All posts tagged: فلسفه

درباره‌ی«نقد فلسفه‌ی حق هگلِ» مارکس

کمال خسروی منتشر شده در نقد اقتصاد سیاسی اشاره به ابتکار تنی چند از دوستان، درس‌گفتارهایی که سا‌ل‌ها پیش در جریان دوره‌هایی از کار نظری و آموزشی ایراد شده بودند، به‌صورت نوشتار درآمدند، تا از این‌طریق آسان‌تر در اختیار طیف احتمالا گسترده‌تری از علاقه‌مندان قرار گیرند. امید من این است که محتوا و سطح این گفتارها، شایسته‌ی تلاش صمیمانه‌ی این دوستان و هدفی که پیش رو داشته‌اند، باشد. تنها دو نکته را اضافه می‌كنم: ـ زبان این نوشتارها کماکان زبانی شفاهی است. ـ سطح و انسجام محتوایی آن‌ها وابسته و محدود است به هدف ویژه‌ی آنها و برنامه‌ی کار نظری و آموزشی‌ای که در چارچوب آن صورت گرفته‌اند. با قدردانی فروتنانه از دوستانی که مبتکر این کار بوده‌اند و زحمتش را به عهده گرفته‌اند: از جمله مسعود و محمود. از حسن مرتضوی نیز، بخاطر تلاشش در هرچه نزدیک‌ترکردن زبان شفاهی متن به زبانی نوشتاری و اشاراتش به نکاتی مبهم در برخی عبارات، که باید روشن یا روشن‌تر می‌شدند. کمال خسروی. مردادماه 1394 متن گفتار من نقد مارکس را زیر سه عنوان یا حول سه محور بررسی …

پولانزاسی كه می‌شناختمش – میشل لوی

گفت‌وگو با میشل لوی، متفكر فرانسوی درباره نیكوس پولانزاس پولانزاسی كه می‌شناختمش ترجمه: رحمان بوذری منتشر شده در شرق ژانویه گذشته سمینار بین‌المللی بررسی آرای نیكوس پولانزاس در دانشگاه سوربن برگزار شد و میشل لوی نیز یكی از سخنرانان آن بود. لوی هفت سال همكار نیكوس پولانزاس در دانشگاه پاریس هشت بوده است. آنچه در ادامه می‌آید، گفت‌وگویی است كه Contretemps در حاشیه همین سمینار با او درباره نحوه آشنایی با پولانزاس و ایده‌های او انجام داده است. می‌توانید بگویید چطور نیكوس پولانزاس را ملاقات كردید؟ در دهه ١٩٦٠ دوست برزیلی من اِمیر سادر – كه تا همین امروز یكی از مهم‌ترین ماركسیست‌های آمریكای لاتین است – در فرانسه در تبعید به سر می‌برد١. بعد از اینكه من هم در سال ١٩٦٩ به فرانسه رفتم یك روز اِمیر را دیدم و او گفت: «من باید بروم شیلی، تو می‌توانی جای مرا به‌عنوان دستیار نیكوس پولانزاس در دانشگاه ونسان بگیری؟» (این قضیه مال چندماه پیش از به قدرت‌رسیدن اتحاد مردمی چپ‌گرای سالوادور آلنده در ١٩٧٠ بود). من هم گفتم «البته كه می‌توانم…». آن وقت بود كه …

درباره‌ی منطق (یا ذات مفهوم) – عباس فرد

نوشته: عباس فرد منتشر شده در تارنمای رفاقت کارگری توضیحاتی به‌جای مقدمه: این درس‌نامه (نه مقاله) در ایران و در سال‌های 66-1365 تدوین شده است و همان‌طور که پیش از این هم توضیح داده‌ام، قصد از تدوین آن‌ (درست همانند دیگر درس‌نامه‌ها) سازمان‌دهی طبقاتی و آموزش‌ کادرهای رهبری‌کننده مبارزات کارگری در ابعاد مختلف، عمدتاً از میان کارگران و در راستای تدارک سازمان‌یابی پرولتاریایی طبقه‌ی کارگر بود. این درس‌نامه‌ها توسط آموزگارانی آموزش داده می‌شد که علاوه‌بر متن درس‌نامهْ مباحث مربوط دیگری را نیز (که در مناسبات آموزشی خود تولید کرده و آموخته بودند)، به‌تبادل آموزشی می‌گذاشتند. بنابراین، انتشار این درس‌نامه‌ به‌عنوان نوشته‌ای مستقل و در شکل یک مقاله به‌توضیحاتی نیاز دارد که هنوز نوشته نشده‌اند؛ و امیدوارم که توسط رفقای «سایت رفاقت کارگری» نوشته شوند.    تاآن‌جا که من به‌یاد می‌آورم، این توضیحات عبارت بودند از: 1) بیان شمه‌ای از منطق صوری و منطق ریاضی به‌این منظور که ضمن طرح مقولات منطقی و ایجاد زمینه برای فهمِ نظری بهتر موضوع مورد آموزش، درعین‌حال روی این مسئله تأکید شود که درک منطقی ـ‌اساساً‌ـ مسئله‌ای نقادانه و عملی است. …

گزاره هایی از فلسفه ی علمی بخش ِ پایانی

خدامراد فولادی گزاره هایی از فلسفه ی علمی (ماتریالیسم علیه ایده آلیسم، دیالکتیک علیه متافیزیک) بخش ِ پایانی پیش درآمد: سرکوب تنها سرکوب ِ فیزیکی نیست، سرکوب فکری هم هست. سرکوب ِ فکری با نقد و چالشگری تفاوت دارد. نقد و چالش در عرصه ی نظروری برابر نهاد فکری ِ یک ایده یا گزاره است همراه با نقل کامل ِ ایده و گزاره ای که از سوی نقدکننده زیر ِ سؤال رفته و او بر آن است که ایده ی زیر سؤال رفته را از نظرگاه و با معیارهای فکری – عقیدتی خود توضیح دهد و نویسنده و خواننده ی متن ِ مرجع را از دیدگاه ِ خویش آگاه سازد. در این صورت و با این رویکرد، نقل ِ کامل نظر و ایده ی نقدشونده ضرورت دارد تا خواننده و نویسنده بدانند کدام گزاره ی مشخص است که مورد ِ واکاوی و نقد قرار گرفته است. مخالفت ِ سرکوبگرانه اما چنین رویکرد و هدف ِ اندیشه ورزانه ای ندارد، بلکه با طفره روی از بحث ِ مشخص و خودداری از ارایه ی گفتاورد یا بیان …

از نبوغ هگل چه به ایران رسید ؟

نصرت شاد اغلب اشاره میشود که فلسفه هگل(1831- 1770) جمعبندی و آینه تمام عیار کل تاریخ فلسفه در غرب است . هدف او از آغاز ساختن یک سیستم فلسفی بود . این سیستم فلسفی او را بعدها ایده آلیسم مطلق یا ایده آلیسم عینی نامیدند . ایده آلیسم مطلق هگل نقطه اوج ایده آلیسم آلمانی است . هرتسن ؛ انقلابی روس گفته بود که فلسفه هگل الفبا و ریاضیات انقلاب است . هگل هیچگونه اتوپی را تبلیغ و مطرح نکرد چون امکان عملی شدن هر فلسفه ای را که ورای واقعیات زمان خود باشد غیر قابل تصور میدانست . او از سه نوع دولت نام میبرد – دولت مستبد شرقی آسیایی ، دولت رومی–یونانی ؛ که فقط اشراف و برده داران در آن آزادند ، و دولت مسیحی–اروپایی ؛ که تمام مردم در آن صاحب رای هستند . هگل دوره دمکراسی غربی را مدیون مسیحیت میدانست که انسان را بعنوان موجودی آزاد قبول دارد . دیالکتیک و سیستم هگلی جایی مورد استفاده قرار میگیرد که بحث روی کسب قدرت سیاسی باشد و نه روی کشف …

گزاره هایی از فلسفه ی علمی

خدامراد فولادی گزاره هایی از فلسفه ی علمی (ماتریالیسم علیه ایده آلیسم، دیالکتیک علیه متافیزیک) گزاره ی یکم: همیشه ساکن (مطلقن ایستا) نمی تواند نیروی ایجادکننده و به حرکت درآورنده باشد. چرا که نیرو خود محصول ِ حرکت است و حرکت – نیرو است که ایجادکننده، نظم دهنده و سامان بخش است. ساکن ِ مطلق، هیچ، یعنی نابوده و نابودنی است. نابوده و نابودنی (هیچ) به رغم ِ بوده و بودنی بی تاریخ و فاقد ِ هرگونه تعین و خصوصیت وجودی – تاریخی است. فقدان تعین یعنی: جا و موقعیت فیزیکی و تاریخی – زمانی اشغال نمی کند، و فقدان خصوصیت به این معناست که: تشخص ِ خودویژه و قابلیت ِ تفکیک و تشخیص از بی شمار چیزها و پدیده های هستی مند تاریخی – زمانی ندارد. مفهوم این ویژگی های صرفن سلبی اندیشیده این است که: هستی ِخارج از ذهن ِ اندیشنده ندارد. از این رو، تصوری ذهنی، یا وابسته به ذهن ِ اندیشنده (انسان) بیش نیست. هرکجا و هرزمان که ذهن ِ اندیشنده نباشد، اندیشیده ی غیرواقعی، غیرحقیقی و غیر ِ تاریخی چونان …

نیچه دوستی ایرانی ،- سوء تفاهمی غیرانتقادی ؟

نصرت شاد   اختلاف نظر مورخین فلسفه غرب پیرامون نیچه (1900-1844 ) وآثارش چنان عظیم است که خواننده ی دوستدار فلسفه ، به نقد در علوم اجتماعی شک میکند . گروهی نیچه را جاده صاف کن و ایدئولوگ فاشیسم می نامند ، گروه دیگری او را یک نابغه مبارز فرهنگی علیه دین و اخلاق پیشین . ماکس هایمر از مکتب فرانکفورت میپرسد آیا نیچه متفکری بزرگتر از مارکس نبود ؟ مارکوزه میگوید نیچه بدشانس ترین شخصیت تاریخ فلسفه است چون بیسوادان و لمپن ها هم مغرضانه از گفته هایش سوء استفاده کردند . امروزه فراموش شده که نخستین بار آمریکایی ها بودند که با کمک متفکری بنام » گ. هال » از نظرات نیچه برای قتل عام سرخپوستان در سال 1904 سوء استفاده کردند . فلسفه نیچه رابطه ای تنگاتنگ با زندگی او داشت . بدون بیوگرافی نیچه فهم فلسفه او غیرممکن است . او خود را یکی از آوانگاردهای فرهنگ زمانش بشمار می آورد . مورخین سیر اندیشه، نیچه را رادیکال ترین متفکر قرن 19 و در کنار مارکس و کیرکگارد، سومین فیلسوف » …

هگل و پدیدار شناسی روح

منتشر شده در انسان شناسی و فرهنگ استرن، رابرت،1393، هگل و پدیدارشناسی روح، ترجمه ی اردبیلی محمدمهدی، سیدی سیدجواد، تهران: ققنوس، چاپ اول، 368 صفحه یادداشت نویسنده برای ترجمۀ فارسی این کتاب ترجمه‌ای جدید از شرحی بر پدیدارشناسی روح هگل است. پدیدارشناسی، صرف نظر از اینکه یکی از شاهکارهای فلسفه‌ی غرب است، متنی بسیار دشوارفهم نیز به شمار می‌رود، و شرح من در صدد است تا از دشواری آن بکاهد. هدف اصلی هگل در این متن عمل کردن از طریق حوزه‌های فلسفی متعدد در متافیزیک، معرفت‌شناسی، علم، اخلاقیات، اندیشه‌ی اجتماعی و دین، و نشان دادن این که تمام این حوزه‌ها به طرف مختلف نابسنده‌اند و در نتیجه، مهیا کردن ما برای درک برداشت خود هگل از این موضوعات است که وی در دایره‌المعارف علوم فلسفی آن را طرح می‌کند. این شیوه، همچنین بخش مهمی از روش خود هگل است که این حوزه‌های فلسفی، به نحوی برای خود، نابسندگی خود را مشاهده کنند، چرا که تنها در آن زمان است که وی دیگر به انتقاد از آنها نخواهد پرداخت. نتیجه‌ی کتاب هگل، بازاندیشی مسحورکننده‌ی موضوعات فلسفی …

کار واسارت انسان: اسپینوزا، مارکس و » بردگان مشتاق» سرمایه

جیسون رید در باره بردگان مشتاق سرمایه: مارکس و اسپینوزا پیرامون تمایل کار واسارت انسان: اسپینوزا، مارکس و » بردگان مشتاق» سرمایه   از نشریه بررسی کتاب ها لس آنجلس/ 9 دسامبر 2014 ترجمه: سامان   یادداشت: مقاله حاضر نقدی است بر کتابی» تحت عنوان فوق الذکر نوشته اقتصاددانی بنام » فردریک لوردون» که اخیرا منتشر گردیده است. لوردون کوشیده تا با جستاری در اندیشه های فلسفی اسپینوزا بمثابه فیلسوف متقدم بر مارکس در توجیه شرایط اقتصادی معاصر رشته هایی از تشابه و این همانی پیدا نموده و خط بطلانی بر ایده های کارل مارکس پیرامون نقد اقتصاد سیاسی بکشد. لوردون تلاش دارد که از طریق تکیه بر نظریات انسان شناسانه و هستی شناسانه اسپینوزا زمینه یا محملی ایدئولوژیک – فلسفی جهت توجیه استثمار سرمایه داری بمثابه مقوله ای تاریخی فراهم آورد. او تلاش دارد با توضیح گرایش ذاتی انسان به کار و مصرف، ازواقعیت تاریخی جامعه مصرفی طقره رفته و ناگزیری نیروی کاربرای نجات از گرسنگی و بینوایی را انتخاب آزاد مبتنی بر علاقه روزمره به کار جلوه گر سازد و نه یک ضرورت …

نیاز به هایدگر زدایی در فلسفه ایران .

  نیاز به هایدگر زدایی در فلسفه ایران . نصرت شاد   هایدگر ، فیلسوف آلمانی (1976-1889 ) در نوجوانی میخواست روحانی مسیحی شود و در میانه سالی مدتی عضو حزب نازی آلمان هیتلری بود . در آلمان آدرنو از مکتب روشنفکری فرانکفورت، توانست هایدگر را برای همیشه از فضای فرهنگی آن کشور بیرون کند . در امریکا نگاه به هایدگر با عینک پسامدرنهای فرانسوی بوده است . ورود اندیشه های هایدگر به ایران از طریق ترجمه فیلسوفان فرانسوی مخصوصا دریدا بوده است . در ژاپن حتی سن بودیست ها امروزه از جمله هواداران هایدگر هستند . مارکسیست ها در نقد هایدگر مینویسند او ترس و درد و رنج خرده بورژوازی بعد از جنگ جهانی اول را رنجهای ابدی انسان معرفی نمود . هایدگر پایه گذار اگزستنسیالیسم امپریالیستی و یکی از نظریه پردازان فاشیسم است . هستی شناسی او بر اساس تصمیم برای مرگ و اراده بقدرت رسیدن است . برای هایدگر اهمیت مارکسیسم در تمایل آن به تاریخ است گرچه او ماتریالیسم را نیز یک فرم متافیزیک میداند . هایدگر فیلسوف میان دو جنگ …

خدا و بنده! – نویسنده: یاسر ریکی

نویسنده: یاسر ریکی (yaser riki) کارشناس ارشد جامعه شناسی   برای پی‌بردن به منشأ اندیشه‌ها بدون توسل به پیش‌فرض‌های انتزاعی، باید به خاست‌گاه اجتماعی اندیشه پی ببریم. این روش ما را در برابر اندیشه‌های به ظاهر منطقی و بخردانه به سلاحی مجهز می‌گرداند که حتی بنیان الهیتی یک اندیشه‌ی به ظاهر مادی و انسان‌گرا را نیز نشان می‌دهد. روشی که مارکس با آن هگل، سوسیالیسم اتوپیایی و اومانیسم را به نقد کشید. این سلاحی است که منتقد را به ابزاری مادی برای نقدی غیر الهیتی مجهز می‌گرداند. آن جنبه‌ای که سعی دارم با این ابزار به نقد آن بپردازم سعی در روشن نمودنِ منشأ افکاری دارد که برگرفته از ذهن از خودبیگانه و الهیاتیِ انسان ایرانی است. ذهنی که رابطه‌ی خدا و بنده را هر روز در زندگی‌اش در اشکال مختلف بازتولید می‌کند. روی سخن با کسانی که آشکارا این رابطه را نه تنها بازتولید می‌کنند بلکه از بیان آن نیز ابایی ندارند نیست. روی سخنم با آن کسانی است که به عنوان روشن‌فکر (اگر روشن‌فکر را برگرفته از روشن‌گری و کسی که عقلانی می‌اندیشد …

حداقل دوشهید در تاریخ فلسفه اسلامی .

حداقل دوشهید در تاریخ فلسفه اسلامی . نصرت شاد غیر از حلاج و سهروردی یقینن تعداد فیلسوفان شهید تفکر اسلامی بیشتر از این دونام ثبت شده است . در اسلام تاریخ بشر را به دو دوره جاهلیت و دوره بعد از اسلام تقسیم میکنند . مورخین غربی رازی را ولتیر دوره حکومت عباسیان نام نهاده اند . انجمن اخوان ال بصره ای در قرن دهم میلادی در عراق ریاضیات را کلید درک جهان میدانست . مشهوریت ابوعلی سینا در غرب آنچنان عظیم بود که حتی در قرن بیستم دو رمان موفق پرخواننده » مدیکوس » و » جاده اصفهان » پیرامون زندگی او نوشته شده است . غرب صوفیسم را از نظر فلسفی هوادار فنومنولوگی میداند . فارابی ؛ متوفی 950 میلادی در دمشق ، نخستین فیلسوف نوافلاتونی است که در چند موضوع مخالف ال قندی است . نظرات سیاسی او متکی به نظرات دولت و جامعه افلاتون است . خیلی از موضوعاتی که بعدها به ابن سینا نسبت داده اند قبلا فارابی آنان را مطرح کرده بود . او تنها فیلسوف ترک تبار در …

مذهب به مثابه اوتوپی

دکتر ورنر سپمن (متولد 1950) دکتر فلسفه، از مسئولین انتشار مجلهً «دفاتر ماکسیستی» آثار:کتب و مقالات بیشماری در زمینه نقد ایدئولوژی، تئوری اجتماعی ـ انتقادی و جامعه شناسی فرهنگ انسان و سیستم. در انتقاد از مارکسیسم ساختارگرا (1993) دیالک تیک تمدن زدائی. بحران، خردستیزی و زورگوئی (1995) پایان انتقاد اجتماعی؟ پسا مدرنیته، هم واقعیت، هم ایدئولوژی (2000) سخنی با خوانندگان انگشت شمار دایرة المعارف روشنگری: در دفاتر ماکسیستی میان  نمایندگان «تئولوژی رهائی بخش» و اندیشمندان مارکسیست ـ لنینیست بحثی ارزشمند از هر نظر در جریان است. دایرة المعارف روشنگری پس از ترجمه و انتشار «مذهب چیزی فراتر از افیون و اعتراض» (از طرفداران تئولوژی رهائی بخش) اکنون نقدی بر نکاتی از آن، از سوی اندیشمند بزرگ مارکسیست ـ لنینیست، ورنر سپمن منتشر می کند و ضمنا مطالعه «دیالک تیک زیربنا و روبنا»، «مذهب»، «درک ماتریالیستی تاریخ» و «از ماتریالیسم سمیوتیکی …» را توصیه می کند. دکتر ورنر سپمن برگردان شین میم شین دفاتر مارکسیستی نوامبر 2010 دایرالمعارف روشنگری 1 • مقاله آقای فرانتس هنکلامرت راجع به مارکسیسم، هومانیسم و مذهب با خودخشنودی خارق العاده ای …

درد دل های سیاسی فیلسوف شورشی.

  Slavoj Zizek 1949- نصرت شاد درد دل های سیاسی فیلسوف شورشی. اسلاو ژیژاک ، در جستجوی تئوری فلسفه .   اسلاو ژیژاک ، فیلسوف جنجال برانگیز یوگسلاوی سابق متولد 1949 میلادی است و اکنون در کشورهای انگلیس و فرانسه زندگی میکند و به تدریس مشغول است . او را یکی از مهمترین متفکران آوانگارد زمان حال میدانند گرچه او خودرا یک چپ بدبین ولی امیدوار بشمار می آورد . نقش انتقادی و روشنفکری اجتماعی او در زمان حال مانند اهمیت دریدا در دهه 80 قرن 20 است . او همچون آنارشیستها میگوید » خواهان غیرممکن ها شوید ! «. فلسفه سازشکار لیبرال دانشگاهی غرب او را دلقک و دیوانه معرفی میکند . ژیژاک گرچه علاقه ای به دانشجویان ندارد ولی عاشق دانشگاه هاست . او در مورد صعود و رشد سرمایه داری گلوبال چین به نقل قولی از آنتونیو گراماشی میگوید » جهان پیشین در حال مرگ است و جهان جدید هنوز متولد نشده . اکنون زمان غول و دیوهاست » . ژیژاک پیرامون بحران مالی سرمایه داری در زمان حال نقل قولی از …

چگونه روش و ابزار مناسب را در سیاست بیابیم

چگونه روش و ابزار مناسب را در سیاست بیابیم مفروض، تجویز، نقد و مولف در روشناسی علم سیاست کیانوش دل زنده   مقدمه   آغاز جستار این دست­نوشتار با عناوینِ « روش و نظریه » در حوزه روشناسی، پرداخت به مقولاتی نظیر «مفروضات»، «تجویزات» ، «متفکران مشهور»، نقد «منتقدان مشهور» را لازم می­دارد. به نحوی­که، هیچ درک روشن و شفافی از نظریات، انسجام نظری و ارتباط معنای و تئوریک حادث نمی­گردد، مگر آن­که برای هر یک از این مقولات پاسخ روشن و مدونی تهیه شود. اما، کاستی­ای که هر یک از نظریات، فارق از مقولات ذکر شده، بدان مبتلا هستند، حوزه «هستی­شناسانه» آن می­باشد.  لازم به ذکر است، هیچ یک از «رهیافت­ها» و «نظریات»، «تحلیل­ها»ی ارائه شده نتوانسته­اند در باب تدوین مفروضات اولیه به عنوان هسته مرکزی فائق آیند. اساساً توجه به ترمِ «روش­شناسی»، آنان را از پرداخت به مقولات هستی­شناسانه و چه بسا شناخت­شناسانه هم معاف داشته است. این کاستی و تلازم ماهوی از این جهت برای ما مهم است : که نمی­توان نظریه­ی را مطرح و چه بسا آزمود و توضیح داد و …

دیالکتیکِ ماتریالیستیِ لوفور

به بهانه‌ی انتشار ترجمه‌ی فارسی کتاب ماتریالیسم دیالکتیکیِ هانری لوفور ایمان واقفی        منتشر شده در پروبلماتيكا                                                                                                                          . چند وقتی است هانری لوفور گوی سبقت را از دیگر اندیشمندان غربی ربوده و خود را نُقل محافل روشنفکری ایرانی کرده است. در آینده‌ای نزدیک احتمالاً کتاب‌های «ماتریالیسم دیالکتیکی»، «تولید فضا»، «انقلاب شهری»، «نوشته‌هایی در باب شهر» و «ضرب‌آهنگ‌کاوی» جای آثار ژیژک، آگامبن، لکان، بدیو، رانسیر و دیگران را در ویترین کتابفروشی‌ها خواهند گرفت. بی‌‌انصافی است اگر نگوییم که این موج لوفورگرایی در ایران، همپای تب لوفورشناسی در غرب پیش می‌رود، منتها با کمی تأخر زمانی. امروزه اندیشه‌های لوفور در آکادمی‌های غربی برای خود جا باز کرده و دانش‌رشته‌های گوناگون، از معماری و شهرسازی گرفته تا جامعه‌شناسی …

پاره‌ای مسائل فلسفی پیرامون مفهوم ماده

نوشته: عباس فرد منتشر شده در تارنمای رفاقت کارکری یک توضیح ماقبل مقدماتی: نوشته‌ی حاضر که برای اولین‌بار منتشر می‌شود، یکی از درس‌نامه‌هایی است‌که در نبود شبکه‌ی مناسبات شکل‌دهنده‌اش و نیز گفتگوها و تبادلات جاری در آن مناسبات، باید با دقت و برای چند و شاید هم چندین بار خوانده شود. قصد تدوین‌کنندگان این درس‌نامه‌ها انتشار بیرونی آن نبود. زمانه‌ای‌که ‌شکل‌گیری این درس‌نامه‌ها را زمینه ساخت، تفکر جمعی و طبقاتی را پیش‌نهاده داشت؛ و تبادلات مفاهیم فلسفی و ایدئولوژیک را در بستری می‌طلبید که فراتر از نوزاییِ مفاهیم، ایجاد ساختارهای کارگری، طبقاتی و کنش‌گر را در همه‌ی ابعاد هدفمند باشد. بنابراین، مطالعه‌ی جمعی این درس‌نامه‌ها ضمن این‌که گامی در راستای بازتولید زمانه‌ای است که پیدایش این‌گونه نوشته‌ها را موجب ‌گردید، درعین‌حال می‌تواند شادمانی ناشی از بحث و جدل‌های رفیقانه را نیز به‌همراه داشته باشد. به‌هرروی، اطلاع نسبی از پیشینه‌ی واژگانی که در این‌جا دوباره تعریف شده‌اند، ‌چه‌بسا مطالعه را ساده‌تر ‌کند و به‌جذابیت آن بیفزاید. مقدمه: مفهوم ماده درضمنِ بداهت خود در اذهان عموم، در فلسفه مفهومی بسیار پیچیده و گنگ است. فلاسفه ‌ـ‌تاکنون‌ـ کوشیده‌اند برای …

ژیژک: ملغمه‌ی غریب واقعیت و توهم

تری ایگلتون منبع نقد اقتصاد سیاسی می‌گویند وقتی یکی از همکاران ژان پل سارتر از آلمان بازگشت و خبر داد که می‌توان درباره‌ی زیرسیگاری هم فلسفه‌بافی کرد از شدت خشم رنگ از چهره‌ی سارتر پرید. اسلاوی ژیژک در دو کتاب تازه‌اش تا حدود زیادی با همان روحیه درباره‌ی سکس، فحاشی، قهوه‌ی بدون کافئین، خون‌آشام‌ها (ومپایر)، هنری کیسینجر، {فیلمِ} آوای موسیقی (در ایران: اشک‌ها و لبخندها) و اخوان المسلمین، میزان بالای خودکشی در کره جنوبی و خیلی چیزهای دیگر فلسفه‌بافی کرده است. اگر به نظر می‌رسد که آشفتگی فکری او پایانی ندارد به این دلیل است که او گرفتار نوع نادری رنجوری است که به همه چیز علاقه دارد. در بریتانیا فیلسوفان تمایل دارند که به گروه‌هایی تقسیم شوند، یک گروه دانشگاهیانی‌اند که برای یک‌دیگر درباره‌ی معنی زندگی می‌نویسند و دیگران فیلسوفان تاجرمسلکی که تأملات‌شان را به عموم مردم می‌تابانند. بخشی از رمز ژیژک این است که هم‌زمان می‌خواهد هر دو باشد: عالِمی است که خوب کانت و هایدگر را می‌شناسد و درضمن شور مفرطی به مسایل روزمره هم دارد. هم با هگل همخانه است و …

نگاهی به کتاب «فلسفه تاریخ»

نگاهی به کتاب «فلسفه تاریخ»   تفکر تاریخی تاریخ و پرسش‌های آن را نمی‌توان صرفا به روایت‌ها یا رویدادهای سپری‌شده تقلیل داد. تاریخ نقشی بنیادین در تفکر بشر دارد. تاریخ با مفاهیمی همچون عمل انسانی، تغییر، تاثیر شرایط مادی در امور انسانی و وقایع زندگی بشر در ارتباط است. همچنین تاریخ از طریق درک نیروها، انتخاب‌ها و شرایطی که انسان را به لحظه حال وصل می‌کند امکان شناخت زندگی او را فراهم می‌آورد. بنابراین جای تعجب نیست اگر فیلسوفان در بیان فلسفه خود به بررسی تاریخ و طبیعت دانش تاریخی توجه کرده و می‌کنند. چراکه تمام این فرآیند را می‌توان در «فلسفه تاریخ» دنبال کرد و آن را به‌سان امری چندوجهی دید. فلسفه تاریخ، شاخه‌ای از فلسفه است که با استفاده از روش‌ها و مفاهیم و تحلیل‌های فلسفی به بررسی وقایع گذشته و ماهیت اطلاعات تاریخی به‌دست‌رسیده از گذشته می‌پردازد. دلیل توجه فلاسفه به‌مفهوم تاریخ به‌دلیل نقش بنیادین آن در تفکر بشری است. تاریخ، توجه انسان را به تغییرات، نقش عوامل مادی در امور انسان‌ها و معانی‌ای که انسان‌ها به وقایع تاریخی داده‌اند، جلب کرده …

نسبت مرگ‌آگاهی و وجود در فلسفه مارتین هایدگر

هانیه‌السادات رجبی   منتشر شده در تارنمای فلسفه نو مقدمه مرگ همواره موضوع مورد بحث بسیاری از متفکران، متکلمان، اندیشمندان، تاریخ‌نگاران و … بوده و نظر آنها را به خود جلب کرده است. اندیشیدن و تأمل دربارة مرگ، همواره بر شاخه‌های گوناگون معرفت از جمله دانش یا علوم انسانی تأثیرات فراوانی گذارده است. مرگ‌آ‌گاهی[۱] و اندیشیدن به مرگ و همچنین تلاش برای دستیابی به راه‌حلی جهت رویارویی عقلانی با این پدیده، همواره نقطة اشتراک تمامی ابنای بشر در ادوار مختلف تاریخی بوده است. مارتین هایدگر یکی از فلاسفة نادر دوران مدرن است که به طور بسیار جدی به این مفهوم پرداخته و آن را به عنوان یکی از موضوعات اصلی تفکر خود مدون کرده است. شاید به همین سبب بسیاری از مخالفانش به او تاختند و به وی برچسب مرگ‌پرستی زدند. این دسته از منتقدان بر این باور بودند که هایدگر با پرداختن به چنین موضوعی در مسیر ترویج فرهنگ اشتیاق به مرگ و گریز از زندگی در فلسفة خود گام برداشته است. اما آنچه هایدگر را به طرح چنین پرسشی دربارة مرگ‌آگاهی متمایل کرده …

ادبیات ؛ زیبایی هنری یا انتقاد اجتماعی ؟

Böll , Heinrich 1917 – 1985 نصرت شاد ادبیات ؛ زیبایی هنری یا انتقاد اجتماعی ؟ هاینریش بول برنده نوبل سال 1972 نام هاینریش بل در ادبیات آلمان و جهان معمولا نام گونتر گراس هموطن او را نزد خواننده تداعی میکند . بل علنا اعتراف به وجود ژانر ادبیات خرابه های جنگی نمود و بقول خودش اتوپی سوسیالیسم کاتولیکی را در نیمه دوم قرن بیست در سر داشت . منقدین اش مدعی شدند که اعطای جایزه نوبل ادبیات در سال 1972 به وی نه بخاطر استتیک ادبی و هنری آثار او بلکه بدلیل فعالیتهای اجتماعی و سیاسی و انتقادی او بوده است . بل در زمان خود یکی از پرخواننده ترین نویسندگان آلمانی بود و آثارش به بیش از 17 زبان ترجمه شده اند . بعد از جنگ جهانی دوم و بعد از آنهمه جنایت و خشونت از طرف فاشیسم ،ادبیات می بایست اجتماعی میشد . یکی از رئالیستهای استادانه در ادبیات غرب بعد از جنگ هاینریش بل بود . او میگفت ادبیات باید به ساخت و تولد نوین آگاهی سیاسی و تاریخی کمک کند …

دایرة المعارف فلسفه بورژوائی واپسین ۲

منتشر شده در دایره المعارف روشنگری فصل ششم متافیزیک پروفسور دکتر هانس هاینتس هولتس برگردان شین میم شین بخش دوم  متافیزیک فلسفه کلاسیک بورژوائی   متافیزیک در سرتاسر قرون وسطی لخت و لخت در دامن تئولوژی افتاده بود. چون تا زمانی که علوم در اسارت سیستمی از موازین شرعی بسر می بردند، مسائل متافیزیکی مربوط به اصول جهان، منشاء جهان و کل جهان توسط تئولوژی پیشاپیش حل شده بود و مسائل متافیزیکی در هر حال از طریق تفسیر آیات و احادث مذهبی حل و فصل می شدند و نه در خارج از این آیات و احادیث. 1 تاریخ فلسفه اسکولاستیکی را می توان به مثابه تاریخ مبارزه در راه رهایش تدریجی مسائل متافیزیکی از قید و بند موازین تئولوژی (فقه) تلقی کرد.   2  آنسلم فون کانتربری (1033 ـ 1109) فیلسوف و تئولوگ قرون وسطی بنیانگذار اسکولاستیک نماینده اصلی اسکولاستیک آغازین این مبارزه را می توان از فرمول آنسلم فون کانتربری تا تعالیم قرون وسطی واپسین راجع به حقیقت دوگانه دنبال کرد:   الف فرمول آنسلم فون کانتربری به شرح زیر بود: «عقیده برای اثبات خود به دنبال …

دایرة المعارف فلسفه بورژوائی واپسین

هانس هاینتس هولتس (1927 ـ 2011) دکترای فلسفه از دانشگاه فرانکفورت تحت نظر ارنست بلوخ کار در زمینه سیاست، هنر، فلسفه، تاریخ فلسفه پروفسور فلسفه در دانشگاه ماربورگ و هلند در همکاری با دومه نیکو لوسوردو، انتشار مجلهً (توپوس)  ـ خدمات بین المللی به تئوری دیالک تیکی ـ  را بعهده داشته است. آثار: وحدت و تضاد تاریخ مسائل دیالک تیک در عصر جدید 3 جلد (1997  ـ 1998) گردنه بزرگ راهزنان ـ مذهب و مبارزه طبقاتی در قرون وسطی (1999) فصل ششم متافیزیک پروفسور دکتر هانس هاینتس هولتس برگردان شین میم شین منتشر شده در دایره المعارف روشنگری بخش اول  منشاء متافیزیک نام «متافیزیک» مبنی بر اینکه آثار مابعد تعالیم فیزیک ارسطو، متافیزیک نامیده شده اند، یعنی این نام فقط اصطلاح ویرایشی و کتاب شناسی ئی است، طولی نکشید که معنای مضمونی (محتوائی) کسب کرد: 1 نام «متافیزیک» شاخص اصل فلسفی ئی گشت که با چیزهائی سر و کار دارد که در خارج از عرصه درونی ـ جهانی قرار دارند. الف خواه چیزهائی که بطور غیر تجربی به عقل بشر می رسند. ب خواه چیزهائی …

جهان بيني

پروفسور دکتر ورنر شوفنهاور برگردان شین میم شین منتشر شده در دایره المعارف روشنگری جهان بینی عبارت است، از درک سیستماتیک کلی از طبیعت، جامعه و انسان و علاوه بر آن، درک سیستماتیک کلی از قواعد رفتار انسانی در پراتیک اجتماعی. 1 فریدریش اشلایرماخر (1768 ـ 1834) تئولوگ پروتستانی فیلولوگ کهن تئوریسین دولتی سیاستمدار کلیسائی پداگوگ مترجم آثار افلاطون به آلمانی مؤسس هرمه نویتیک نوین واژه «جهان بینی» برای اولین بار در سال 1800 میلادی در معنائی مغایر با «جهانتصویر» (مجموعه نتایج حاصل از مشاهده صرف اشیاء) به کار برده می شود و از سوی نمایندگان رومانتیک آلمانی به معنی جمعبندی فکری کلی از دانش، تجربه و یا تصور از جهان و هستی انسانی در رابطه با اندیشه، احساس، خواست و عمل انسان ها تدوین می شود. (اشلایرماخر، «گفتاری در باره مذهب») 2 جهان بینی اینجا به عنوان طرحی خلاق (با در رأس قرار دادن سوبژکت، که حامل جهان بینی قلمداد می شود) به مثابه از آن خود کردن سوبژکتیف ـ فکری جهان، به مثابه عامل معنابخش به هستی و عمل انسان ها درمقایسه با …

کارل مارکس، انسان شناس

برایان موریس برگردان حسام حسین زاده منتشر شده در انسانشناسي و فرهنگ   کولاکوفسکی[1]، فیلسوف لهستانی، تاریخ مارکسیسم شناخته شده اش را با این کلمات آغاز می کند: «کارل مارکس فیلسوفی آلمانی بود.» درست است، مارکس در اوایل بیست سالگی در دانشگاه برلین فلسفه خواند، و علاقه وافری به فلسفه آلمان و به ویژه هگل داشت، اما نیاز است تاکید شود که مارکس را نمی توان به سادگی به عنوان متفکری فلسفی شناخت. شاید به عنوان روزنامه نگاری سیاسی، اقتصاددانی متبحر و سوسیالیستی انقلابی بهتر شناخته شود. مارکس حتی در معنایی مهم، انسان شناس بود، چرا که او همیشه متافیزیک های اسکلاستیک[2] را رد می کرد. او در واقع می تواند به عنوان یکی از پدران بنیانگذار انسان شناسی توصیف شود. اما آنچه باید تصدیق کرد این است که مارکس خواننده ای کاملاً حریص بود، بی وقفه از هرچیزی که میخواند یادداشت بر می داشت. بنابراین او نه تنها به خوبی با فلسفه، اقتصاد، تاریخ و علوم طبیعی، بلکه با ادبیات و به خصوص اشعار آشیلوس[3]، شکسپیر[4] و گوته[5]نیز آشنا شد. مارکس در واقع ذهنی …

آکسلرود – در دفاع از ايدئولوژی

 ليوبوف آکسلرود در دفاع از ايدئولوژی مترجم: فرزين خوشچين در دفاع از ايدئولوژی(1) 1 اين گزارش جالب، شايستۀ بررسی دقيق بوده و پاسخ می طلبد. پيش از هر چيز، مهمترين محتوايش را، کوتاه عرضه می داريم. مطابق تعريف د.ن. اُوسيانيکو-کوولينکوفسکی، ايدئولوژی روشنفکران انديشمند پيشاهنگ، نمايانگر پيوند تلاشهای اجتماعی-سياسی با دانش، فلسفه و اخلاقيات می باشد، که احساسات دينی در آن نفوذ کرده اند. ايدئولوگ پيشاهنگ روشنفکر، که واقعا در پی وظايف رآليستی اجتماعی-سياسی می باشد، در اين موضع، نقطۀ آغاز را صرفا بر مطالبۀ سوبژکتيو اخلاقی می گذارد، که در پرسشهای «چه بايد کرد؟»، «چگونه پاک زندگی کنيم؟» تبيين می يابد. سيستم مجهول ديدگاهها و فعاليت عملی تراويده از آن، بدين ترتيب، آماج خود را خرسندی از تلاش برای زندگی روحانی، پر کردن همۀ موجوديت روحانی، بدون هرگونه فضای خالی،قرار داده است. در سايۀ چنين پيشزمينه های روانشناسانه و استعلامهايی، سيستم پذيرفته شده، ناگزير به قداستی مصون، به دين، تبديل می شود، که عقب نشينی از آن گناه، سقوط و خيانت می باشد. از اينجاست ترس انتقاد، عدم نحمل و تحصر، که فقر ادراک را …

درباره‌ی مسئله‌ی اساسی فلسفه – ماتریالیسم یا ایده‌آلیسم

نوشته: عباس فرد منتشر شده در رفاقت کارگری مدخل: یکی از مهم‌ترین پروسه‌هایی‌که رَوندِ سازمان‌یابی سوسیالیستی را در عرصه‌ی مبارزات کارگری به‌کیفیت مطلوب و مؤثر می‌رساند (یعنی: مقدمتاً زمینه‌ی شکل‌گیریِ تشکل‌های فراگیر طبقاتی کارگران را فراهم‌تر می‌کند) گسترش کمی و کیفیِ تبادلات دانش مبارزه طبقاتی در درون و بیرون نهادها و مناسبات ‌کارگری است. با این وجود، آن اندک‌ نوشته‌هایی ‌که امروزه روز به‌بهانه‌ و تحت عنوان دانش مبارزه طبقاتی به‌نگارش درمی‌آیند و توقعِ تبادلِ آموزشی در درون طبقه‌کارگر را نیز یدک می‌کشند (منهایِ جنبه‌ی سیاسی‌ـ‌ایدئولوژیک‌شان)، به‌لحاظ مفاهیم بنیادیِ مارکسیستی ـ‌در اغلب موارد‌ـ چیزی بیش‌از ژورنالیسم سطحی و بی‌خاصیت نیستند. چنین شیوه‌ای از تولید مفاهیمِ مربوط به‌انقلاب اجتماعی و آزادی انسان، قبل از این‌که اعتلا، تکامل و پیکرتراشیِ نوینی از مارکسیسم را درپی داشته باشد، روحِ خلاق و انقلابی مارکسیسم را در قربان‌گاه ساده‌سازی‌های عامیانه‌‌ی خویش به‌بند می‌کشد. این «ضدِ رَوَند» را باید چنان دگرگون کرد تا انقلاب سوسیالیستی در بستر حقیقیِ خود و ‌جریان خلاق خویش (که درحالِ حاضر سازمان‌یابیِ طبقاتی و سوسیالیستی طبقه‌کارگر است) بازگردد. آن‌چه‌که در روزگار کنونی (یعنی: حاکمیت سرمایه در پوشش مذهب) طبقه‌ی کارگر …

هگل و مارکس

هگل و مارکس* ژان هیپولیت برگردان: فرشاد نوروزی منتشر شده در فلسفه نو بندتو کروچه فیلسوف ایتالیایی در سال ۱۹۰۷ رساله ای تحت عنوان «در فلسفه هگل چه چیز زنده و چه چیز مرده است» نگاشت. به نظر می رسد زمان آن فرا رسیده است که از تأثیر هگل (که جز فرانسه در سراسر اروپا شایان توجه بوده است) و آنچه ممکن است از میراث وی باقیمانده باشد برآوردی نهایی داشته باشیم. [حتی] تصور رنسانس هگلی برای کروچه ناممکن بود؛ او هرگز نمی توانست این را پیش بینی کند که با پارادوکسی شگفت انگیز، هگل با جریان اگزیستانسیالیستی ای هم بسته خواهد شد که پیشگامان آن منتقدان نظام وی بودند. کیرکگور و مارکس هر دو موضعی مقابل هگلیانیسم اتخاذ کردند. ایدئالیسم مطلق هگل پا فراتر از تاریخ گذاشت، تاریخ را به قضاوت نشست و تمامی فلسفه های پیش از خود را در نظامی به همان اندازه سترگ و عمیق در آمیخت. اما در این نظام فرد اندیشنده و فرد تاریخی ناپدید شدند. آنها لحظات ناپیدایی در تاریخ جاویدانی بودند که تحقق تدریجی مطلق را عینیت …

کشاورزی سرمایه داری و بنیان های اقتصاد جهانی اروپایی در قرن 16

مروری بر کتاب والر اشتاین؛ نظام جهانی مدرن: کشاورزی سرمایه داری و بنیان های اقتصاد جهانی اروپایی در قرن 16 ملیحه درگاهی منتشر شده درانسان شناسي و فرهنگ از نقطه نظر والر اشتاین نظام جهانی یک نظام اجتماعی است که دارای محدوده ها، ساختارها، گروههای عضو و قواعد مشروع است. این نظام از ویژگی های ارگانیسمی برخوردار است که طی حیاتش در برخی جنبه ها تغییر می کند و در برخی دیگر ثابت باقی می ماند… زندگی در این ارگانیسم تا حد زیادی کامل است و پویش های توسعه ای آن تا درجه ی زیادی درونی هستند. به علاوه در دیدگاه والراشتاین نظام جهانی یک «نظام اقتصادی» است که به جای مرکز سیاسی از طریق بازاری یکپارچگی می یابد که در آن دو یا تعداد بیشتری منطقه با توجه به ضروریت هایی همچون غذا، سوخت و محافظت، به یکدیگر وابسته هستند. در این نظام اقتصادی دو خط مشی سیاسی یا بیشتر برای تسلط یافتن، بدون ظهور یک مرکز واحد همیشگی، با یکدیگر رقابت می کنند. والر اشتاین در کتاب خود چارچوب نظری را برای فهم …

اگزیستنسیالیسم تا پیش از امپریالیسم اینترنتی .

اگزیستنسیالیسم تا پیش از امپریالیسم اینترنتی .   چپ نو غرب و تداخل مارکسیسم با اگزستنسیالیسم .   نصرت شاد   در فرهنگ ما اگزستنسیالیسم را «فلسفه وجود» یا «فلسفه هستی» ترجمه کرده اند . آن یک جنبش اجتماعی و یک مکتب ادبی و هنری نیز است و کوشید تا در نیمه دوم قرن بیست رقیبی برای مارکسیسم و کمونیسم شود . تئوریسین های لیبرال کوشیدند تا در اطراف آن الهیات آزادیبخش و اگزستنسیالیسم مسلحانه را عمده کرده و مورد نقد قرار دهند . بعد از پایان جنگ جهانی دوم در سال 1945 ، ادبیات مسئول و ادبیات آوانگارد به فلسفه اگزستنسیالیستی نزدیک شدند . اگزستنسیالیستها میگفتند که انسان محصول شرایطی است که تجربه کرده است . اکنون ادعا میشود که پروژه آشتی ما رکسیسم و اگزستنسیالیسم با شکست روبرو شده است و آندو نتوانستند تضاد جامعه و هستی را حل کنند . برای بعضی از روشنفکران هگلی های جوان در دهه 1840 اعلان مرگ خدا توسط نیچه بزرگترین واقعه و نه تنها پایان الهیات بلگه پایان فلسفه نیز بود . از آنزمان ایدههای مارکس …

تضاد

پروفسور گونتر کروبر برگردان شین میم شین منتشر شده در تارنمای دایره المعارف روشنگری ·        تضاد به تأثیر متقابل دو ضد اطلاق می شود که ناگزیر از همبائی با هم اند، مشروط کننده ی یکدیگر و در عین حال مستثنی سازنده ی یکدیگرند. ·        به عبارت دیگر، دو ضدی که با هم در رابطه وحدت، ضدیت و «مبارزه» قرار دارند: ·        تضاد عبارت است از وحدت و «مبارزه» اضداد. ·        میان تضادهای دیالک تیکی و تضادهای منطقی (تناقضات) بر مبنای عوامل زیر فرق گذاشته می شود: 1 ·        بنا بر نوع پیوند: الف ·        بنا بر وحدت اوبژکتیف ـ رئال (عینی ـ واقعی) ب ·        بنا بر پیوند فکری 2 ·        بنا بر خصلت و یا طبیعتاضداد: الف ·        بنا بر ضدیت اوبژکتیف ـ رئال (ضدیت عینی ـ واقعی)   ب ·        بنا بر ضدیت منطقی(تناقض)   3 ·        تضادمنطقی (تناقض)  ـ تنها ـ در حیطه تفکر وجود دارد. 4 ·        تضاد دیالک تیکی ذاتی چیزها، روندها، سیستم ها و غیره واقعیت عینی است و سرچشمه هر گونه حرکت، تغییر و توسعه را تشکیل می …

بن‌بست آلتوسری

کوین اندرسون ترجمه مهیار نیازی منتشر شده در نقد اقتصاد سياسي مارکسیسمِ ساختارگرایانه‌ی فیلسوف فرانسوی، لویی آلتوسر، همچنان مورد ارجاع بسیاری از مکاتب معاصر تفکر رادیکال است؛ حتی برخی از آن‌ها که به‌کلی از مارکسیسم روی گردانده‌اند. از این گذشته، درحالی‌که اندیشه‌ی رادیکال، پس از چندین دهه پساساختارگرایی نیچه‌ای، بازگشتی محدود به مارکس را تجربه کرده است، میراث آلتوسر نیز با روایتی از مارکسیسم در کمین است تا گذاری سبک‌سرانه از شکل‌های متأخرترِ رادیکالیسم فلسفی ارائه کند؛ چراکه می‌توان آلتوسر را پذیرفت و سوبژکتیویته، اومانیسم و حتی دیالکتیک را مردود دانست. در آثار آلتوسر، امکان سوبژکتیویته به معنای نقد، مقاومت، و یا شورش برای طرفِ تحت انقیاد، کم‌وبیش به هیچ گرفته می‌شود. این موضع، به مقاله‌ی مشهور وی درباره‌ی «روبناهای ایدئولوژیک» آسیب می‌زند؛ مقاله‌ای که در واقع تلاشی جدی است برای فرا رفتن از بحث‌های تقلیل‌گرا پیرامون رابطه‌ی ایدئولوژی با زیربنای مادی‌اش، و برای به نظریه در آوردن جایگاه این رابطه در جامعه‌ی سرمایه‌داری اواخر قرن بیستم، براساس نهادهایی چون دین و آموزش که بیرون از گردونه‌ی تولید ارزش هستند. در مقاله‌ی سال 1969 آلتوسر …

مکاتب پایانی فلسفه بورژوایی .

نصرت شاد مورخان لیبرال در آغاز قرن فعلی مدعی شدند که در ادامه فلسفه قرن 19 ، فلسفه در پایان قرن بیست به پایان رسیده و فقط به تکرار خود به زبانی دیگر میپردازد . آخرین بحث فلسفه در زمینه مقوله هایی مانند هستی ، وجود ، ماهیت ، لوگوس ، و زندگی است . در اینجا به چهار جریان فوق اشاره میشود چون قبلا در جای دیگری به فلسفه وجود یا اگزیستنسیالیسم پرداخته شده است . — فلسفه زندگی جریانی است ذهنی ایده آلیستی که مشاهدات غریزی ، احساسات ذهنی ، شخصی و غیرطبیعی خود را بعنوان موضوعات مهم و اصلی فلسفه معرفی میکند و بجای توضیح جهان از طریق عقلگرایانه و منطقی ، نگاهی عرفانی خیالی هپروتی که فقط خاص توانایی نخبه گان است ، به جهان می نماید . این فلسفه بعنوان بیان جهانبینی بحرانهای سرمایه داری در زمان گذر به مرحله امپریالیستی بوجود آمد . پایه گذار این جریان بورژوایی و خرد گریز گرچه دیلتای آلمانی و برگسون فرانسوی هستند ، آن ولی روی نظرات شوپنهاور ، نیچه و دوره رمانتیک …

تعین مندی گرائی (دترمینیسم)

  تعین مندی گرائی (دترمینیسم) پروفسور دکتر گونتر کروبر    برگردان شین میم شین دایره المعارف روشنگری ·        ‫تعین مندی گرائی ‬به آموزش فلسفی ئی اطلاق می شود که پیوند عینی و اشتراط متقابل کلیه اوبژکت ها، روندها و غیره طبیعت، جامعه و تفکر  بر مبنای قوانین عینی را در نظر می گیرد. ·        ‫تعین مندی گرائی ‬ ـ به معنی محدود کلمه ـ عبارت است از آموزش پیوندهای علی(علت و معلولی)عام کلیه چیزها و پدیده ها. فرم های مختلف تعین مندی گرائی  فلسفی 1 ·        ‫تعین مندی گرائی  اتمیستی فعال‬ 2 ·        ‫تعین مندی گرائی  مکانیکی‬ 3 ·        ‫تعین مندی گرائی  ایدئالیستی ـ عینی‬ 4 ·        ‫تعین مندی گرائی  ریاضی‬  5 ·        ‫تعین مندی گرائی  ماتریالیستی‬ 6 ·        ‫تعین مندی گرائی  دیالک تیکی.‬ ·        ‫از آنجا که تعین مندی گرائی  فلسفی به پژوهش پیوندهای علی و قانونمند چیزهای واقعی می پردازد و توضیح آنها را بر مبنای اصول ماورای طبیعی، غیرمادی و امثالهم مطرود می داند، با کردوکارهای متدئولوژیکی اصلی هر پژوهش و شناخت علمی مطابقت دارد.‬ ·        ‫تعین مندی گرائی  فلسفی‬ تنها بر شالوده …

پوزیویتیسم ،- فلسفه علمی یا فلسفه علم ؟

پوزیویتیسم ،- فلسفه علمی یا فلسفه علم ؟ نصرت شاد پایه گذار مکتب پوزیویتیسم یا مثبت گرایی ، آگوست کنت فرانسوی است .چپ ها در این مورد مینویسند ، کلمه ای است لاتین ، جریانی شدیدا ایده آلیستی و ذهنی ، آگنوستیکی و لا ادری در فلسفه و جامعه شناسی بورژوایی قرن 19 و 20 که مدعی یک جهانبینی علمی ضد متافیزیک و ضد خیالپردازی است . با این وجود انکار میکند که ماهیت اشیاء قابل شناخت است . گرچه آن فقط روی مثبت و مفید ها تاکید دارد ولی درکی شکاک و آگنوستیکی از اشیاء دارد . از جمله خصوصیات مکتب پوزیویتیسم ، تقسیم فلسفه به شاخه های مختلف علوم و ادعای اینکه موضوع اصلی رشته فلسفه ، مسائل ظاهری و صوری اشیاء هستند . جهان خارج و عینی اشیاء بعنوان تنها منبع شناخت قابل قابل دسترسی نیست. پیشگامان مکتب مثبت گرای پوزیویتیسم عبارتند از برکلی ، هیوم ، و کانت . این مکتب تاکنون وارد 3 دوره شده است / اول اینکه پوزیویتیسم کلاسیک یا قدیمی ، به رهبری کنت ، اسپنسر ، …

پايه های هنجاری دموکراسی

رنه روخلیتز   برگردان : ب . کیوان   نگرش ١ من از پارادیگم دموکراسی تفاوت روش های درک اندیشه دموکراتیک را می فهمم، نه تفاوت شکل های دموکراسی، آنگونه که آنها در عرصه تاریخی، جغرافیا یی، اجتماعی، سیاسی یا اقتصادی وجود داشته اند و دارند. فکر می کنم که بحث روی بهترین روش بیان اندیشه یا مفهوم دموکراسی، روی امکان های تحقق آن و مانع هایی متمرکز است که در برابر آن سر بر می آورند. امروز تقریبا تمام جهان نسبت به فرمول بندی نیازهای دموکراتیک موافقت دارند، اما مضمون های بسیار متفاوت به این مفهوم می دهند. از لحظه ای که ضرورت و نیاز دموکراتیک را می پذیریم، بطور ضمنی قبول می کنیم که دموکراسی نمی تواند منحصراً در رابطه با تناسب نیرو تعریف شود: حتی اگر در واقعیت ها هر دموکراسی مبتنی بر چنین رابطه هایی باشد. دموکراسی تنها تعادل نیرو های اجتماعی که به شکل ممکن تاریخی در وجود آمده و در خدمت منافع این یا آن طبقه اجتماعی قرار دارد، نیست. بدیهی است که شکل های تاریخی دموکراسی مثل دموکراسی …

خداي لامتناهی و فیلسوفان یاغی .

فیلسوف شهید ، فیلسوف انقلابی ، فیلسوف قمارباز . خداي لامتناهی و فیلسوفان یاغی .   نصرت شاد Giordano Bruno 1548- 1600 Saint-Simon 1760- 1825   جردانو برونو ، مهمترین فیلسوف دوره رنسانس ایتالیا را سازمان تفتیش عقاید کلیسا در سال 1600 به اعدام محکوم نمود و در آتش سوزاند . او شاگرد ابن سینا و ابن رشد و کوئس مسیحی بود . سنت سیمون ، سوسیالیست تخیلی در انقلاب فرانسه به علت شرکت در بورس بازی اوراق بها دار خود و کلیسا ، تمام سرمایه اش را از دست داد و 20 سال آخر عمر را در فقر و تهیدستی بسر برد . جردانو برونو ( 1600- 1548 ) ، محقق طبیعت و عالم خداشناسی در سال 1576 به اتهام کفر از یک دستگیری فرار کرد و 4 سال در دانشگاههای مهم اروپا تدریس نمود و با دانشمندان زمان خود آشنا شد . او در سال 1591 به کشورش بازگشت ولی بر اثر خیانت دشمنان به چنگ سازمان تفتیش عقاید کلیسای رم افتاد و بعد از 7 سال اسارت در زندان ،سوزانده شد و …

هگل و مواجهه ما با مدرنیته

شروین طاهری و فرشاد نوروزی مجله اطلاعات حکمت و معرفت و مجله فلسفه نو هگل و مواجهه ما با مدرنیته زمانی که سخن از نسبت «ما» با «هگل» به میان می‌آید، می‌توان از مشترکات و تبادلات متافیزیکی میان اندیشه «ما» و ایده‌آلیسم مطلق هگلی سخن گفت. اما اگر بیشتر بر سطح انضمامی-تاریخی بحث تاکید داشته باشیم، می‌توان با در نظر گرفتن هگل به عنوان نماد مدرنیته غربی، نسبت ما با هگل را از رهگذر مواجهه تاریخی ما با مدرنیته مورد واکاوی قرار داد. این مواجهه در چند مقطع و در سطوح مختلف قابل ترسیم و تحلیل است. *** مقدمه پرسش از نسبت میان «ما» و فیلسوفان، ناچار ما را مفروض می‌گیرد. شاید بتوان ادعا کرد که وقتی عباس میرزا اولین بار با «دیگری» مواجه شد، افق تاریخیِ این معنای جدید از «ما» گشوده شد. پیش از آن تنها حسین بهزاد بود که این افق را در نقاشی‌های «بعدنمایانه‌اش» حدس زده بود. اعزام ایرانیان به اروپا برای دریافتن و به چنگ گرفتن «گوهر دیگری»، دانش را به ارمغان آورد. هرچند لفظ دانش را باید با احتیاط تمام …

القاب و صفات علمی ،یا تحقیرآمیز ،چپ در بیوگرافی نویسی ؟ .

القاب و صفات علمی ،یا تحقیرآمیز ،چپ در بیوگرافی نویسی ؟ . نصرت شاد چنانچه پیرامون بیوگرافی مشاهیر ادبی ، فلسفی ، وفرهنگی جهان نگاهی به دانشنامه های چپ بیندازیم اغلب با صفات و شرح و توصیفاتی مانند مترقی ، ارتجاعی ، ایده آلیستی ، ماتریالیستی ، خلقی ، ضد خلقی ، پویا ، ایستا ، انقلابی ، ضد انقلابی ، بورژوایی ، لیبرال ،کارگری ، امپریالیستی ، ملی ، مردمی ، فئودالی ، مارکسیستی ، علمی ، ضد علمی ، مردسالارانه ، مذهبی ، خرافاتی ، فرصت طلبانه ، صادق ، فردگرا ، جمعگرا ، تجدیدنظرگرا، دکادنس ، مبتذل ، استعماری ، رهایی بخش ، تاریک اندیش ، روشنگر، خوشبین ، نیهلیستی ، پوچگرا ، امیدوار و غیره روبرو میشویم . برای مثال در اینجا به بیوگرافی کوتاه چند تن از فیلسوفان غرب در این رابطه اشاره میشود . فویرباخ ( 1872-1804 ) ، یکی از مهمترین فیلسوفان ماتریالیست پیش از مارکس است . او در اغاز شاگرد و مرید هگل بود ولی بعدها سراغ یک ماتریالیسم انسان شناسانه رفت و از این موضع …

سه نماینده ایده آلیسم آلمانی . کانت و نمایندگان ایده آلیسم آلمانی در دانشنامه چپ .

سه نماینده ایده آلیسم آلمانی . کانت و نمایندگان ایده آلیسم آلمانی در دانشنامه چپ . نصرت شاد هر دو جریان چپ و لیبرال در تاریخ فلسفه غرب به طرح و مبحث «ایده آلیسم آلمانی» پرداخته و سه نماینده آنرا فیشته ، شلینگ و هگل میدانند . این سه فیلسوف، میان دو نابغه فکری دیگر یعنی میان کانت و مارکس قرار دارند .   فیشته ( 1814- 1762 ) ، نماینده فلسفه کلاسیک آلمان ، کوشید تا بر اساس نظرات کانت ، با صرف نظر ازباطن اشیاء ، ایده آلیسم ذهنی را بطریق دیالکتیکی مطرح کند . او کوشید تا نکاتی از یک دیالکتیک ذهنی-عینی را بطور تاریخی طرح نماید و مدعی بود که انسانها تاریخ خود را خود میسازند . فیشته با طرح دیالکتیک تضاد کوشید تا پروسه پیشرفت مقوله های فلسفی را بصورت یک سیستم آموزش علم نمایش دهد . فیشته تعثیر مهمی روی هگل و شلینگ داشت . او مدافع آتشین انقلاب فرانسه بود و حتی از دیکتاتوری جنبش یاکوبی نیز دفاع نمود و به انتقادی سخت از نظام مطلقه فئودالی در …

معمای دیوید هاروی

نوید قیداری مروری بر کتاب «معمای سرمایه» دیوید هاروی منتشر شده در انسان شناسی و فرهنگ پس از بحران اقتصادی سال 2008، که زندگی انبوهی از توده‌های مردم را از نیویورک بگیر تا شانگهای زیرورو کرد، ایمان کورکورانه‌ی دهه‌های پیش به جاودانگی سرمایه‌داری یکسره از دست رفت. مردمی که تا پیش از این آزادی‌شان را در «دمکراسی بازار» جستجو می‌کردند، ناگهان چشم‌شان به پرسشی گزنده افتاد که از مدّت‌ها پیش در برابرشان به اهتزاز درآمدهبود: «وقتی همه‌ی سیب‌ها گندیده‌اند، دیگر انتخاب چه معنایی دارد؟» این سوال هیچ جوابی نداشت. در عوض همه، حتّی «علیا حضرت ملکه» می‌پرسیدند که چه شد که سیب‌ها گندید؟ مگر تاریخ به پایان نرسیده و زمان متوقّف نشده بود؟در پاسخ بدین سوال اخیر، حجم عظیمی از مستندهای تلویزیونی و سینمایی تولید شد، به‌طوری که حتّی کمپانی Sony Pictures هم از قافله عقب نماند و سعی کرد با تولید مستندInside Job مقصّرانی را برای این واقعه دست‌وپا کند. تولیدات «صنعت اعتراض» مسلسل‌وار از حرص و طمع اقتصاددان-دلّالانی پرده برمی‌داشتند که میلیون‌ها میلیون نفر را قربانی زیاده‌خواهی خویش کرده بودند: شخصیّت‌هایی به شدّت …

مشاهیر فلسفی غرب در دائرت المعارف چپ .

Nushad@web.de   نصرت شاد مشاهیر فلسفی غرب در دائرت المعارف چپ .     نیچه (1900-1844 ) ، شاعر و فیلسوف آته ایست آلمانی ، از پیشگامان » فلسفه زندگی» که عرفانی هپروتی امپریالیستی و خرد گریزبود ، یکی از جاده صاف کن های ایدئولوژی فاشیسم نیز شد. او از سال 1889 تا پایان عمر دچار جنون و بیماری روانی گردید . در اراده برای بقدرت رسیدن، نیروی تعیین کننده جهان را توصیف میکند و از بورژوازی میخواهد که ایدههای هومانیستی و دمکراتیک خودرا کنار بگذارد و به مبارزه علیه جنبش کارگری و انقلابی بپردازد . نیچه از موضع تئوری نخبه گان اشراف، از اخلاق اربابی و آقایی دفاع میکند . فلسفه او گرچه به انتقاد از جامعه بورژوازی نیز می پردازد ولی خواهان انقلاب راستگرایان برای اعمال خشونت و سرکوب امپریالیستی است . او بعدها در دوره بورژوایی، نویسندگان زیادی را تحت تعثیر خود قرار داد .   هایدگر (1976-1889 ) ،فیلسوف آلمانی پایه گزار اگزیستنسیالیسم طرفدار امپریالیسم و یکی از جاده صاف کن های تئوریک و افراد حزبی فاشیسم آلمان است . طبق …

رواداری سرکوب گر – بخش سوم و پایانی

  رواداری سرکوب گر بخش سوم و پایانی نویسنده: هربرت مارکوزه برگردان: پارسا نیک جو پیش از این گفتم که تمایز میان رواداری راستین و دروغین، و هم چنین پیشرفت و پسرفت را می توان به نحو منطقی و مبتنی بر تجربه ترسیم کرد. امکان های واقعی آزادی انسان متناسب با مرحله ی دست یابی به تمدن است. این امکان ها به منابع مادی و ذهنی موجود در هر مرحله ی خاص بستگی دارند، منابعی که به میزان زیادی قابل اندازه گیری و سنجیدنی اند. بنابر این، در جامعه ی صنعتی پیشرفته، عقلانی ترین راه بهره بری از منابع و تولید اجتماعی، توزیع آن بر اساس اولویت دادن به ارضای نیازهای حیاتی، با کم ترین کار پُر زحمت و بی عدالتی است. به عبارت دیگر هم اکنون، امکان تعیین سمت و سوی دگرگونی نهادها، سیاست ها و افکار حاکم در راستای افزایش احتمال صلحی که نوعی جنگ سرد و یا اندکی جنگ گرم نباشد، و ارضای نیازها به نحوی که مایه ی فقر، ستم و استثمار نشود، وجود دارد. در نتیجه، نه فقط شناخت و …

هایدگر و دیگران در فلسفه فرانسه . به پیش ! گرچه سرگردان و گمراه .

نصرت شاد هایدگر و دیگران در فلسفه فرانسه . به پیش ! گرچه سرگردان و گمراه . تعثیر افکار هایدگر آلمانی روی فلسفه فرانسه بدلیل سابقه اشتغال او با فلسفه هگل بود . گروهی بر این باورند که او در فرانسه به فهم ساده تر فلسفه هگل کمک کرد . علاقه خاص فرانسویان به هگل از اوایل قرن 19 بدنبال علاقه آنان به تفکرات آلمانی پیش آمد . نخستین بار در سال 1929 با ترجمه مقاله (متافیزیک چیست ؟ ) ، نشر تفکرهایدگر در فرانسه آغاز شد . زمانیکه هگل شناسی در فلسفه فرانسه اهمیت یافت ، نوشته های هایدگر در این باره مورد توجه قرار گرفتند . از طرف دیگر برای عده ای که خواهان فرار از تعثیر چپ های هگلی بودند ، نظرات هایدگر برای آنان پناهگاه مناسبی شد . فرانسویان معمولا متفکران خارجی را در فرهنگ خود می پذیرند و به حل و هضم آنان می پردازند . گفته میشود که علاقه فرانسویان به فلسفه هایدگر به سبب مخالفت آنان با لیبرالیسم حاضر بود . فلسفه فرانسه دهها سال است که زیر …

پدیده و تضادهای آن

پدیده و تضادهای آن بهروز فرهیخته مارکس در کتاب سرمایه می گوید: «ثروت جوامعی که تولید سرمایه داری بر آنها حاکم است، چون «تودۀ عظیمی از کالاها» جلوه می کند؛ کالای منفرد شکل ابتدایی آن ثروت به شمار می رود. بنابراین، کاوش خود را با تحلیل کالا آغاز می کنیم.» *یا در مثالی دیگر، می دانیم که همۀ موجودات زنده از مواد پروتئینی (آلبومینی) تشکیل شده اند.اگر حوزۀ بررسی را کل جهان مادی در نظر بگیریم می بینیم که هستی، طبیعت، جوامع و انعکاس هایشان در تفکر انسان، همچون تودۀ بی پایانی از پدیدهها جلوه گر می شوند. من پدیده ها را به عنوان نمودها در برابر اشیای فی نفسه قرار نمی دهم، بلکه آنها را به عنوان تودۀ کنکرت بی پایان ماده که کل دنیای مادی (هستی، طبیعت، جوامع و انعکاس هایشان در تفکر انسان) از آنها تشکیل شده اند، می دانم. به عبارت دیگر پدیده را معادل شئ به مفهوم فلسفی آن یعنی وحدت امکان و واقعیت یا به طور ساده برابر با «چیز» به معنی وجود کنکرت یا تعیّن یافتۀ فرد در …

شب‌پايي در روز روشن

شب‌پايي در روز روشن نيما پرژام  منتشر شده در تارنماي تز يازدهم «اي سقراط ، اين چه هنري است که مرد مستعدي چون ترا بدين روز سياه مي‌نشاند و چنان ناتوان و درمانده مي‌سازد که نه خود را بتواند از خطر برهاند و نه ديگري را.» از رساله‌ي گرگياس   در برهه‌هايي که در آن‌ها بر اثر عوامل گوناگون (از سرکوب نامحدود به‌ياري پيشرفته‌ترين ابزارهاي تکنولوژيک تا حد و مرزهاي احتمالي تاريخي نظير کمبود عرصه‌هاي بارور و بالقوه رهايي‌بخش اجتماعي و سنت‌هاي زنده‌ي مقاومت) ظاهراً هيچ امکاني براي هرگونه سازماندهي جمعي در هيأت يک پروژه‌ي سياسي رهايي‌بخش ديده نمي‌شود، به‌نظر مي‌رسد که تفکر به آخرين و تنها پناهگاه مقاومت بدل مي‌گردد. با اين‌حال اين شبهه بر جاي مي‌ماند که اين پناه بردن سياست رهايي‌بخش به عرصه‌ي تفکر نظري، چيزي جز نوعي خودفريبي و فرار از رودررويي با واقعيت يأس‌آور عجز و ستروني نباشد، هرچند پرداختن به اين شبهه و نقد چنين خودفريبي‌اي احتمالاً خود مستلزم تفکر نظري است. در چنين وضعيتي‌ست که به‌نظر مي‌رسد رابطه‌ي «تفکر نظري» و «سياست رهايي‌بخش» به پرسشي زنده و ملموس بدل …

خشونت و بندگان بی هویت / کیانوش دل ­زنده

کیانوش دل ­زنده  منتشر شده در تارنمای فلسفه نو مردی با وجنات دهشتناک وارد می شود و در آینه به خود می­نگرد. « چرا در آینه به خود می نگری، حال که نمی توانی تصویر خویش را ببینی مگر با ناخرسندی؟» مرد دهشتناک پاسخم می­دهد: « موسیو، بر طبق اصول فناناپذیرِ ( انقلاب کبیر) ۸۹، همه­ی آدمیان حقوقی برابر دارند؛ از این­رو من این حق را دارم که در آینه به خود بنگرم؛ حال چه با خرسندی و چه با ناخرسندی، که این فقط در گروی وجدان من است.» در مقام نماینده­ی ذوق نیک، بی شک حق با من بود؛ اما از منظر قانون، او بی راه نمی گفت. (بودلر- آینه) در مقام نماینده قانون  بی­شک، خشونت  تنها در برابر آینه، قداست دارد، در عریانی فعل قابل روئیت. اما، از منظر نماینده­ی ذوق نیک،  شریان­هایِ خشونت، زمانی جاری می­شود، که اتفاقاً از آینه بگریزد و به تصویر در نیاید. بنابراین، آینه­یِ حقیقت، خود جلوه­گر خشونت است و از مسیر روئیت پذیری خشونت، خود و حاملان و عاملان­ش را پنهان می سازد. این نوشتار بر آن …