All posts tagged: احمد سيف

«خصوصي‌سازي» سود و «اجتماعي‌کردن» زيان‌ها

گفت‌وگوي تز يازدهم با احمد سيف درباره «ليبراليسم اقتصادي در ايران» بيست‌وشش سال پيش‌‌‌‌ وقتي نمايندگان صندوق بين‌المللي پول و بانک جهاني وارد تهران شدند دولت وقت از آنها استقبال کرد. سال 1369. سي‌ام ژوئيه 1990 نخستين هيئت اعزامي دو نهاد مالي بين‌المللي پس از بازگشت، گزارش کوتاهي در IMF survey با عنوان «جمهوري اسلامي ايران در پي تغييرات نهادي و ساختاري است» منتشر کرد. در اين گزارش آمده بود: «مقامات ايراني عزم خود را براي حرکت به سوي تعديل همه‌جانبه‌ اقتصادي کلان کشور، فراهم‌آوردن نقشي قوي‌تر براي بخش خصوصي و حذف تدريجي قيدوبندهاي اقتصادي ابراز کردند». (طبقه و کار در ايران؛ ص89) اين شروع حرکت به سوي ليبراليسم اقتصادي در ايران مهم است چون ما را به محدوديت‌ها و موضوع اين مصاحبه مي‌رساند. ليبراليسم اقتصادي حول دو منطق غالب شکل مي‌گيرد: منطق دولت و منطق سرمايه. زندگي تحت لواي آن به معناي پذيرش مجموعه‌اي از قوانين و حقوق است که براي انباشت سرمايه و شدنِ ليبراليسم اقتصادي ضروري است – پذيرش اينکه هيچ گزينه‌اي جز زيستن در نظام انباشت پايان‌ناپذير سرمايه و رشد اقتصادي …

تبلیغات تجاری و زنان

یادداشت اختصاصی «تأمین ۲۴» تبلیغات تجاری و زنان دریک همه پرسی در امریکا، ۷۵ درصد گفته‌اند که فکر می‌کنند «چاق هستند و اضافه وزن دارند» در حالی که تنها ۲۵ درصدشان از نظر پزشکی اضافه وزن داشتند. حتی ۴۵ درصد از کسانی که به واقع کمبود وزن داشتند گمان می‌کردند که باید از وزن خویش بازهم بکاهند چون فکر می‌کنند چاق هستند. در شرایطی که زنان به این صورت «سرگرم» کاستن از وزن خود هستند، صنایع درگیر تولید داروهای کمکی هر روزه «چاق‌تر» می‌شوند. احمد سیف اقتصاددانتأمین ۲۴/ اساس نظام اقتصادی سرمایه سالاری تولید کالائی است. تولید و توزیع و پس آن‌گاه مصرف کالاست که باعث انباشت سرمایه برای تولید بیشتر می‌شود. هرکدام از این حلقه‌ها که نباشد، نظام اقتصادی موجود به دست انداز می‌افتد.از این نظر، تبلیغات که نقش مهمی در گسترش فرهنگ مصرفی موجود دارد، برای تکمیل این حلقه اهمیتی اساسی پیدا می‌کند. در مراحل اولیه، تبلیغات عمدتا صورت اطلاع رسانی داشت. دراواخر قرن نوزدهم به ویژه اگر کالای جدیدی وارد بازار شده بود، بعضی از خصلت‌های این کالای تازه در آگهی تجارتی …

عربستان سعودی: مذهب در خدمت امپریالیسم

ترجمه احمد سیف منتشر شده در نقد اقتصاد سیاسی غرب در برابر شرق؟ برخورد تمدن‌ها؟ جنگ‌های مذهبی سنی‌ها علیه شیعیان، سنی‌ها علیه سنی‌ها، مسلمانان در برابر صلیبی‌ها؟ آیا این تصویر واقعی است؟ نه‌خیر ابداً، این صرفاً برخی عناصر جهان سرمایه‌داری که به دلیل بحران اقتصادی متزلزل شده و رویدادهای اخیر را در جنگ امپریالیستی به راه انداخته است. یمن صرفاً نمونه‌ای دیگر است. در میانه‌ی ویرانه‌ی اقتصادی و اجتماعی که به‌اصطلاح بهار عربی ایجاد کرد بعضی از قدرت های امپریالیستی محلی از جمله عربستان سعودی با حدت و شدت بیش‌تری خود را نشان داده‌اند. در رژیم سلطنتی ـ نفتی ریاض، که با وهابی‌گری ـ یکی از محدودکننده‌ترین شکل‌های بنیادگرایی سنی ـ اداره می‌شود، در برابر ده میلیون جمعیت این کشور، ده میلیون کارگر خارجی هستند که درواقع بردگانی واقعی‌اند و همه‌ی کارهایی را که شهروندان ثروتمند سعودی نمی‌کنند بر دوش آن‌هاست. برده‌بودن‌شان به این صورت خود را نشان می‌دهد که کارگران خارجی که می‌خواهند در عربستان سعودی کار بکنند به طور متوسط باید رقمی حدود 4000 یورو به صورت مالیات، یا رشوه و یا اجاره‌ی مسکن، …

ایدئولوژی امپریالیسم بشردوستانه

گفت‌وگو با ژان بریک‌مون  ترجمه احمد سیف منتشر شده در نقد اقتصاد سیاسی انجل فره‌ره: از نشر کتاب «امپریالیسم بشردوستانه» به زبان اسپانیایی ده سال گذشت. چه شد که این کتاب را نوشتید؟ ژان بریک‌مون: این از واکنش من به نگاه چپ در طول جنگ کوزوو در 1999 آغازشد که عمدتاً آن را در پوشش بشردوستی پذیرفته بودند و به مخالفت ضعیف نهضت صلح قبل از اشغال عراق در 2003 برای مثال، خیلی از «صلح‌گرایان» اعمال سیاست تحریم را در زمان جنگ اول خلیج فارس در 1991 و حتی پس از آن پذیرفته بودند و حتی خواهان بازرسی قبل از جنگ بودند بدون این که در نظر بگیرند که درواقع این مانوری بود برای این که عموم را برای پذیرش جنگ آماده کنند (البته بعد با افشاگری‌هایی که شد از جمله یادداشت‌های داونینیگ استریت این نکته روشن شد). به نظرم چنین رسید که ایدئولوژی مداخلات بشردوستانه در میان چپ‌ها هرگونه احترامی برای قوانین بین المللی را به‌طور کامل از بین برده است و همین طور برخورد انتقادی وتوأم با احترام با رسانه‌ها را. انجل فره‌ره: فکر …

امپریالیسم در عصر جهانی‌سازی

اوتسا پاتنیک و پرابهت پاتنیک ترجمه احمد سیف منتشر شده در نقد اقتصاد سیاسی سرمایه‌داری در وجه کلی نظامی است که از پول استفاده می‌کند یعنی بخش عمده‌ای از ثروت یا به صورت پول نگاه‌داری می‌شود یا به صورت دارایی‌هایی که به شکل پول بیان می‌شود ـ مثل دارایی‌های مالی. برای این که این نظام کار بکند ضروری است که ارزش پول در مقابل ارزش کالاها سقوط نکند، در غیر این صورت مردم از حفظ پول خودداری خواهند کرد و درنتیجه نه فقط پول دیگر یک شکل بیان ثروت نیست بلکه حتی نمی‌تواند یک وسیله‌ی مبادله باشد. درنتیجه، سرمایه‌داری به شکل‌ها و شیوه‌های متعدد می‌کوشد ارزش پول باثبات باشد. یک راه آن حفظ ارتش عظیمی از نیروی کار نه‌تنها در کشورهای متروپل بلکه حتی درجهان سوم است. این ارتش ذخیره «از راه دور» نه فقط باعث می‌شود نرخ مزد در آن جوامع پایین و درنتیجه هزینه‌ی تولید مواد اولیه کم‌تر باشد بلکه حتی روی مزد پولی کارگران در کشورهای متروپل هم اثر می‌گذارد که با احتمال حرکت سرمایه به کشورهای جهان سوم، اگر هم‌چنان خواهان مزدهای …

کنفرانس وحدت یا کنفرانس پراکندگی[1]

رابرت فیسک ترجمه احمد سیف اواخر این ماه هرکس که با رئیس جمهور سوریه  بشارالاسد مخالف باشد به ریاض دعوت می شود. بایک استثنای مهم، نمایندگانی از داعش در آنجا نخواهند بود. به گفته مطبوعات تحت کنترل دولت درعربستان سعودی حداقل 65 « شخصیت مخالف» قراراست تا قبل ازمذاکرات صلح چند جانبه درباره سوریه درسال آینده به هدفی دست نیافتنی- وحدت اعراب- برسند.  ولی کل قضیه بعید نیست همانند 70000 جنگجویان « میانه روی» دیوید کامرون گیج کننده باشد. به ما اطمینان می دهند که از سوی « مخالفان مسلح» هم نمایندگانی حضور خواهند داشت. ولی این مخالفان مسلح کیان اند؟  آیا قصابان و فرقه گرایان وابسته به القاعده تحت عنوان جبهه النصرت که از سوی منابعی درقطر تامین مالی می شوند به عنوان « میانه روهای» تازه حضور خواهند داشت؟ و سپس با « ارتش آزاد سوریه» که در عمل وجود ندارد روبرو هستیم که به یقین آماده است تا به ریاض برود- حتی اگربخواهد موجودیت خود را ثابت کند آیا کردها حضور خواهند داشت؟ ترکها که وقت بیشتری صرف بمباران آنها می کنند …

امپریالیسم عریان مداخلات بشردوستانه

اجامو باراکا احمد سیف شماری از منتقدان من از چپ و راست دربرخورد به مقاله من « سوریه و رسوائی مداخلات بشردوستانه»[if !supportFootnotes][1][endif]آن را محکومیت نسنجیده و غیر ضروری سیاستی دانسته اند که ابزار ضروری را در اختیار جامعه بین المللی می گذارد تا ازحقوق بشر حمایت کرده و جان های بی گناه را نجات بدهد. ولی تصمیم اخیر دولت اوباما برای افزودن برریسک در سوریه با درگیری بیشتر و مستقیم نظامی تز اولیه مرا تائید کرده است که مداخلات بشردوستانه اتفاقا ربطی به مسائل بشر ندارد و درواقع یک ابزار تبلیغاتی است که « به دولت امریکا پوشش کامل ایدئولوژیک و منطقی  درونی می دهد تا به عنوان « ژاندارم» جهانی نظام سرمایه داری به کارش ادامه بدهد». بنگرید به درامای مدیریت شده ای که هفته گذشته در واشنگتن شاهدش بودیم وقتی قرارشد سیاست تازه امریکا درسوریه اعلام شود.  دریک بازسازی غیر واقعی از فرایندی که به جنگ غیر قانونی درعراق منجر شداین روشن شد که درحالی همگان منتظر بودند تا نتایج جلسات اعضای ارشد دولت اوباما اعلام شود که گفته می شد درحال …

مشکل بمباران داعش

پاتریک کوبرن ترجمه احمد سیف برنامه دیوید کامرون برای پیوستن به جنگ در سوریه نگران کننده است، و سرشار است از توهم درباره موقعیت سیاسی و نظامی که درواقعیت وجود دارد. یک دعوتی است برای تکرار شکست های پیشین در عراق، افغانستان، و لیبی بابرآورد غلط از توانائی و امکانات دوستان و دشمنان دراین درگیری. آقای کامرون تصویری به دست می دهد از آن چه در سوریه و عراق می گذرد که درواقع منعکس کننده خواسته های دولت او است. یعنی درواقع آن چه دولت او می خواهد. اگر او و دیگرانی که مسئول اجرای سیاست بریتانیا هستند به واقع به این گفته ها باور دارند باید شاهد یک غافلگیری زشتی باشیم. این مهم است بدانیم که پس از 5432 حمله هوائی بوسیله امریکا و متحدانش که در360 موردش بمب افکن های انگلیسی هم مشارکت داشتند، آیا داعش درعراق قوی تر شده است یا ضعیف تر. نیروی هوائی انگلیس 1600 ماموریت انجام داده است که نشان می دهد هدف گیری نیروهای چریکی ازآسمان چقدر دشوار است و ناگفته روشن است همین مشکلات در سوریه هم …

هزینه‌های آزاد سازی بازار 

ازمنظری که من به دنیا می‌نگرم. من باسیاست تجارتی واحد برای همه کشور‌ها موافق و همراه نیستم. به گمان من باید برای شرایط مشخص هر اقتصاد سیاست‌پردازی مشخص کرد و اگر بخواهم اندکی مشخص‌تر درباره ایران نظر بدهم باید بگویم که تدوین یک استراتژی توسعه برای کشور با توجه ویژه به تنگنا‌ها و امکانات موجود اهمیت حیاتی دارد. احمد سیف اقتصاددان تأمین ۲۴/ مدتی پیش خواندم خودروسازان داخلی باید با «آزادسازی تجارت خارجی» ادب بشوند! یعنی اگر قراراست کیفیت خودرو‌ها بهبود یابد و قیمتشان هم «مناسب» بشود باید بازار داخلی به روی رقبا باز بشود و بعد داستان‌های تکراری اندر فواید «آزادسازی» بازار‌ها ارایه شد. اگرچه از شرایط داخلی ایران اطلاع دست اول ندارم ولی می‌دانم که «تحریم» خودروهای داخلی هم به جریان افتاده است. فعلا به درستی یانادرستی «تحریم خرید» نمی‌پردازم. اگرچه «آزادسازی بازار» برای اداره یک اقتصاد سرمایه داری لازم است ولی از وارسیدن هزینه‌های کوتاه مدت و میان مدت آن نباید غافل ماند. یک پیش گزاره دست و پا گیر پروژه «آزادسازی» تحرک کامل منابع تولید است. یعنی منابع – عوامل تولید- می‌توانند …

امپریالیسم جدید

جان بلامی فاستر ترجمه احمد سیف منتشر شده در نقد اقتصاد سیاسی   این اکنون باوری فراگیر درمیان چپ‌هاست که جهان وارد یک مرحله‌ی جدید امپریالیستی شده است.(1) از نظرگاه ماتریالیسم تاریخی اصلاً عجیب نیست که امپریالیسم تکامل یابد و شکل‌های تازه‌تری بگیرد. امپریالیسم همانند سرمایه‌داری با فرایند دایمی تغییر مشخص می‌شود که از دوران‌هایی کم‌وبیش تعریف‌شده می‌گذرد. تا به همین جا وقتی در دهه‌ی 1890 بحث‌های داغی درباره‌ی امپریالیسم در انگلستان در جریان بود از واقعیت تاریخی موجود تحت عنوان «امپریالیسم جدید» نام بردند تا آن را از مرحله‌ی استعماری پیشین امپراتوری بریتانیا متمایز کرده باشند.(2) این کوشش برای بررسی امپریالیسم جدید دوره‌ی 1875 تا 1914 بود که الهام‌بخش فعالیت‌های نوشتاری مارکسیست‌های اولیه از جمله لنین، بوخارین ، رزا لوکزامبورگ (و با توفیق کم‌تر رودولف هیلفردینگ و کارل کائوتسکی) در تکامل نظریه‌ی امپریالیسم شد. البته گزاره‌هایی هم افزوده شده که اندکی بعد در مکتب وابستگی تعدیل شدند. در مرحله‌ی کنونی سرمایه‌داری ـ امپریالیسم روشن است که نظریه‌های کلاسیک دیگر به طور مستقیم کاربرد ندارند. اما ریخت‌شناسی امپریالیسم دراین نوشته‌های آغازین است که رمز و راز …

اقتصاد سیاسی غذا

احمد سیف منتشر شده در نقد اقتصاد سیاسی دردنیای امروز ما در پیوند با غذا با مشکل «جالبی» روبه‌رو شده‌ایم. از یک سو دربخش‌هایی از جهان مشکل جدی گرسنگی داریم و بعد در بخش‌های دیگری چاقی و اضافه‌وزن یک گرفتاری اجتماعی و پزشکی شده است. نکته‌ای که درهمین ابتدا باید به آن اشاره کنم این که گرسنگی در قرن کنونی با گرسنگی در قرن نوزدهم و سده‌های پیش از آن، یک تفاوت کیفی دارد. در سده‌های گذشته اگر گرسنگی داشتیم به احتمال زیاد به این خاطر بود که عرضه‌ی مواد غذایی کافی نبوده است یا این که در کشوری یا سرزمینی با سقوط ناگهانی تولید غذا روبه‌رو شده بودیم. به سخن دیگر، این وضعیت احتمالاً در اغلب موارد درست بود که به اندازه‌ی کافی غذا تولید نمی‌کردیم. ولی آیا امروز هم همین علت وجود دارد؟ به‌یقین پاسخ این پرسش منفی است. آن‌چه دراین چند دهه‌ی گذشته اتفاق افتاد نه فقط کالایی‌شدن بیش‌تر مواد غذایی است بلکه تمرکز قدرت در بازارهای مواد غذایی هم بیش‌تر شده است. عمده‌ترین موضوع این نوشته این است که راه‌حل بازار برای …

آن‌چه درباره‌‌ی اقتصاد امریکا به شما نمی‌گویند

احمد سيف منتشر شده در نقد اقتصاد سياسي قبل از هرچیز باید بگویم که منبع بخش عمده‌ای از داده‌های آماری که دراین نوشته مورد استفاده قرارگرفته است کتاب «سیاره‌ی پونزی» است که میچ فیرشتاین نوشته و در 2012 برای اولین بار چاپ شده است. منابع دیگر را به جای خویش به دست خواهم داد. برای این که بتوانیم وضعیت کنونی اقتصاد امریکا و شماری دیگر از اقتصادهای سرمایه‌داری را بهتر درک کنیم باید ابتدا به ساکن مختصری درباره طرح پونزی بگویم. این طرح که نامش را از یک امریکاییِ ایتالیایی‌تبار به میراث برده است طرحی است که ممکن است دیر و زود داشته باشد ولی سوخت و سوز ندارد. یعنی سرانجام فرومی‌پاشد. چارلز پونزی، در نوامبر 1903 درحالی که فقط 2.5 دلار پول نقد داشت به بوستون رسید. ابتدا در یک رستوران کار می‌کرد و از ظرف‌شویی به گارسونی رسید ولی چون سر یک مشتری کلاه گذاشت اخراج شد. بعد کارمند بانک شد ولی بانک ورشکست شد و بعد هم به خاطر تقلب در صدور یک چک به زندان رفت. سپس مدتی درتجارت انسان ـ …

مشکل آقای توماس پیکتی‌

احمد سیف .استاد دانشگاه استافوردشر انتشار کتاب حجیم توماس پیکتی، «سرمایه در قرن بیست‌ویکم»، یکی ازاتفاقات نادر یک سال گذشته بود. برخلاف انتظار و بدون هیچ‌گونه سابقه‌ای، این کتاب برای چندین هفته متوالی، پرفروش‌ترین کتاب در مجموعه عظیم کتاب‌های آمازون بود؛ چیزی که قبل از آن سابقه نداشت و بعید است که پس از این هم کتابی از این دست جزو پرفروشترین‌ها باشد. این کتاب حجیم در چهار قسمت ارایه شده است. بخش اول چارچوب نظری را به دست می‌دهد، در دو بخش بعدی شواهد آماری گسترده‌ای ارایه می‌شود و سرانجام آخرین بخش، چارچوب سیاست‌پردازی را مطرح می‌کند. علت توفیق خارق‌العاده این کتاب در چیست؟ چرا با اینکه کتاب پرحجمی است و خواندنش هم ساده و آسان نیست ولی برای هفته‌ها پرفروش‌ترین کتاب آمازون بود. اولین نکته این است که اگرچه شواهد آماری کتاب بسیارگسترده است ولی موضوع آن جدید و تازه نیست. رشد نابرابری درآمد و ثروت به‌دفعات از سوی پژوهشگران مستند شده است ولی در آن دفعات نه عموم و نه دنیای آکادمیک به این بررسی‌ها چنین اقبالی نشان نداده‌اند. درسال‌های اخیر اولین‌بار …

امریکا و افغانستان

ویلیام بلوم – ترجمه‌ی احمد سیف منتشر شده در نقد اقتصاد سياسي لطفا یک بار دیگر به من بگو… راستی جنگ افغانستان برسر چیست؟» حالا که جنگ امریکا در عراق به‌اصطلاح به یک سرانجام خوب رسیده (نسبتاً خوب،… یا بهتر از هیچ چیز… یا تا چندتایی از ما هنوز زنده‌ایم از این جا بزنیم بیرون و چند تا عراقی باقی مانده‌اند که هنوز نکشته‌ایم) بهترین‌ها و زرنگ‌ترین‌ها در دولت و مطبوعات ما توجه‌شان جلب شد که درباره‌ی افغانستان چه کنیم؟ به نظر نمی‌رسد کسی به خاطر داشته باشد که افغانستان به جریان یازده سپتامبر یا مبارزه با تروریسم ربطی ندارد (به غیر از تعداد زیادی تروریست احتمالی که امریکا با اشغال نظامی‌اش تولید کرده است). درگیری امریکا درافغانستان درباره‌ی خط لوله (نفت) است. رییس جمهور اوباما در اوت 2009 اعلام کرد: «هرگز نباید فراموش کنیم که این جنگ جنگی نیست که ما انتخاب کرده باشیم. این جنگ یک جنگ ضروری است. آن‌ها که در 11سپتامبر به امریکا حمله کرده‌اند برای حمله‌ی دیگر آماده می‌شوند اگر این وضعیت کنترل نشود شورش طالبان به این معناست که …

چرا در منطقه‌ی یورو غیر از ریاضت اقتصادی بدیل دیگری نیست؟

احمد سیف منتشر شده در نقد اقتصاد سیاسی بحران بزرگ 2008 از دو مرحله گذشت که خلاصه‌ی روزشمار آن را در جای دیگر به دست داده‌ام.[1] تصور عمومی این بود که باید برنامه‌ای برای «نجات بخش مالی» در پیش گرفته شود. از همان ابتدا، آلمان با این برنامه موافق نبود اگرچه وقتی LKB، بانکی در دوسلدورف، گرفتاری مالی پیدا کرد دولت آلمان با صرف 500 میلیارد یورو بانک را نجات داد. تا پایان 2009 به نظر می‌رسید که نظام بانکداری آلمان به وضعیت پایداری رسیده است ولی نگرانی دولت آلمان این بود که با انجماد بازارهای اعتباری بر سر صادرات آلمان چه خواهد آمد؟ به نظر می‌رسد که سیاست‌پردازان به این نتیجه رسیده بودند که سیاست‌های پولی به‌تنهایی کافی نیست ولی مشکل اصلی این بود که اقتصاد نولیبرالی که نظام غالب در این موقع بود تمام تمرکزش برروی کنترل تورم بود ولی مشکل اقتصادی اغلب کشورهای سرمایه‌داری رکود و افزایش بیکاری بود. به نظر می‌رسید که سیاست‌پردازان به‌طور کلی تصمیم به مداخله و نجات بخش مالی گرفتند. (2( چین با صرف 13 درصد از تولید ناخالص …

امپریالیسم و دلاری‌کردن اقتصاد – نوشته احمد سیف

احمد سیف منتشر شده در تارنماي نقد اقتصاد سياسي پژوهشگران اقتصاد سیاسی مقوله‌ی امپریالیسم را بررسی کرده و مختصات آن را برشمرده‌اند. به باور من، در عصر و زمانه‌ی جهانی‌سازی ما به ارزیابی تازه‌ای از این مقوله نیازمندیم که با مختصات این عصر و زمانه هم‌خوانی داشته باشد. در این مقاله، امپریالیسم یعنی تصاحب نظام‌مند ارزش درمناسبات بین‌المللی، یعنی بنگاه‌های سرمایه‌داری درکشورهای متروپل ارزش تولیدشده در کشورهای تحت‌سلطه را تصاحب می‌کنند. البته برای تکمیل این فرایند مجموعه‌ای از پیش‌گزاره‌های اقتصادی و غیر اقتصادی لازم است. انتقال مازاد درسطح بین‌المللی به «مدیران حرفه‌ای» نیازمند است تا با «مدیریت» این مبادله‌ها فرایند انتقال ارزش را تسهیل کنند. این وظیفه در سال‌های اخیر به مؤسسات برتون وودز ـ صندوق بین‌المللی پول، بانک جهانی، و سازمان تجارت جهانی ـ واگذار شده است. البته ناتو هم هست که در «مدیریت» بخش نفت در اقتصاد جهانی نقش مؤثری دارد. ابتدا به چند مقوله اشاره کنم. تحرک سرمایه در دهه‌های اخیر مقدار بسیار بیش‌تری سرمایه به حرکت درآمده است که هر روزه به دنبال یافتن فرصت‌های تازه‌تری برای سودآوری بیش‌تر است. اگرچه …

مکتب وابستگی و توسعه‌نایافتگی اقتصادی

مکتب وابستگی و توسعه‌نایافتگی اقتصادی احمد سیف منتشر شده در نقد اقتصاد سياسي اقتصاد توسعه» مقوله‌ی کم‌وبیش جدیدی است. از سال‌های پس از جنگ جهانی دوم است که این مقوله وارد مباحث دانشگاهی شده است. حدس‌ می‌زنم کسی را پیدا نکنید که با «توسعه»ی اقتصادی همراه و موافق نباشد. اما مشکل از آن‌جا پیش می‌آید که اگربپرسید که «اقتصاد توسعه» به‌راستی یعنی چی، بعید می‌بینم که پاسخ ساده و سرراستی به شما بدهند. آن چه که اغلب در پاسخ به این پرسش داده می‌شود مقولاتی است از این دست: – سطح زندگی بالاتر – درآمد سرانه‌ی فزاینده – رشد ظرفیت تولیدی – رشد اقتصادی توأم با گسترش برابری یا نابرابری کم‌تر – رسیدن به کشورهای صنعتی پیشرفته – استقلال اقتصادی و اتکا به خویش اما نگاهی به ادبیات دانشگاهی درباره‌ی «اقتصاد توسعه» نشان می‌دهد که با دیدگاه‌های متفاوتی روبه‌رو می‌شویم. حوزه‌هایی که شاهد بیش‌ترین اختلاف‌نظر در آن‌ها هستیم از این قرارند: – اصولاً «اقتصاد توسعه» به چه معناست؟ – فرایند توسعه‌ی اقتصادی چه‌گونه عمل می‌کند؟ – چه‌گونه می‌توان به شرایط یک اقتصاد توسعه‌یافته رسید؟ البته، …

بهتر از بازتوزیع درآمد

  بهتر از بازتوزیع درآمد ریچارد ولف ترجمه احمد سیف منتشر شده در تارنماي نقد اقتصاد سياسي «نگاهی دیگر به پیشنهادهای توماس پیکتی در«سرمایه در قرن بیست‌ویکم شکاف روزافزون بین فقرا واغنیا ـ یک‌درصدی‌‌ها و بقیه – بحث‌ها، مبارزات و اتهام‌زنی دو طرف برسر بازتوزیع را داغ کرده است. آیا مالیات‌ستانی وهزینه‌ها و قدرت تنظیم‌کننده‌ی دولتی باید درآمد را ازثروتمندان به دیگران بازتوزیع کند و اگرپاسخ مثبت باشد، چه‌گونه؟ همان گونه که باورها و احساس‌ها قطب‌بندی می‌شود، منازعات سیاسی هم حادتر می‌شود. با این همه، آیا بازتوزیع باید در کانون توجه ما باشد؟ توماس پیکتی درکتاب تازه‌اش «سرمایه در قرن بیست‌ویکم» معتقد است که باید چنین باشد. او بررسی می‌کند که چه‌گونه و چرا سرمایه‌داری نابرابری اقتصادی عمیق‌تری ایجاد می کند و برای مقابله با آن مدافع مالیات بردرآمد و ثروت است. او می‌خواهد با بازتوزیع درآمد از ثروتمندان به فقرا و طبقه‌ی متوسط نابرابری را جبران کند و تخفیف دهد. بحث‌هایی که برسر کتاب پیکتی درگرفته نشان می‌دهد که بازتوزیع درآمد حامیان زیادی دارد. ولی تاریخ به مدافعان و مخالفان نشان داده که بازتوزیع …

بربریت مدرن : اروپا در هزاره سوم

احمد سيف بربریت مدرن : اروپا در هزاره سوم این مقاله را 16 سال پیش نوشتم هنوز هم فکر می کنم اغلب نکته هایش درست اند. از ديدگاه هابسبام، « همان گونه كه تجربه نشان داده است، دموكراسي ها به دشمنان ديو هيبت نيازمندند. اين نياز، همان گونه كه در طول جنگ سرد به نمايش درآمد، بربريت را تسهيل مي كند».[2] توضيح اين كه چرا اين نيازوجود دارد چندان ساده نيست. يك توضيح احتمالي مي تواند اين باشد كه برخلاف تبليغاتي كه مي شود دموكراسي هاي غربي به وجود تنش دائمي نيازمندند كه به نوبه براي برآوردن اهداف شركت هاي عظيم نطامي صنعتي ضروري است. بيان شده به صورت اقتصاديات كينزي نظامي سالار – كه تا به همين اواخر شيوة غالب انديشيدن اقتصادي در اين كشورها بود- تاريخ اقتصادي معاصر اين جوامع در سلطة منافع همين شركت هاي عظيم نظامي صنعتي بود. هر چه كه دامنة ادعاها باشد، واقعيت اين است كه در دنيائي پرتنش براي سلاح و سيستم هاي نظامي تقاضاي بيشتري وجود خواهد داشت. با اين همه، البته كه انگيزه هاي اقتصاد سياسي …

تأملاتی درباره‌ی کتاب پیکتی

تأملاتی درباره‌ی کتاب پیکتی دیوید هاروی  ترجمه احمد سیف منتشر شده در تارنماي نقد اقتصاد سياسي توماس پیکتی کتابی تحت عنوان «سرمایه» نوشته که خیلی سروصدا کرده است. او برای مقابله با روندی که دارد به شکل سرمایه‌داری «موروثی» درمی‌آید و مشخصه‌اش آن طور که او می‌گوید نابرابری «وحشتناک» ثروت و درآمد است، از مالیات‌ستانی تصاعدی و یک مالیات بر ثروت جهانی دفاع می‌کند. او هم‌چنین با جزئیاتی انکارناشدنی نشان می‌دهد که نابرابری اجتماعی ثروت و درآمد در دو قرن گذشته چه‌گونه شکل گرفته و تأکید اصلی‌اش بر نابرابری ثروت است. او این دیدگاه فراگیر را که سرمایه‌داری بازارگرا ثروت را پخش می‌کند و نیروی مهمی در دفاع از آزادی‌های فردی است به‌واقع مضمحل می‌کند. پیکتی نشان می‌دهد که سرمایه‌داری بازار آزاد در نبود مداخلات بازتوزیعی از سوی دولت، الیگارشی‌های ضددموکراتیک ایجاد می‌کند. این بحث به‌خوبی نشان می‌دهد که عصبانیت لیبرال‌ها که موجب رفتار خصمانه‌ی وال استریت ژورنال می‌شود از کجا آب می‌خورد. دراغلب موارد کتاب را به صورت جایگزین قرن بیست‌ویکمی «سرمایه» مارکس در قرن نوزدهم معرفی کرده‌اند. پیکتی خودش انکار می‌کند که قصدش …

مزد و رونق اقتصادی

احمد سیف* در اقتصاد جریان اصلی، تنها نقش مزد کارگران این است که بخشی از هزینه تولید است و چون این چنین ارزیابی می‌شود پس مزد ثابت یا حتی کاهش یابنده نه فقط مخرب نیست که در اداره اقتصاد پیامدهای مثبت هم دارد. وقتی مزد ثابت می‌ماند یا میزان واقعی‌اش کاهش می‌یابد از منظری که اقتصاددانان جریان اصلی به دنیا می‌نگرند توان رقابتی بنگاه بیشتر می‌شود. صادرات افزایش می‌یابد و چون سودآوری هم بیشتر می‌شود پس سرمایه‌گذاری هم افزایش خواهد یافت. این نگرش به مزد و نقش اش در مدیریت اقتصاد اگرچه دیدگاه غالب است ولی براساس برداشتی از نظام بازار اتکا دارد که قیچی بازارش یک تیغه بیشتر ندارد- تیغه عرضه. درواقعیت زندگی، مزد دراداره نظام سرمایه‌داری نقشی دو گانه دارد. از سویی بخشی از هزینه تولید است. درعین حال برای بخش عظیمی از جمعیت که به غیر از نیروی کار خود چیزی برای فروش ندارند منبع درآمدی آنهاست. به عبارت دیگر اگر مزد ثابت بماند یا میزان واقعی‌اش کاهش داشته باشد، بدون تردید مصرف داخلی هم کاهش می‌یابد. همه شواهد موجود نشان می‌دهد …

دولت رانتی و نقش درآمدهای نفتی در عقب ماندگی ما

احمد سيف تاجائی که من خبردارم درایران حدودا 70 سال پیش و برای اولین بار زنده یاد ابوالفضل لسانی، نفت را طلای سیاه یا بلای ایران خواند و درمیان معاصران هم گمان می کنم اولین دفعه آقای حسین مهدوی درمقاله ای که در1970 به انگلیسی منتشر کرد از دولت رانتی سخن گفت و این نکته را پیش کشید که پرسشی که باید به آن پرداخت این است که چرا کشورهای صادرکننده نفت که منابع زیادی دراختیار دارند جزو کشورهای با رشد بالا درجهان نیستند ودرخصوص ایران هم نوشت که نرخ رشد اقتصادی ایران بطور متوسط در طول 1955-1965 سالی 2 درصد بوده است. دراین مقاله مهدوی ازموانع اجتماعی و سیاسی برسرراه رشد اقتصادی سخن گفت و ادامه داد تا این موانع برطرف نشود، درآمدهای نفتی تاثیر قابل توجهی برروی نرخ رشد نخواهد داشت. درهمین راستا به ترکیب هزینه های دولت درآن دوره اشاره کرد و افزود افزایش هزینه های غیر مولد نمی تواند برروی نرخ رشد اقتصادی اثر مثبتی داشته باشد[1].  اگرچه این حرفها دربیش از 40 سال پیش گفته شد ولی به گمان من هنوز …

یوجین فاما و پیش‌گزاره‌ی «بازارهای کارآمد»

احمد سیف منتشر شده در نقد اقتصاد سياسي  بررسی بازارهای مالی پدیده‌ی به‌نسبت تازه‌ای در اقتصاد مدرن سرمایه‌داری است. در وارسیدن مقوله‌های کوتاه‌مدت اقتصادی بررسی بخش مالی اساسی نیست، ولی وارسی توسعه‌ی اقتصادی به بررسی فرایند انباشت سرمایه می‌رسد و در این نوع بررسی‌ها نقش بخش مالی که منابع را بین پروژه‌های مختلف تقسیم می‌کند مهم و اثرگذار می‌شود. اگر از استعاره‌ی هایک استفاده کنم که اقتصاد بازار آزاد را یک «نظام ارتباطی» می‌دانست، در دیدگاه جریان اصلی به اقتصاد بخش مالی پردازش‌کننده‌ی اصلی اطلاعات در این نظام ارتباطی است. بخش مالی همه‌ی اطلاعات موجود درباره‌ی بنگاه‌های اقتصادی را گردآوری کرده به صورت قیمت سهام، قیمت اوراق قرضه و قیمت دیگر اوراق بهادار دگرسان می‌کند. اگر بخش مالی درست کار کند اقتصاد از آن بهره‌مند می‌شود و به‌عکس اگر منابع موجود را به‌شایستگی توزیع نکند اقتصاد زیان می‌بیند. در دهه‌های 1960 و 1970 گروهی از اقتصاددانان ـ به‌طور عمده از دانشگاه شیکاگو ـ این پیش‌گزاره را مطرح کردند که این پردازش‌کننده‌ی اطلاعات به‌طورکامل و با کارآمدی عمل می‌کند و در نتیجه حباب‌های مالیِ سوداگرانه دربازار شکل نمی‌گیرد. …

رابطه کاریکاتور با اقتصاد ایران

احمد سيف نياك مقدمه: گمان نمی کنم درشرایط امروز جهان بتوان به غیر از ایران کشوری را یافت که سیاست پردازان و قدرتمندانش چپ و راست به لیبرالیسم و نئولیبرالیسم و سرمایه داری بدو بیراه بگویند و در عین حال، برای اجرای راست روانه ترین سیاست های نئولیبرالی که درصورت موفقیت قرار است باعث گسترش مناسبات سرمایه داری دراین جامعه بشود همه امکانات مملکتی را بسیج کرده باشند. فهرست وعده هائی که می دهند هم تمامی ندارد. قراراست تا سه سال دیگر- درصورت اجرای همین سیاست ها- نه فقیر داشته باشیم و نه بیکار و نه این که کسی بی خانه و به اصطلاح اجاره نشین باشد. تازه آموزش و بهداشت هم قرار است « مجانی» بشود! با این حساب، چرا درهرفرصتی هم چنان به نئولیبرالیسم و سرمایه داری بد و بیراه می گویند، نمی دانم. تازه ترین نمونه ای که داریم برنامه حذف یارانه هاست که با تبلیغات گسترده و حتی با سوء استفاده از « امام زمان» آن را اجرا کرده اند! اگرچه قراربود که پس از واقعی کردن قیمت ها- یعنی افزایش …

اقتصادایران: نگاهی با دوربین

  اقتصادایران: نگاهی با دوربین به دعوت – حامیان آزادی و حقوقمداری درایران متن سخن رانی در لندن 24 ژانویه 2014 در کتابخانه مرکزی کینزینگتون حدودا 5 سال قبل – یعنی اندکی پیش از انتخابات کذائی آن سال- درجلسه ای در لندن شرکت کردم. اگرچه دیگر سخن رانان نامزد انتخاباتی مورد نظر خودشان را داشتند من در آن جلسه به عنوان آدمی که چند کلمه اقتصاد خوانده ام شرکت کرده بودم. متاسفانه حرفهای کلی من امشب با آن چه در آن شب گفته بودم تفاوت ماهوی ندارد. درآن شب گفتم که برنامه هدفمند کردن یارانه سراز فاجعه در می آورد و همین طور گفتم که مشکل اصلی اقتصاد ایران این است که بین مصرف و تولید درآن شکاف وجود دارد و تا زمانی که این مشکل رفع نشود ما گرفتاری خواهیم داشت. این کمبود باعث شد تا دولتمردان درایران به دنبال یک الگوی اقتصاد واردات سالار بروند. یعنی روی دلارهای نفتی تکیه کنند و بعد با واردات بخواهند این کمبود را جبران بکنند. این الگوست که در عمل به صورت بیکاری گسترده و حتی تورم …