All posts tagged: اقتصاد سياسي

«خصوصي‌سازي» سود و «اجتماعي‌کردن» زيان‌ها

گفت‌وگوي تز يازدهم با احمد سيف درباره «ليبراليسم اقتصادي در ايران» بيست‌وشش سال پيش‌‌‌‌ وقتي نمايندگان صندوق بين‌المللي پول و بانک جهاني وارد تهران شدند دولت وقت از آنها استقبال کرد. سال 1369. سي‌ام ژوئيه 1990 نخستين هيئت اعزامي دو نهاد مالي بين‌المللي پس از بازگشت، گزارش کوتاهي در IMF survey با عنوان «جمهوري اسلامي ايران در پي تغييرات نهادي و ساختاري است» منتشر کرد. در اين گزارش آمده بود: «مقامات ايراني عزم خود را براي حرکت به سوي تعديل همه‌جانبه‌ اقتصادي کلان کشور، فراهم‌آوردن نقشي قوي‌تر براي بخش خصوصي و حذف تدريجي قيدوبندهاي اقتصادي ابراز کردند». (طبقه و کار در ايران؛ ص89) اين شروع حرکت به سوي ليبراليسم اقتصادي در ايران مهم است چون ما را به محدوديت‌ها و موضوع اين مصاحبه مي‌رساند. ليبراليسم اقتصادي حول دو منطق غالب شکل مي‌گيرد: منطق دولت و منطق سرمايه. زندگي تحت لواي آن به معناي پذيرش مجموعه‌اي از قوانين و حقوق است که براي انباشت سرمايه و شدنِ ليبراليسم اقتصادي ضروري است – پذيرش اينکه هيچ گزينه‌اي جز زيستن در نظام انباشت پايان‌ناپذير سرمايه و رشد اقتصادي …

تجارت جهانی میدان جنگ است

مارتین چشنه برگردان: آرش برومند منتشر شده در نگرش تجارت می تواند وسیله ای برای تکامل صلح آمیز ملت های جهان باشد؛ چنین می تواند باشد و در گذشته نیز چنین بوده است. اما در زمان ما این گونه نیست. تجارت به اسلحه ای برای جنگ میان ملت های ثروتمند و باقی جهان بدل شده است. آنچه می خوانید متنی است در معرفی کتاب جدید یاش تاندون، اقتصاددان اوگاندایی. عنوان انگلیسی کتاب «جنگ غرب علیه جهان» است. این کتاب با عنوان «تجارت جنگ است. تنها یک نظم اقتصادی نوین می تواند سیل مهاجران را متوقف کند» در آلمان منتشر شده است. *** تجارت می تواند برکتی برای بشریت باشد. اما به باور اقتصاددان اوگاندایی، یاش تاندون (Yash Tandon) مدت ها است که بازرگانی به جنگ افزاری در جنگی مرگبار بین دولت های ثروتمند و فقیر بدل شده است. او در کتابش دورنمای تیره و تاری از جهان پیش از پایان سرمایه داری ترسیم می کند. اگر ایالات متحد آمریکا مجازات های گمرکی در مورد فولاد اروپا وضع کند یا اروپاییان در مورد موز آمریکایی مجازات …

امپریالیسم در عصر جهانی‌سازی

اوتسا پاتنیک و پرابهت پاتنیک ترجمه احمد سیف منتشر شده در نقد اقتصاد سیاسی سرمایه‌داری در وجه کلی نظامی است که از پول استفاده می‌کند یعنی بخش عمده‌ای از ثروت یا به صورت پول نگاه‌داری می‌شود یا به صورت دارایی‌هایی که به شکل پول بیان می‌شود ـ مثل دارایی‌های مالی. برای این که این نظام کار بکند ضروری است که ارزش پول در مقابل ارزش کالاها سقوط نکند، در غیر این صورت مردم از حفظ پول خودداری خواهند کرد و درنتیجه نه فقط پول دیگر یک شکل بیان ثروت نیست بلکه حتی نمی‌تواند یک وسیله‌ی مبادله باشد. درنتیجه، سرمایه‌داری به شکل‌ها و شیوه‌های متعدد می‌کوشد ارزش پول باثبات باشد. یک راه آن حفظ ارتش عظیمی از نیروی کار نه‌تنها در کشورهای متروپل بلکه حتی درجهان سوم است. این ارتش ذخیره «از راه دور» نه فقط باعث می‌شود نرخ مزد در آن جوامع پایین و درنتیجه هزینه‌ی تولید مواد اولیه کم‌تر باشد بلکه حتی روی مزد پولی کارگران در کشورهای متروپل هم اثر می‌گذارد که با احتمال حرکت سرمایه به کشورهای جهان سوم، اگر هم‌چنان خواهان مزدهای …

حرکت سیل پول در جهت مخالف در جهان

والنتین کاتاسانوف پروفسور، دکتر علوم اقتصاد، مدیر مرکز مطالعات اقتصادی «سرگئی فیودورویچ شاراپوف» روسیه مترجم: ا. م. شیری ١٢ آذر- قوس ١٣٩۴ از زمانیکه لنین تفوق صدور سرمایه بر صدور کالا را بمثابه یکی از علائم مراحل توسعه سرمایه داری معاصر خود تبیین کرد، صد سال می گذرد. این روند در طول همه این مدت ادامه دارد. صدور سرمایه از متن کشورهای پیشرفته سرمایه داری به مناطق پیرامونی دنیای سرمایه داری- در آغاز قرن بیستم، به مستعمرات و نیمه مستعمرات و در دهه های اخیر از منطقه «میلیاردرهای طلایی» به کشورهای باصطلاح در حال توسعه، به کشورهای موسوم به «دارای اقتصاد در حال گذار» یا سوسیالیستی سابق انجام  می گیرد. صدور سرمایه به «پیرامون» زمینه حل مشکل انباشت آن را در اقتصاد کشورهای توسعه یافته و همچنین، حفظ نرخ بازدهی مطلوب را فراهم ساخت. و کشورهای «میلیاردرهای طلایی» بحساب صدور سرمایه از درآمد سرمایه گذاری (سود سهام و بهره) بهره مند شدند و به دولتهای رانتی تبدیل گردیدند. موج اول جهانی سازی اقتصادی و مالی («بین المللی کردن زندگی اقتصادی») در اوایل قرن بیستم جهان …

در سال ۲۰۱۶ ایالات متحده آمریکا به نقطه بی‌بازگشت خواهد رسید

The Point of no Return پرزیدنت مرکز تحقیقات سیاسی روسیه «روستیسلاف ایستچنکو» براین تظر است که ایالات متحده آمریکا در سال ۲۰۱۶ به نقطه‌ای خواهد رسید که بازگشت از آن دیگر ممکن نخواهد بود و خبرگان این کشور تنها می‌توانند تلاشی دستگاه دولتی این کشور را به عنوان تنها سناریوی ممکن برآورد کرده و نهایتاً پذیرا شوند… در آن صورت آن‌ها تنها قادر خواهند بود در را محکم به هم بکوبند و کوشش کنند تا بقیه جهان را نیز با خود به قعر بکشانند. آن‌ها مطمئناً در انتحار خود موفق خواهند بود ولی نابودی تمدن حتا با وجود منابع موجود آمریکايی زیاد ساده نیست. منبع: ولترنت تارنگاشت عدالت ۲۰ نوامبر ۲۰۱۵ در سال ۲۰۱۶ ایالات متحده آمریکا به نقطه بی‌بازگشت خواهد رسید پرزیدنت مرکز تحقیقات سیاسی روسیه «روستیسلاف ایستچنکو» براین تظر است که ایالات متحده آمریکا در سال ۲۰۱۶ به نقطه‌ای خواهد رسید که بازگشت از آن دیگر ممکن نخواهد بود و خبرگان این کشور تنها می‌توانند تلاشی دستگاه دولتی این کشور را به عنوان تنها سناریوی ممکن برآورد کرده و نهایتاً پذیرا شوند. آن‌چه …

ایدئولوژی برنامه‌های توسعه در ایران و سرنوشت و رسالت طبقه‌ی کارگر

پرويز صداقت منتشر شده در تارنماي نقد اقتصاد سياسي موضوع بحث حاضر بررسی تأثیر برنامه‌های توسعه‌ی بعد از انقلاب در وضعیت طبقه‌ی کارگر و دستمزدبگیران و نیز پی‌آمدهای آن در نقشی است که این طبقه به‌عنوان سوژه‌ی تغییر اجتماعی می‌توانسته ایفا کند.* چنان‌که می‌دانیم، در نخستین دهه‌ی بعد از انقلاب، بحران استقرار دولت پساانقلابی، تمامی برنامه‌های توسعه‌ی اقتصادی را متأثر از خود ساخت و با قرار دادن جامعه در شرایط «درون‌تابی ساختاری» (بهداد و نعمانی، 1387)، روند انباشت سرمایه را به‌کلی مختل کرد. به همین دلیل، ما دوره‌ی بعد از 1368، یعنی دوره‌ای را مورد بررسی قرار می‌دهیم که طی آن دولت‌های وقت در پی یک دهه بحران و جنگی هشت ساله، روشن کردن موتور انباشت سرمایه و رشد اقتصادی را در دستور کار قرار دادند. در سال 1368 نخستین برنامه پنج‌ساله‌ی توسعه‌ی اقتصادی ـ اجتماعی جمهوری اسلامی ایران به تصویب رسید. رسالت اصلی این برنامه تحریک انباشت سرمایه به منظور جبران عقب‌ماندگی‌های ناشی از بحران اقتصادی ـ اجتماعی بود. اما محورهای عام سیاست‌گذاری اقتصادی طی سه دهه‌ گذشته، خواه در برنامه‌های اقتصادی و خواه …

حرکت قوی چین در بازی شطرنج با واشینگتن

والنتین کاتاسانوف (Valentin Katasonov) پروفسور، دکتر علوم اقتصاد، مدیر مرکز پژوهشهای اقتصادی روسیه بنام «سرگئی فیودورویچ شاراپوف» بانک آسیائی سرمایه گذاریهای زیرساختی– مولود فکر پکن است. معاهده تأسیس بانک آسیائی سرمایه گذاریهای زیرساختی را بنگلادش، برونئی، کامبوج، هند، قزاقستان، کویت، لائوس، مغولستان، میانمار، نپال، عمان، پاکستان، فیلیپین، قطر، سنگاپور، سریلانکا، تایلند، ازبکستان و ویتنام در ماه اکتبر سال ۲٠۱۴ امضاء کردند. سرمایه اولیه (اساسنامه ای) بانک ۱٠٠ میلیارد دلار تعیین شده است. در ماه مارس سال ۲٠۱۵ این پروژه بلحاظ کیفی به سطح تازه ای رسید. ابتدا انگلستان، پس از آن آلمان، فرانسه، ایتالیا و بدنبال آنها سویس، کره جنوبی، استرالیا و چند کشور دیگر قصد خود را برای پیوستن به این بانک اعلام نمودند. روسیه نیز برای مشارکت در بانک درخواست داده است. ۳۱ مارس در آخرین روز پذیرش تقاضاها، تایوان نیز برای عضویت در بانک تقاضا فرستاد. مجموع درخواستها تا اول آوریل به ۴۷ فقره رسید. از میان کشورهای بزرگ فقط آمریکا و ژاپن در خارج از پروژه مانده اند. دفتر مرکزی این بانک در پکن مستقر خواهد شد. سهمیه سرمایه و رأی …

تاريخ تجارت برده از آفريقا به اروپا 3

از دهه هاى ۱٤٤۱ تا ۱٩٥۰ تجارت برده و نژادپرستى بعنوان خاستگاه سرمايه دارى نويسنده: ماريو سوزا مترجم: پيام پرتوى  تولد نظام صنعتى از دل تجارت برده نابودى ساختار جامعه آفريقا توسط تجارت برده در اواسط دهه ۱٦۰۰ مستعمرات اروپايى در قاره–ى جديدا کشف شده ى آمريکا توسعه اى جديد و بسيار گسترده را تجربه نمودند. شمار زيادى از برده گان آفريقايى بمنظور کار در معادن طلا و نقره و مزارع شکر٬ تنباکو و پنبه٬ غيرو و غيرو٬ به آنجا آورده شدند. بدليل بهره بردارى وحشيانه از توان کارى برده گان٬ با مرگ و مير شمار فراوانى از آنان بعنوان نتيجه٬ بصورتى مداوم به وجود برده گان جدىد نياز بود. براى مٽال شمار قربانيان در مستعمره هلندى٬ سورينام٬ در کارائيب٬ چنان عظيم بود که تمام جمعيت سالم برده٬ حدود ٥۰۰۰۰ نفر٬ هر ٢۰ سال يکبار٬ کاملا نابود شده بودند! همراه با افزايش تقاضا براى دريافت برده در آمريکا٬ شکار انسان توسط تاجران برده در قاره آفريقا نيز افزايش يافت. تاجران اروپايى برده گان را به سه روش مختلف: دزدى دريايى٬ پيمانهاى جنگى و همکاريهاى مسالمت …

ترجيحا مارکس بجاى پيکتى

نويسنده: روبرت ماتياسون مترجم: پيام پرتوى صندوق نجات کودکان به تازگى تاييد نمود که در هر ساعت ۳۰۰ کودک از گرسنگى ميميرند· مرگ سالانه ى دو ميليون و نيم کودک بدليل گرسنگى بخش تاريک و گريز ناپذير جهانيست که در آن داراييهاى يک درصد از جمعيت برابر است با ۹۹ درصد از بقيه جهان با يکديگر· فقر در يکسو به ٽروت در سوى ديگر مبدل ميگردد· در خلال سالهاى اخير مسٸله توزيع ٽروت در دستور کار سياسى قرار گرفته است· بخصوص از جانب اقتصاددان فرانسوى توماس پيکتى و تجزيه و تحليلهايش· بحٽ و گفتگو در مورد بى عداليها بسيار خوب است· اما در تحليلهاى پيکتى مسٸله اى وجود دارد٬ مسٸله اى که توضيح دهنده علل محبوبيت او در ميان ليبرالها و سوسيال دمکراتها از انواع مختلف آن نيز هست· پيکتى کتاب خود را «سرمایه در قرن بیست‌ یکم» مينمامد٬ اما آنچه که او مورد تجزيه و تحليل قرار ميدهد بطور کلى نه تمرکز سرمايه بلکه تمرکز داراييها است· براى پيکتى سرمايه برابر است با دارايی٬ بسادگى متعلقات شخصى· براى کارل مارکس سرمايه چيز ديگريست· مارکس …

ناصر زرافشان- نگاهی به ترجمه‌ «سرمایه در قرن بیست‌و یکم»

  عکس یادگاری با پیکتی نگاهی به ترجمه‌ «سرمایه در قرن بیست‌و یکم» مقاله منتشر شده در روزنامه شرق ناصر زرافشان سرانجام ترجمه‌ای فارسی از کتاب «سرمایه در قرن بیست‌ویکم» پیکتی منتشر شد. این خبری بود در ابتدا مایه خوشحالی و امیدواری از لحاظ حساسیت و توجهی که به مسایل اقتصادی جاری جهان وجود دارد و تلاشی که برای طرح این مسایل در سطح جامعه می‌شود؛ خوشحالی و امیدواری‌ای که به‌سرعت به یأس و تاسف تبدیل شد. سرتاسر این ترجمه پر از اشتباهات، نافهمی‌ها و تحریفات جدی و گاه حذف برخی بخش‌های متن اصلی است و بررسی همه این موارد حجمی برابر حجم خود این ترجمه یا حتی بیشتر از آن پیدا می‌کند و انجام چنین کاری نه ضرورت دارد و نه این «ترجمه» ارزش صرف چنین وقت و نیرویی را دارد، از این‌رو به‌عنوان نمونه به بررسی ترجمه بخش اول کتاب اکتفا شده است. این انتخاب دلیل دیگری هم دارد: پیکتی خود می‌نویسد کتاب او به چهاربخش تقسیم شده است که بخش اول آن (درآمد و سرمایه) دربرگیرنده مفاهیم بنیادی است که در بقیه …

فراخوان اقتصاددانان جهان در رابطه با یونان

  ما امضاءکنندگان، حکومت های اروپا، کمیسیون اروپا، بانک مرکزی اروپا و صندوق بین المللی پول را فرا می خوانیم، به تصمیم مردم یونان مبنی بر انتخاب مسیری نو احترام بگذارند و با حسن نیت در مذاکرات با حکومت جدید یونان جهت حل معضل بدهی های این کشور، شرکت کنند. حکومت یونان به حق بر راهکارهای جدید اصرار می ورزد، چرا که برنامه های تا کنون شکست خورده اند. این برنامه ها منجر به بهبود اقتصادی و ثبات مالی نشدند. آنها جامعه یونان را تحت فشار قرار داده و نهاد های آنرا تضعیف کردند. این نحوه عمل نا مناسب است و دارای هیچ پیشرفتی نبوده که ارزش حفظ کردن داشته باشد. ما عاجلانه از شرکای یونان تقاضا داریم، این واقعیت را بپذیرند. چرا که بدون آن این حکومت جدید هرگز انتخاب نمی شد. یونان به کمک انساندوستانه فوری نیاز دارد، حداقل دستمزد بالاتر، اشتغال بیشتر، سرمایه گذاری و اقدامات لازم جهت تجدید فراوری و بهبود خدمات اساسی مانند آموزش و پرورش و بهداشت. این کشور به یک نظام مالیاتی کاراتر و پیشرفته تر نیاز دارد، …

آن‌چه درباره‌‌ی اقتصاد امریکا به شما نمی‌گویند

احمد سيف منتشر شده در نقد اقتصاد سياسي قبل از هرچیز باید بگویم که منبع بخش عمده‌ای از داده‌های آماری که دراین نوشته مورد استفاده قرارگرفته است کتاب «سیاره‌ی پونزی» است که میچ فیرشتاین نوشته و در 2012 برای اولین بار چاپ شده است. منابع دیگر را به جای خویش به دست خواهم داد. برای این که بتوانیم وضعیت کنونی اقتصاد امریکا و شماری دیگر از اقتصادهای سرمایه‌داری را بهتر درک کنیم باید ابتدا به ساکن مختصری درباره طرح پونزی بگویم. این طرح که نامش را از یک امریکاییِ ایتالیایی‌تبار به میراث برده است طرحی است که ممکن است دیر و زود داشته باشد ولی سوخت و سوز ندارد. یعنی سرانجام فرومی‌پاشد. چارلز پونزی، در نوامبر 1903 درحالی که فقط 2.5 دلار پول نقد داشت به بوستون رسید. ابتدا در یک رستوران کار می‌کرد و از ظرف‌شویی به گارسونی رسید ولی چون سر یک مشتری کلاه گذاشت اخراج شد. بعد کارمند بانک شد ولی بانک ورشکست شد و بعد هم به خاطر تقلب در صدور یک چک به زندان رفت. سپس مدتی درتجارت انسان ـ …