All posts tagged: فلسفه

درباره‌ی«نقد فلسفه‌ی حق هگلِ» مارکس

کمال خسروی منتشر شده در نقد اقتصاد سیاسی اشاره به ابتکار تنی چند از دوستان، درس‌گفتارهایی که سا‌ل‌ها پیش در جریان دوره‌هایی از کار نظری و آموزشی ایراد شده بودند، به‌صورت نوشتار درآمدند، تا از این‌طریق آسان‌تر در اختیار طیف احتمالا گسترده‌تری از علاقه‌مندان قرار گیرند. امید من این است که محتوا و سطح این گفتارها، شایسته‌ی تلاش صمیمانه‌ی این دوستان و هدفی که پیش رو داشته‌اند، باشد. تنها دو نکته را اضافه می‌كنم: ـ زبان این نوشتارها کماکان زبانی شفاهی است. ـ سطح و انسجام محتوایی آن‌ها وابسته و محدود است به هدف ویژه‌ی آنها و برنامه‌ی کار نظری و آموزشی‌ای که در چارچوب آن صورت گرفته‌اند. با قدردانی فروتنانه از دوستانی که مبتکر این کار بوده‌اند و زحمتش را به عهده گرفته‌اند: از جمله مسعود و محمود. از حسن مرتضوی نیز، بخاطر تلاشش در هرچه نزدیک‌ترکردن زبان شفاهی متن به زبانی نوشتاری و اشاراتش به نکاتی مبهم در برخی عبارات، که باید روشن یا روشن‌تر می‌شدند. کمال خسروی. مردادماه 1394 متن گفتار من نقد مارکس را زیر سه عنوان یا حول سه محور بررسی …

پولانزاسی كه می‌شناختمش – میشل لوی

گفت‌وگو با میشل لوی، متفكر فرانسوی درباره نیكوس پولانزاس پولانزاسی كه می‌شناختمش ترجمه: رحمان بوذری منتشر شده در شرق ژانویه گذشته سمینار بین‌المللی بررسی آرای نیكوس پولانزاس در دانشگاه سوربن برگزار شد و میشل لوی نیز یكی از سخنرانان آن بود. لوی هفت سال همكار نیكوس پولانزاس در دانشگاه پاریس هشت بوده است. آنچه در ادامه می‌آید، گفت‌وگویی است كه Contretemps در حاشیه همین سمینار با او درباره نحوه آشنایی با پولانزاس و ایده‌های او انجام داده است. می‌توانید بگویید چطور نیكوس پولانزاس را ملاقات كردید؟ در دهه ١٩٦٠ دوست برزیلی من اِمیر سادر – كه تا همین امروز یكی از مهم‌ترین ماركسیست‌های آمریكای لاتین است – در فرانسه در تبعید به سر می‌برد١. بعد از اینكه من هم در سال ١٩٦٩ به فرانسه رفتم یك روز اِمیر را دیدم و او گفت: «من باید بروم شیلی، تو می‌توانی جای مرا به‌عنوان دستیار نیكوس پولانزاس در دانشگاه ونسان بگیری؟» (این قضیه مال چندماه پیش از به قدرت‌رسیدن اتحاد مردمی چپ‌گرای سالوادور آلنده در ١٩٧٠ بود). من هم گفتم «البته كه می‌توانم…». آن وقت بود كه …

درباره‌ی منطق (یا ذات مفهوم) – عباس فرد

نوشته: عباس فرد منتشر شده در تارنمای رفاقت کارگری توضیحاتی به‌جای مقدمه: این درس‌نامه (نه مقاله) در ایران و در سال‌های 66-1365 تدوین شده است و همان‌طور که پیش از این هم توضیح داده‌ام، قصد از تدوین آن‌ (درست همانند دیگر درس‌نامه‌ها) سازمان‌دهی طبقاتی و آموزش‌ کادرهای رهبری‌کننده مبارزات کارگری در ابعاد مختلف، عمدتاً از میان کارگران و در راستای تدارک سازمان‌یابی پرولتاریایی طبقه‌ی کارگر بود. این درس‌نامه‌ها توسط آموزگارانی آموزش داده می‌شد که علاوه‌بر متن درس‌نامهْ مباحث مربوط دیگری را نیز (که در مناسبات آموزشی خود تولید کرده و آموخته بودند)، به‌تبادل آموزشی می‌گذاشتند. بنابراین، انتشار این درس‌نامه‌ به‌عنوان نوشته‌ای مستقل و در شکل یک مقاله به‌توضیحاتی نیاز دارد که هنوز نوشته نشده‌اند؛ و امیدوارم که توسط رفقای «سایت رفاقت کارگری» نوشته شوند.    تاآن‌جا که من به‌یاد می‌آورم، این توضیحات عبارت بودند از: 1) بیان شمه‌ای از منطق صوری و منطق ریاضی به‌این منظور که ضمن طرح مقولات منطقی و ایجاد زمینه برای فهمِ نظری بهتر موضوع مورد آموزش، درعین‌حال روی این مسئله تأکید شود که درک منطقی ـ‌اساساً‌ـ مسئله‌ای نقادانه و عملی است. …

از نبوغ هگل چه به ایران رسید ؟

نصرت شاد اغلب اشاره میشود که فلسفه هگل(1831- 1770) جمعبندی و آینه تمام عیار کل تاریخ فلسفه در غرب است . هدف او از آغاز ساختن یک سیستم فلسفی بود . این سیستم فلسفی او را بعدها ایده آلیسم مطلق یا ایده آلیسم عینی نامیدند . ایده آلیسم مطلق هگل نقطه اوج ایده آلیسم آلمانی است . هرتسن ؛ انقلابی روس گفته بود که فلسفه هگل الفبا و ریاضیات انقلاب است . هگل هیچگونه اتوپی را تبلیغ و مطرح نکرد چون امکان عملی شدن هر فلسفه ای را که ورای واقعیات زمان خود باشد غیر قابل تصور میدانست . او از سه نوع دولت نام میبرد – دولت مستبد شرقی آسیایی ، دولت رومی–یونانی ؛ که فقط اشراف و برده داران در آن آزادند ، و دولت مسیحی–اروپایی ؛ که تمام مردم در آن صاحب رای هستند . هگل دوره دمکراسی غربی را مدیون مسیحیت میدانست که انسان را بعنوان موجودی آزاد قبول دارد . دیالکتیک و سیستم هگلی جایی مورد استفاده قرار میگیرد که بحث روی کسب قدرت سیاسی باشد و نه روی کشف …

نیچه دوستی ایرانی ،- سوء تفاهمی غیرانتقادی ؟

نصرت شاد   اختلاف نظر مورخین فلسفه غرب پیرامون نیچه (1900-1844 ) وآثارش چنان عظیم است که خواننده ی دوستدار فلسفه ، به نقد در علوم اجتماعی شک میکند . گروهی نیچه را جاده صاف کن و ایدئولوگ فاشیسم می نامند ، گروه دیگری او را یک نابغه مبارز فرهنگی علیه دین و اخلاق پیشین . ماکس هایمر از مکتب فرانکفورت میپرسد آیا نیچه متفکری بزرگتر از مارکس نبود ؟ مارکوزه میگوید نیچه بدشانس ترین شخصیت تاریخ فلسفه است چون بیسوادان و لمپن ها هم مغرضانه از گفته هایش سوء استفاده کردند . امروزه فراموش شده که نخستین بار آمریکایی ها بودند که با کمک متفکری بنام » گ. هال » از نظرات نیچه برای قتل عام سرخپوستان در سال 1904 سوء استفاده کردند . فلسفه نیچه رابطه ای تنگاتنگ با زندگی او داشت . بدون بیوگرافی نیچه فهم فلسفه او غیرممکن است . او خود را یکی از آوانگاردهای فرهنگ زمانش بشمار می آورد . مورخین سیر اندیشه، نیچه را رادیکال ترین متفکر قرن 19 و در کنار مارکس و کیرکگارد، سومین فیلسوف » …

هگل و پدیدار شناسی روح

منتشر شده در انسان شناسی و فرهنگ استرن، رابرت،1393، هگل و پدیدارشناسی روح، ترجمه ی اردبیلی محمدمهدی، سیدی سیدجواد، تهران: ققنوس، چاپ اول، 368 صفحه یادداشت نویسنده برای ترجمۀ فارسی این کتاب ترجمه‌ای جدید از شرحی بر پدیدارشناسی روح هگل است. پدیدارشناسی، صرف نظر از اینکه یکی از شاهکارهای فلسفه‌ی غرب است، متنی بسیار دشوارفهم نیز به شمار می‌رود، و شرح من در صدد است تا از دشواری آن بکاهد. هدف اصلی هگل در این متن عمل کردن از طریق حوزه‌های فلسفی متعدد در متافیزیک، معرفت‌شناسی، علم، اخلاقیات، اندیشه‌ی اجتماعی و دین، و نشان دادن این که تمام این حوزه‌ها به طرف مختلف نابسنده‌اند و در نتیجه، مهیا کردن ما برای درک برداشت خود هگل از این موضوعات است که وی در دایره‌المعارف علوم فلسفی آن را طرح می‌کند. این شیوه، همچنین بخش مهمی از روش خود هگل است که این حوزه‌های فلسفی، به نحوی برای خود، نابسندگی خود را مشاهده کنند، چرا که تنها در آن زمان است که وی دیگر به انتقاد از آنها نخواهد پرداخت. نتیجه‌ی کتاب هگل، بازاندیشی مسحورکننده‌ی موضوعات فلسفی …

کار واسارت انسان: اسپینوزا، مارکس و » بردگان مشتاق» سرمایه

جیسون رید در باره بردگان مشتاق سرمایه: مارکس و اسپینوزا پیرامون تمایل کار واسارت انسان: اسپینوزا، مارکس و » بردگان مشتاق» سرمایه   از نشریه بررسی کتاب ها لس آنجلس/ 9 دسامبر 2014 ترجمه: سامان   یادداشت: مقاله حاضر نقدی است بر کتابی» تحت عنوان فوق الذکر نوشته اقتصاددانی بنام » فردریک لوردون» که اخیرا منتشر گردیده است. لوردون کوشیده تا با جستاری در اندیشه های فلسفی اسپینوزا بمثابه فیلسوف متقدم بر مارکس در توجیه شرایط اقتصادی معاصر رشته هایی از تشابه و این همانی پیدا نموده و خط بطلانی بر ایده های کارل مارکس پیرامون نقد اقتصاد سیاسی بکشد. لوردون تلاش دارد که از طریق تکیه بر نظریات انسان شناسانه و هستی شناسانه اسپینوزا زمینه یا محملی ایدئولوژیک – فلسفی جهت توجیه استثمار سرمایه داری بمثابه مقوله ای تاریخی فراهم آورد. او تلاش دارد با توضیح گرایش ذاتی انسان به کار و مصرف، ازواقعیت تاریخی جامعه مصرفی طقره رفته و ناگزیری نیروی کاربرای نجات از گرسنگی و بینوایی را انتخاب آزاد مبتنی بر علاقه روزمره به کار جلوه گر سازد و نه یک ضرورت …

نیاز به هایدگر زدایی در فلسفه ایران .

  نیاز به هایدگر زدایی در فلسفه ایران . نصرت شاد   هایدگر ، فیلسوف آلمانی (1976-1889 ) در نوجوانی میخواست روحانی مسیحی شود و در میانه سالی مدتی عضو حزب نازی آلمان هیتلری بود . در آلمان آدرنو از مکتب روشنفکری فرانکفورت، توانست هایدگر را برای همیشه از فضای فرهنگی آن کشور بیرون کند . در امریکا نگاه به هایدگر با عینک پسامدرنهای فرانسوی بوده است . ورود اندیشه های هایدگر به ایران از طریق ترجمه فیلسوفان فرانسوی مخصوصا دریدا بوده است . در ژاپن حتی سن بودیست ها امروزه از جمله هواداران هایدگر هستند . مارکسیست ها در نقد هایدگر مینویسند او ترس و درد و رنج خرده بورژوازی بعد از جنگ جهانی اول را رنجهای ابدی انسان معرفی نمود . هایدگر پایه گذار اگزستنسیالیسم امپریالیستی و یکی از نظریه پردازان فاشیسم است . هستی شناسی او بر اساس تصمیم برای مرگ و اراده بقدرت رسیدن است . برای هایدگر اهمیت مارکسیسم در تمایل آن به تاریخ است گرچه او ماتریالیسم را نیز یک فرم متافیزیک میداند . هایدگر فیلسوف میان دو جنگ …

خدا و بنده! – نویسنده: یاسر ریکی

نویسنده: یاسر ریکی (yaser riki) کارشناس ارشد جامعه شناسی   برای پی‌بردن به منشأ اندیشه‌ها بدون توسل به پیش‌فرض‌های انتزاعی، باید به خاست‌گاه اجتماعی اندیشه پی ببریم. این روش ما را در برابر اندیشه‌های به ظاهر منطقی و بخردانه به سلاحی مجهز می‌گرداند که حتی بنیان الهیتی یک اندیشه‌ی به ظاهر مادی و انسان‌گرا را نیز نشان می‌دهد. روشی که مارکس با آن هگل، سوسیالیسم اتوپیایی و اومانیسم را به نقد کشید. این سلاحی است که منتقد را به ابزاری مادی برای نقدی غیر الهیتی مجهز می‌گرداند. آن جنبه‌ای که سعی دارم با این ابزار به نقد آن بپردازم سعی در روشن نمودنِ منشأ افکاری دارد که برگرفته از ذهن از خودبیگانه و الهیاتیِ انسان ایرانی است. ذهنی که رابطه‌ی خدا و بنده را هر روز در زندگی‌اش در اشکال مختلف بازتولید می‌کند. روی سخن با کسانی که آشکارا این رابطه را نه تنها بازتولید می‌کنند بلکه از بیان آن نیز ابایی ندارند نیست. روی سخنم با آن کسانی است که به عنوان روشن‌فکر (اگر روشن‌فکر را برگرفته از روشن‌گری و کسی که عقلانی می‌اندیشد …

حداقل دوشهید در تاریخ فلسفه اسلامی .

حداقل دوشهید در تاریخ فلسفه اسلامی . نصرت شاد غیر از حلاج و سهروردی یقینن تعداد فیلسوفان شهید تفکر اسلامی بیشتر از این دونام ثبت شده است . در اسلام تاریخ بشر را به دو دوره جاهلیت و دوره بعد از اسلام تقسیم میکنند . مورخین غربی رازی را ولتیر دوره حکومت عباسیان نام نهاده اند . انجمن اخوان ال بصره ای در قرن دهم میلادی در عراق ریاضیات را کلید درک جهان میدانست . مشهوریت ابوعلی سینا در غرب آنچنان عظیم بود که حتی در قرن بیستم دو رمان موفق پرخواننده » مدیکوس » و » جاده اصفهان » پیرامون زندگی او نوشته شده است . غرب صوفیسم را از نظر فلسفی هوادار فنومنولوگی میداند . فارابی ؛ متوفی 950 میلادی در دمشق ، نخستین فیلسوف نوافلاتونی است که در چند موضوع مخالف ال قندی است . نظرات سیاسی او متکی به نظرات دولت و جامعه افلاتون است . خیلی از موضوعاتی که بعدها به ابن سینا نسبت داده اند قبلا فارابی آنان را مطرح کرده بود . او تنها فیلسوف ترک تبار در …

درد دل های سیاسی فیلسوف شورشی.

  Slavoj Zizek 1949- نصرت شاد درد دل های سیاسی فیلسوف شورشی. اسلاو ژیژاک ، در جستجوی تئوری فلسفه .   اسلاو ژیژاک ، فیلسوف جنجال برانگیز یوگسلاوی سابق متولد 1949 میلادی است و اکنون در کشورهای انگلیس و فرانسه زندگی میکند و به تدریس مشغول است . او را یکی از مهمترین متفکران آوانگارد زمان حال میدانند گرچه او خودرا یک چپ بدبین ولی امیدوار بشمار می آورد . نقش انتقادی و روشنفکری اجتماعی او در زمان حال مانند اهمیت دریدا در دهه 80 قرن 20 است . او همچون آنارشیستها میگوید » خواهان غیرممکن ها شوید ! «. فلسفه سازشکار لیبرال دانشگاهی غرب او را دلقک و دیوانه معرفی میکند . ژیژاک گرچه علاقه ای به دانشجویان ندارد ولی عاشق دانشگاه هاست . او در مورد صعود و رشد سرمایه داری گلوبال چین به نقل قولی از آنتونیو گراماشی میگوید » جهان پیشین در حال مرگ است و جهان جدید هنوز متولد نشده . اکنون زمان غول و دیوهاست » . ژیژاک پیرامون بحران مالی سرمایه داری در زمان حال نقل قولی از …

چگونه روش و ابزار مناسب را در سیاست بیابیم

چگونه روش و ابزار مناسب را در سیاست بیابیم مفروض، تجویز، نقد و مولف در روشناسی علم سیاست کیانوش دل زنده   مقدمه   آغاز جستار این دست­نوشتار با عناوینِ « روش و نظریه » در حوزه روشناسی، پرداخت به مقولاتی نظیر «مفروضات»، «تجویزات» ، «متفکران مشهور»، نقد «منتقدان مشهور» را لازم می­دارد. به نحوی­که، هیچ درک روشن و شفافی از نظریات، انسجام نظری و ارتباط معنای و تئوریک حادث نمی­گردد، مگر آن­که برای هر یک از این مقولات پاسخ روشن و مدونی تهیه شود. اما، کاستی­ای که هر یک از نظریات، فارق از مقولات ذکر شده، بدان مبتلا هستند، حوزه «هستی­شناسانه» آن می­باشد.  لازم به ذکر است، هیچ یک از «رهیافت­ها» و «نظریات»، «تحلیل­ها»ی ارائه شده نتوانسته­اند در باب تدوین مفروضات اولیه به عنوان هسته مرکزی فائق آیند. اساساً توجه به ترمِ «روش­شناسی»، آنان را از پرداخت به مقولات هستی­شناسانه و چه بسا شناخت­شناسانه هم معاف داشته است. این کاستی و تلازم ماهوی از این جهت برای ما مهم است : که نمی­توان نظریه­ی را مطرح و چه بسا آزمود و توضیح داد و …