All posts tagged: كارل ماركس

آلتوسر و دستگاه‌های ایدئولوژیک دولتی

لوئی آلتوسر رسالت خود را پیراستن اندیشه‌های مارکس از غبارهای اومانیستی، تاریخ گرایی، کلیت گرایی، و اقتصاد باوری می دانست که از دید او به غلط به آثار مارکس نسبت داده می شود. بازخوانی دقیق آثار مارکس توسط او به مناقشات فراوانی منتهی شده است. اما آشکارا صورت بندی و مفهوم پردازی ایدئولوژی و ساختار و نحوه عملکرد آن در جوامع معاصر، سهم قابل توجهی در نظریه‌پردازی معاصر داشته است. آلتوسر یک مارکسیست ساختارگرا است. ممکن است از خود بپرسید چطور چنین چیزی ممکن است. چطور می‌توان مارکسیسم را که بر تحلیل تاریخی/اجتماعی تکیه دارد، با ساختارگرایی که بر تحلیلی غیر تاریخی/غیر اجتماعی مبتنی است، ترکیب کرد. پاسخ آلتوسر در وهله اول به تمایز او میان ایدئولوژی‌ها (تاریخی/اجتماعی) و ایدئولوژی (ساختاری) باز می‌گردد. این مسئله همان‌گونه که از ۱۹۶۵ در نظریه انتقادی پدیدار شد، بخشی از بحثی طولانی‌تر پیرامون رابطه دولت و افراد (سوژه‌ها) بود. آلتوسر با این پرسش روبه رو بود که چرا افراد مطیع‌اند؟ چرا مردم از قوانین اطاعت می‌کنند؟ چرا انقلابی علیه سرمایه‌داری رخ نمی‌دهد؟ نظریه او درباره ایدئولوژی و ایدئولوژی‌ها از …

«چپِ در انقیادِ سرمایه و کاپیتالِ مارکس»

برای مطالعه نسخه PDF مقاله لطفا اینجا را کلیک کنید متنی که در پیش روست تلاش دارد تا با ارائه‌ی بیانی دقیق از مسائلی چند در تئوری مارکسیستی در جهت روشن‌تر ساختن مرز بین تئوری انقلابی و رهایی‌بخش از یکسو و جریاناتی که با آذین نمودن این تئوری با دال‌هایی چون مردم، رفاه، توسعه، کالایی زدایی و …، سعی در کاپیتالیزه نمودن و تبدیل این تئوری به پیاده‌نظام گرایشات مختلف بورژوایی دارند از سوی دیگر، گامی ولو کوچک را به پیش بردارد. از این رو انتظار می‌رود تا خواننده با کلیاتی از مباحث مربوط به اقتصاد سیاسی آشنایی ابتدایی داشته باشد. به همین منظور فرض بر این است که خواننده پیش از مطالعه‌ی مجموعه‌ی حاضر کتاب مختصر اما به غایت مفید «عملکرد سیستم سرمایه‌داری» اثر پی‌یر ژاله، ترجمه‌ی خ. خسرو (برای فهم آسانتر متن «نقد پرولتری …») و همچنین کتاب » امپریالیسم به مثابه‌ی بالاترین مرحله‌ی سرمایه‌داری»( برای فهم آسان‌تر متن» امپریالیسم به زبان مادری») اثر لنین را مطالعه نموده باشد. همچنین لازم به ذکر است که متن «روابط تولیدی و روابط توزیعی» ترجمه‌ای از …

قطعه‌ی ماشین‌ها، سوء برداشت ماركسی در گروندریسه و غلبه بر آن در سرمایه

میکاییکل هاینریش ترجمه حسن آزاد منتشر شده در نقد اقتصاد سیاسی گروندریسه متنی است که هم‌چنان مورد علاقه‌ی مفسران مارکس قرار دارد. برخی مؤلفان معتقد‌ند که به اصطلاح «قطعه‌ای در باب ماشین» برای نظریه‌ی مارکسی «زوال»­ سرمایه‌­داری، سندی اساسی به شمار می‌رود. نوعی نظریه‌ی «فروپاشی سرمایه‌داری»، یا دست‌کم توصیف روندی است که طی آن یک شیوه‌ی جدید تولید ظهور می‌کند. شیوه‌ای که سرمایه‌داری خود آن را ایجاد می‌کند، اما با منطق سرمایه‌داری در تضاد قرار می‌گیرد. در این تفسیرها، نتایج «قطعه‌ای درباب ماشین» بدیهی انگاشته می‌شود. اما نتایج «قطعه‌­ای درباب ماشین» از یک سو، از درکی یک‌جانبه از بحران ریشه می‌گیرد که از اوایل دهه‌ی 1850 در افکار مارکس وجود داشت، و از سوی دیگر، برخی کاستی‌ها در صورت‌بندی مقوله‌های اصلی گروندریسه مشخه‌ی آن است. در سال‌های بعد، مارکس هر دوی این بدفهمی‌ها را برطرف کرد. در جلد یکم سرمایه، هنگام بررسی تولید ارزش اضافی نسبی، ما به نقدی ضمنی از «قطعه‌ای درباب ماشین» برخورد می‌کنیم. اگر، همان‌گونه که آنتونیو نگری(1) می‌گوید گروندریسه را در خود و به‌طور مستقل مورد مطالعه قرار دهیم و تکامل …

هگل و پدیدار شناسی روح

منتشر شده در انسان شناسی و فرهنگ استرن، رابرت،1393، هگل و پدیدارشناسی روح، ترجمه ی اردبیلی محمدمهدی، سیدی سیدجواد، تهران: ققنوس، چاپ اول، 368 صفحه یادداشت نویسنده برای ترجمۀ فارسی این کتاب ترجمه‌ای جدید از شرحی بر پدیدارشناسی روح هگل است. پدیدارشناسی، صرف نظر از اینکه یکی از شاهکارهای فلسفه‌ی غرب است، متنی بسیار دشوارفهم نیز به شمار می‌رود، و شرح من در صدد است تا از دشواری آن بکاهد. هدف اصلی هگل در این متن عمل کردن از طریق حوزه‌های فلسفی متعدد در متافیزیک، معرفت‌شناسی، علم، اخلاقیات، اندیشه‌ی اجتماعی و دین، و نشان دادن این که تمام این حوزه‌ها به طرف مختلف نابسنده‌اند و در نتیجه، مهیا کردن ما برای درک برداشت خود هگل از این موضوعات است که وی در دایره‌المعارف علوم فلسفی آن را طرح می‌کند. این شیوه، همچنین بخش مهمی از روش خود هگل است که این حوزه‌های فلسفی، به نحوی برای خود، نابسندگی خود را مشاهده کنند، چرا که تنها در آن زمان است که وی دیگر به انتقاد از آنها نخواهد پرداخت. نتیجه‌ی کتاب هگل، بازاندیشی مسحورکننده‌ی موضوعات فلسفی …

پیکتی درآینه‌ی آکادمی وطنی یا چه‌گونه بر آثار ترجمه‌ مقدمه «ننویسیم»؟

بابک پاشاجاوید منتشر شده در نقد اقتصاد سیاسی تأملاتی در مقدمه‌ی اولین ترجمه‌ی فارسی «سرمایه در قرن بیست و یکم»؛ به‌همراه ملاحظاتی در محتوای کتاب پیکتی «از طنزهای غریب تاریخ است که،حتی در عصری‌که دسترسی نامحدود به منابع فراهم است، هیچ حدی برای کژفهمی و تحریف نظریه‌ها وجود ندارد». اریش فروم {1} پاره‌ی اول – در باب اجزای به‌اصطلاح مقدمه‌ی تحلیلی ـ تفصیلی 1 نویسنده‌ی مقدمه‌ی‌‌ کتاب یادداشت روایی خود را با مطلع برجسته‌ی «به‌سوی نظام فطری اقتصادی» و بدین‌ترتیب با رونمایی از دکترین به‌ظاهر بدیع و بشارت پیامبرانه‌ی خود می‌آغازد. انگاره‌ای که در همه جای نوشتار مذکور بدان به‌عنوان تز مرکزی و هدف غایی موعود پرداخته شده، بدون آن‌که هیچ فکت یا گزاره‌‌ای علمی در اثبات محتوای دعوی مذکور ارائه شود. البته چنین مواجهه‌ای، طبق روال عمومی رویکردهای مشابه، کاملا قابل انتظار است. تیتری که در نگاه اول نه چندان نامأنوس، که تداعی‌کننده‌ی به‌اصطلاح تئوری‌های التقاطی ساخته و پرداخته‌ی دهه‌ی اول پس از انقلاب است: ملغمه‌ای از فردگرایی لیبرالی و سنت‌گرایی اسلامی با چاشنی آرمان‌گرایی ایده‌آلیستی. دکتر محسن رنانی، دانشیار دانشکده‌ی اقتصاد دانشگاه اصفهان، …

نگاهی به ترجمه های فارسی مانیفست حزب کمونیست

پارسا نیک جو   «مانیفست حزب کمونیست« اثر مشترک مارکس و انگلس، بی شک یکی از درخشان ترین آثار کلاسیک کمونیسم مارکسی است. مانیفست̊ یکی از نخستین رهآوردهای خلاق پیوند دیالک تیکی پراتیک نظری و عملی جنبش ضد سرمایه داری طبقه ی کارگر است. هر چند مانیفست خود از دل گرایش کمونیستی طبقه ی کارگر سر برآورد، اما نباید از یاد بُرد که همین گرایش به میانجی مانیفست̊ توانست به خودآگاهی طبقاتی، برنامه ی پرولتری و صف مستقل طبقاتی دست یابد. اکنون نیز پس از گذشت 166 سال از نگارش مانیفست، به جرات می توان گفت، اصول عام این نقد پرولتری̊ و رهنمود های عام آن̊ برای تدارک شرایط رهایی از نظم و نظام سرمایه، هم چنان یکی از ژرف ترین نقدها و یکی از کار آمد ترین رهنمود ها است. از این رو خواندن̊ و چند بار خواندن مانیفست̊ و مهم تر از آن بازخوانی انتقادی آن، یکی از مبرم ترین تکالیف پراتیک نظری هر انسان و نیرویی است که دل در گرو آزادی و برابری دارد، و می کوشد در به صدا در …

مروري بر مفاهيم جامعه مدني و هژموني

كاوه مظفري کارنوشت جامعه مدني به عنوان يک مفهوم عمدتاً نوين از قرن هفدهم تا نوزدهم پديد آمد. اين مفهوم مظهرِ تفکيک زندگي مدني و سياسي از يکديگر است، تفکيکي که در گذشته تقريباً ناشناخته بود. در يونان باستان و روم چنين مفهومي بدين وضوح وجود نداشته است، اگرچه زمينه هايي براي جدايي حقوق خصوصي از عمومي شکل گرفته بود. در واقع، نخستين نشانه هاي مفهوم جامعه مدني را در صورتبنديهاي هابز، لاک و روسو، نظريه پردازان اوليه روشنگري، مي يابيم. البته در آثار اين نظريه پردازان نيز تمايز جامعه مدني از جامعه سياسي بطور دقيق مشخص نبود. آنها بيشتر به تعريف مفهوم «وضع طبيعي» پرداختند و جامعه مدني (يا سياسي) را نقطه مقابل وضع طبيعي بشمار مي آوردند؛ جامعه اي قراردادي که ساختگي و مصنوعِ خرد جمعي بود. بعلاوه آنها با اشاره به «حقوق خصوصي» سعي داشتند حريمي دور از دسترس دولت ايجاد نمايند که حافظ حقوق طبيعي و اوليه انسانها باشد. در مجموع نظريه پردازان قرارداد اجتماعي بيشتر بر افتراقات جامعه مدني (و سياسي) از وضع طبيعي تاکيد داشتند، و کمتر به جدايي …

کارل مارکس، انسان شناس

برایان موریس برگردان حسام حسین زاده منتشر شده در انسانشناسي و فرهنگ   کولاکوفسکی[1]، فیلسوف لهستانی، تاریخ مارکسیسم شناخته شده اش را با این کلمات آغاز می کند: «کارل مارکس فیلسوفی آلمانی بود.» درست است، مارکس در اوایل بیست سالگی در دانشگاه برلین فلسفه خواند، و علاقه وافری به فلسفه آلمان و به ویژه هگل داشت، اما نیاز است تاکید شود که مارکس را نمی توان به سادگی به عنوان متفکری فلسفی شناخت. شاید به عنوان روزنامه نگاری سیاسی، اقتصاددانی متبحر و سوسیالیستی انقلابی بهتر شناخته شود. مارکس حتی در معنایی مهم، انسان شناس بود، چرا که او همیشه متافیزیک های اسکلاستیک[2] را رد می کرد. او در واقع می تواند به عنوان یکی از پدران بنیانگذار انسان شناسی توصیف شود. اما آنچه باید تصدیق کرد این است که مارکس خواننده ای کاملاً حریص بود، بی وقفه از هرچیزی که میخواند یادداشت بر می داشت. بنابراین او نه تنها به خوبی با فلسفه، اقتصاد، تاریخ و علوم طبیعی، بلکه با ادبیات و به خصوص اشعار آشیلوس[3]، شکسپیر[4] و گوته[5]نیز آشنا شد. مارکس در واقع ذهنی …

پیشینه و ریشه های جنبش های توده ای رو به سوسیالیسم در تاریخ جهان

ن. ناظمی – در نیمه دوم قرن نوزدهم و دهه های اول و دوم قرن بیستم ( دوره سرآغاز و گسترش مرحله سرمایه داری انحصاری ) تاریخ جهان شاهد فراز امواج خروشان قیام ها و جنبش های فراگیری در کشورهای مرکز مسلط امپریالیستی علیه سرمایه داری و برله استقرار سوسیالیسم ، گشت که از انقلاب کمون پاریس در سال 1871 شروع گشته و با انقلاب اکتبر روسیه در سال 1917 ، به اوج خود رسید . ولی شایان توجه و بررسی است که در جریان » کنفرانس فوروم چپ 2014 در نیویورک » تعداد قابل توجهی از سخنرانان فعال و رادیکال بر آن بودند که در آن دوره تاریخی همزمان با جنب و جوش های اجتماعی و سیاسی علیه سرمایه داری و به نفع سوسیالیسم بشریت شاهد فراز امواج خروشان بیداری و رهائی در کشورهای دربند پیرامونی گشت که بعدها مورخین و فعالین ضد نظام آنها را به عنوان انقلابات در «مناطق طوفانی» مورد بررسی و تجزیه و تحلیل قرار دادند . – در واقع بررسی قیام تایپینگ چین ( 1864- 1851 ) و جنبش …

اشکال مبارزه طبقه کارگر، وسایل و شیوه های احراز قدرت سیاسی

اشکال مبارزه طبقه کارگر، وسایل و شیوه های احراز قدرت سیاسی فرهاد-ر متن با فرمات PDF   کارل مارکس – مستخرج از صورتجلسه کنفرانس ۲۱ سپتامبر ۱۸۷۱ – جمعیت بین المللی کارگران   کوتاه شده… ما باید به دولت ها چنین اعلام کنیم : ما می دانیم که شما قدرت مسلحی علیه پرولترها هستید، ما هر کجا که ممکن باشد از راه مسالمت آمیز علیه شما مبارزه خواهیم کرد و وقتی ضرورت پیدا کند، این مبارزه را به کمک اسلحه انجام خواهیم داد. کارل مارکس – از مصاحبه خبرنگار مخصوص روزنامه « شیکاگو تریبون » با کارل مارکس کوتاه شده… این انقلابها توسط اکثریت خلق صورت می گیرد انقلابها نه به نیروی یک حزب، بلکه به نیروی مجموعه یک ملت به تحقق می پیوندند … نیمه اول دسامبر سال ۱۸۷۸ فردریش انگلس – از نامه به آگوست ببل   لندن، ۲۸ اکتبر سال ۱۸۸۲ کوتاه شده… به مقاله دوم ، من توانستم فقط یک نظر سریع بیاندازم ، زیرا دو سه نفر پی در پی مانع کار شدند، در غیر این صورت از چگونگی تصور …

تئوری عقیم ۲ – تئوری معطوف به عمل چگونه کار می کند

تئوری عقیم ۲ تئوری معطوف به عمل چگونه کار می کند بابک پاکزاد بخش اول در ابتدای کار با خود قرار گذاشتم که تئوری عقیم مقاله ای باشد که تدریجا نوشته و تکمیل شود، یعنی در هر مرحله بازخورد ها جمع آوری و تحلیل شود و دستمایه نگارش مرحله بعد قرار گیرد. مطلب به بحث هایی دامن زد؛ مهمترین انحرافی باید هم اکنون در برابر آن بایستم و در این بحث ها حی و حاضر بود ، مساله تقابل اهل تئوری و اهل عمل بود. از جمله برخی ندانسته و نپرسیده پیشاپیش بدون درک مشخص از چیستی تئوری معطوف به عمل آن را با مثال های به غایت سطحی مورد ارزیابی قرار دادند که هدفشان بیش از درک مطلب من حفاظت از ساحت مقدس تئوری به آن گونه که می فهمند بود. آنها درک نمی کنند نخستین کارکرد تئوری معطوف به عمل نجات تئوری است از مسیر زمینی کردن آن. آیا تئوری های ماکرو پاسخگوی ما بوده اند؟ مسير مبارزه چیست؟ آموزش آن نگاه کل گرا و هولیستیک به توده های مردم تا مسبب اصلی …

کارل مارکس: «شایسته‌ترینِ دانشمندان»

  منتشر شده در تارنماي انسان شناسي و فرهنگ جوئل آنژ برگردان مهرداد امامی رسانه‌ها و اقتصاددانان جریان غالب، کارل مارکس را به عنوان فردی مُرده، نامربوط و/یا منسوخ تقبیح کرده‌اند. مطالعه‌ای جدید که توسط مشهورترین ژورنال پژوهشی جهان به نام «Nature» منتشر شده، یکبار دیگر ثابت می‌کند که به رغم قیل‌وقال‌های نفی‌کنندگان و تجدیدنظرکنندگان تاریخ، شبح او نمی‌تواند رانده شود. در اوج شکوفایی سرمایه‌داری، پل کروگمن در مجله‌ی «فوربس» نوشت: «یقیناً مارکس در مورد تحولات اقتصادی قلم می‌زد؛ کاری که بسیاری از افراد دیگر هم می‌کردند. آنچه او هیچ‌گاه موفق به انجامش نشد، یا ارائه‌ی تبیینی جامع در مورد چرایی وقوع این قبیل تحولات بود یا به دست دادن پیشنهاداتی در این باب که چه باید در موردشان کرد (به استثنای براندازی سرمایه‌داری). به گمان من، کارل مارکس همان‌قدر به علم اقتصاد افزود که زپو مارکس (Zeppo Marx) به کمدی خدمت کرد.» این بلندپروازی و لفاظی بی‌پایه‌ و اساس امر چندان منحصر به فردی نیست. از مارکس در طول دوران زندگی‌اش و مدت‌ها پس از آن، به دست شمار پایان‌ناپذیری از «محققان»، «اقتصاددانان» و …