وسایل و شیوه های احراز قدرت سیاسی

اشکال مبارزه طبقه کارگر، وسایل و شیوه های احراز قدرت سیاسی فرهاد-ر متن با فرمات PDF   کارل مارکس – مستخرج از صورتجلسه کنفرانس ۲۱ سپتامبر ۱۸۷۱ – جمعیت بین المللی کارگران   کوتاه شده… ما باید به دولت ها چنین اعلام کنیم : ما می دانیم که شما قدرت مسلحی علیه پرولترها هستید، ما هر کجا که ممکن باشد از راه مسالمت آمیز علیه شما مبارزه خواهیم کرد و وقتی ضرورت پیدا کند، این مبارزه را به کمک اسلحه انجام خواهیم داد. کارل مارکس – از مصاحبه خبرنگار مخصوص روزنامه « شیکاگو تریبون » با کارل مارکس کوتاه شده… این انقلابها توسط اکثریت خلق صورت می گیرد انقلابها نه به نیروی یک حزب، بلکه به نیروی مجموعه یک ملت به تحقق می پیوندند … نیمه اول دسامبر سال ۱۸۷۸ فردریش انگلس – از نامه به آگوست ببل   لندن، ۲۸ اکتبر سال ۱۸۸۲ کوتاه شده… به مقاله دوم ، من توانستم فقط یک نظر سریع بیاندازم ، زیرا دو سه نفر پی در پی مانع کار شدند، در غیر این صورت از چگونگی تصور …

آشنائی با تئوری دیکتاتوری پرولتاریا

  آشنائی با تئوری دیکتاتوری پرولتاریا گونتر هیدن برگردان شین میم شین دایرالمعارف روشنگری • دیکتاتوری پرولتاریا بیانگر محتوای طبقاتی و طبیعت دولتی قدرت طبقه کارگر است. • دیکتاتوری پرولتاریا بمثابه نتیجه انقلاب سوسیالیستی تشکیل می شود. • دیکتاتوری پرولتاریا پیش شرط ساختمان سوسیالیسم و کمونیسم است. • به قول لنین، «آموزش مبارزه طبقاتی ـ بالضروره ـ به برسمیت شناختن حاکمیت سیاسی پرولتاریا، یعنی دیکتاتوری پرولتاریا، قدرت تقسیم ناپذیر متکی بر قهر مسلحانه بلاواسطه توده ها منتهی می شود. • سرنگونی بورژوائی، تنها از طریق ارتقای پرولتاریا به درجه طبقه حاکم تحقق می یابد، تا بتوان مقاومت اجتناب ناپذیر و بی امید بورژوائی را در هم شکست و برای تجدید نظام اقتصادی، همه توده های زحمتکش و تحت استثمار را سازمان داد.» • دیکتاتوری پرولتاریا دوره گذار از کاپیتالیسم به کمونیسم را در برمی گیرد. • «میان جامعه کاپیتالیستی و جامعه کمونیستی دوره تبدیل انقلابی اولی به دومی قرار دارد. • این دوره ـ همزمان ـ دوره گذار سیاسی نیز است. • این دوره، دوره ای است که دولتش چیزی غیر از دیکتاتوری انقلابی پرولتاریا …

پیوند عینی

پروفسور دکتر ولفگانگ سگت برگردان شین میم شین دایره المعارف روشنگری · پیوندعینی عبارت است از رابطه و مناسبت میان اشیاء، میان خواص و یا میان روندهای واقعیت عینی، رابطه و مناسبتی که تغییر یکی از اشیاء، خواص و روندها به تغییر متناسبی در اشیاء، خواص و روندهای دیگر منجر می شود. 1 · هر پیوندی اگر چه یک رابطه است، ولی هر رابطه ای حتما بیانگر یک پیوند میان ابژکت ها نیست. 2 · پیوندهای فکری و منطقی میان مفاهیم، احکام، تئوری ها و غیره انعکاس پیوندهای عینی موجود در جهان خارج در شعور انسانی اند. 3 · وجود پیوند میان ابژکت ها و واقعیات امور جهان مادی بنیان عینی لازم را برای استخراج مفاهیم و احکام از یکدیگر تشکیل می دهد، مفاهیم و احکامی که انعکاس این ابژکت ها و واقعیات امور هستند. 4 · بنابرین، دو ابژکت وقتی در پیوند با یکدیگر قرار دارند، که از بود و نبود خواص معینی در یکی بتوان بود و نبود خواص متناسب با آن در دیگری را نتیجه گرفت. 5 · شناخت پیوندهای عینی، امکان …

موضوع و متد

موضوع و متد ف. انگلس آرش پيشاهنگ منتشر شده در نشر بیدار بحثهايي در باره ي روش و ساختار كاپيتال اقتصاد سياسي به معناي وسيع كلمه، علم به قوانيني است كه بر مبادله و معيشت زندگي مادي در جامعه ي انساني حاكم است. توليد و مبادله در عملكرد مختلف اند. توليد ميتواند بدون مبادله انجام پذيرد ولي مبادله چون از زيادي امر تنها مبادله ي محصولات است بدون توليد انجام پذير نيست. هريك ازاين دو عملكرد اجتماعي تحت نفوذ تأثيرات عمدتا خارجي ويژهاي قرار دارند و از اينرو عمدتا قوانين خاص ويژهي خود را دارا ميباشند. ولي از سوي ديگر ايندو همواره لازم و ملزوم يكديگرند و آنچنان اثري بر روي هم مي نهند كه آنها را ميتوان به منزلهي عرض و طول مختصات منحني اقتصادي به شمار آورد. شرايطي كه انسانها درآن توليد و مبادله ميكنند از كشور به كشور و در هر كشور باز از هر نسل تا نسل ديگر عوض ميشود. از اين رو اقتصاد سياسي نميتواند در همه كشورها و در همه دورانهاي تاريخي يكسان باشد. از تير و كمان، چاقوي …

سوژه ی انقلابی (بررسی و نقد فراسوی سرمایه اثر مایکل لبووتیز)

ح.آزاد در اوایل دهه ی هشتاد هم زمان با افت جنبش کارگری، سایر جنبش های اجتماعی مثل جنبش زنان، جنبش محیط زیست، جنبش صلح و غیره رو به اعتلاء و گسترش گذاشتند، و در نتیجه بسیاری از روشنفکران به این نظر گرویدند که جنبش کارگری در حال افول، و زمانه ی «جنبش های نوین اجتماعی» فرا رسیده است. وداع آندره گُرز با پرولتاریا و پیشنهاد جین کوهن برای کنار گذاشتن این دگم که پرولتاریا تنها فاعل انقلاب سوسیالیستی است فقط نمونه ی کوچکی از یک تردید بزرگ به شمار می رود که طی سه دهه ی اخیر بر فضای فکری چپ انقلابی سایه انداخته است. و این دغدغه ای است که لبووتیز را در «فراسوی سرمایه» به تلاش واداشته تا پاسخی برای آن جستجو کند. به نظر پاره ای از منتقدان، بخشی از مساله به نظر مارکس درباره ی پرولتاریا مربوط می شود(1). آندره گُرز منشاء «اسطوره ی پرولتاریا را بیش تر موضع فلسفی مارکس جوان می داند تا واقعیات تاریخی (2). کورنلیوس کاستوریادس معتقد است که مارکس در کتاب سرمایه فقط سویه ی سرمایه …

روش اقتصاد سياسي

روش اقتصاد سياسي ماركس باقر پرهام، احمد تدين نشر بیدار – بحثهايي در باره ي روش و ساختار كاپيتال هنگام بررسي كشوري معين از نظر سياسي- اقتصادي، نخست از جمعيت آن، از توزيع اين جمعيت به طبقات، يا در شهر، روستا، سواحل و جزائر[1]، و از شاخه هاي متفاوت توليد صادرات و واردات، توليد و مصرف ساليانه، قيمت كالاها و غيره آغاز ميكنيم. يك چنين روشي كه بناي كار را بر امور واقعي و مشخص ميگذارد، ظاهرا درست به نظر ميرسد. از همين رو در اقتصاد هم بايد از جمعيت كه پايه و موضوع تمامي عمل اجتماعي توليد است آغاز كرد. اما با تعمق بيشتر نادرستي اين نظر آشكار ميشود. جمعيت اگر مثلا طبقات متشكله آن ناديده گرفته شوند انتزاعي بيش نيست. همينطور طبقات هم عبارتي ميان تهي خواهد بود اگر با عناصري كه اين طبقات متكي به آنها هستند آشنا نباشيم. كار مزدي يا مزدبگيري، سرمايه و غيره {از جمله اين عناصرند.} اينها هم به نوبه ي خود مسبوق به مبادله، تقسيم كار، قيمتها، و غيرهاند. مثلا سرمايه بدون كارمزدي، بدون ارزش، پول، قيمت، …