پرش به محتوا

نقش طبقه کارگر در ملی شدن صنعت نفت – حسین بهادری

نقش طبقه کارگر در ملی شدن صنعت نفت

فروپاشی دیکتاتوری بیست ساله رضا شاه در شهریور۱۳۲۰و باز شدن فضای سیاسی  کشور، آزادی زندانیان سیاسی و ایجاد تشکل های مختلف سیاسی و دموکراتیک و بوجود آمدن جنبش های ملی و اجتماعی از یک سو و از جانب دیگر رشد سریع جنبش کارگری و ایجاد سندیکاها و اتحادیه های کارگری در سراسر کشور و در پی آن متحد شدن تشکل های کارگری و ایجاد«شورای متحده مرکزی کارگران و زحمتکشان ایران» به عنوان تنها تشکل کارگری سراسری که مورد قبول تمام گروه ها و احزاب موجود بود، دولت و وزارت کار را مجبور به رسمیت شناختن نقش شورای متحده مرکزی کرد. شورای متحده توانست حق نمایندگی کارگران و زحمتکشان را درشورای عالی کار به دست آورد و به مثابه تنها تشکل کارگری ایران به عضویت « فدراسیون سندیکاهای جهانی» W.F.T.U) ) The leftist world federation of traue union  درآید.

کارگران متشکل در شورای متحده توانستند در یک مبارزه متحدانه در سال۱۳۲۳ لایحه ی قانون کار را به دولت تحمیل کند. دراین لایحه ۸ ساعت کار در روز، دوهفته مرخصی سالیانه با استفاده از حقوق، ۶هفته مرخصی برای زنان کارگر باردار، منع استفاده از کار کودکان کمتر از۱۲ سال و تامین بیمه های اجتماعی پیش بینی شده بود.

 درسال ۱۳۲۵علاوه بر موارد ذکر شده در لایحه ی سال ۱۳۲۳ تعطیلی  روز اول ماه مه نیز به عنوان روز همبستگی بین المللی کارگران با استفاده از دستمزد در قانون کار به رسمیت شناخته شد و به تصویب مجلس شورای ملی رسید. طبقه کارگر ایران به ویژه کارگران صنایع نفت دراین سال ها به مثابه پیشاهنگ مبارزات مردم توان بالقوه و بالفعل خود را با برگزاری اعتراضات و اعتصابات علیه تسلط امپریالیسم انگلیس بر منابع فسیلی کشور درعمل نشان دادند. یک سال بعد از ایجاد، شورای متحده اولین اعتصاب ۶ روزه در خرداد ۱۳۲۴ که در آن بیش ازهزار نفر از کارگران نفت کرمانشاه شرکت کرده بود، راعلیه شرکت نفت سازمان داد.

در۱۰ اردیبهشت۱۳۲۵یک هزار کارگر نفت آغاجاری به مناسبت روز کارگرعلیه ستمگری  شرکت اعتصاب کردند.

 کارگران نفت درهمین سال و با تجربه آموزی از مبارزات جنبش های کارگری ۱۲۸۶ تا ۱۳۰۸با رعایت اصول مخفی کاری و پنهان کاری به ابتکار«علی امید» و دیگر کارگران جان به در برده از زندان های رضاشاهی موفق به سازماندهی بزرگترین اعتصاب جنبش کارگری در ایران و خاورمیانه شدند. دراین اعتصاب علاوه  برخواست های رفاهی کارگران و مردم زحمتکش خواستار عدم دخالت شرکت نفت درمسائل سیاسی کشور، انحلال شعبه سیاسی، برکناری مصباح فاطمی استاندار خوزستان، آزادی قلم و بیان، آزادی اجتماعات و اجرای کامل قانون کار بودند.

کارگران سراسر کشوردر پشتیبانی از مبارزات کارگران صنعت نفت با شعار دست امپریالیست ها از ایران کوتاه به خیابان ها ریختند. درتجمع اعتراضی روزکارگر، کارگران با شعار«الغاء امتیاز نفت جنوب و طرد انگلیس ها» برای اولین بار در تاریخ علناً خواست ملی کردن صنعت نفت مطرح کردند.

در حمله پلیس و فرمانداری نظامی جنوب به تجمع کارگران شرکت نفت در تیرماه ۱۳۲۵ بیش از۸۰ کارگر کشته و ده ها نفرزخمی و تعدادی دستگیر شدند. اما مبارزات کارگران ادامه یافت سرانجام طی مذاکره وزیر دارائی دولت ساعد با مسئولین شرکت نفت ایران و انگلیس، شرکت نفت در سال ۱۳۲۶به ناچار قبول کرد مطالبات کارگران را برآورده کند.

۲۹ اسفند۱۳۲۹پس از بیش از دو دهه اعتصابات کارگران نفت و خواست عمومی مردم با تصویب قانون ملی شدن نفت درمجلس شورای ملی و سنا نفت ایران ملی شد.

دراول فروردین۱۳۳۰مسئولین انگلیسی شرکت نفت در واکنش به طرح ملی کردن نفت حق مسکن کارگران و کارکنان را قطع می کند، این عمل باعث اعتراض و اعتصاب کارگران شد. ابتدا کارگران در بندرمعشور (ماهشهر) دست از کار کشیدند. و سپس دامنه اعتصاب به آغاجاری، لالی، نفت سفید و پالایشگاه آبادان گسترش یافت. دولت در منطقه حکومت نظامی اعلام کرد. وجهت سرکوب کارگران اعتصابی ۲۰هزار نیروی نظامی به مناطق نفتی استان خوزستان فرستاد.

 حزب توده و شورای متحده کارگران و زحمتکشان ایران درهمبستگى با کارگران و مردم خوزستان در مناطق صنعتی کشور در حمایت از ملی شدن صنعت نفت اعتصاب به راه انداخت. و در رابطه با وضعیت سخت زندگی کارگران طی اعلامیه ای نوشتند: کارگران به دلیل فقدان مسکن مناسب در آلونک هاى گِلى و مقوایى خود، با مرگ تدریجى دست و پنجه نرم می کنند. دهقانان و کشاورزان مملکت ما به خاطر استبداد مالکان بزرگ و زمیندارانى که مستقیماً مورد حمایت شرکت نفت قرار دارند، ازمالکیت محروم بوده اند. شرکت نفت براى پرکردن تانکرهاى خود با خون و نفت ما و ارسال آن به سراسر جهان و پرکردن جیب کاپیتالیست هاى انگلیسى به نیروى کار ارزان نیازمند است• شرکت براى انجام این چپاول، همدستانى مثل شاه، وزیر و استاندار دارد. کنسول انگلیس به جاهاى مختلف سفر می کند و دستورات لازم را به استانداران و مقامات دولتى خوزستان می دهد. شاه خاٸن هم نوکر امپریالیست هاست (نقل ازص۱۰۱و ۱۰۲ کودتا ۲۸ مرداد، سازمان سیا و ریشه هاى روابط ایران و آمریکا در عصر مدرن)

شاه با هدف تحریک نیروهای مذهبی علیه کارگران اعتصابی، در پیام به ملت ایران، که در مجله تهران مصور مورخه ۲۰ فرودین ۱۳۳۰به چاپ رسید به ملت هشدار می دهد که  تضاد طبقاتى  زندگى اجتماعى را آلوده کرده و کل موجودیت کشور را به خطر انداخته و بهترین راه براى درمان این اوضاع، رجوع  به قوانین اسلام و زندگى به عنوان یک مسلمان حقیقى است. به دنبال پیام شاه حسین علاء نخست وزیر در۲۳ فروردین۱۳۳۰درمجلس شورای ملی ضمن اعلام حکوکت نظامی گفت: اعتصابات کارگری جنگ طبقاتى را شعله ور کرده و موجب تضعیف بنیان هاى جامعه شده است. (نقل از مذاکرات مجلس شانزدهم)

مجله اطلاعات هفتگى، در شماره ۲۳ فروردین۱۳۳۰خود به شکل تحقیرآمیزی تظاهر کنندگان را«احمق و آدم های ساده لوحی» که معناى واقعى فعالیت هاى صنعتى را درک نکرده اند، محکوم کرد.

رضا شفیق، ۲۴ فروردین۱۳۳۰در مجلس سنا، اعلام می کند: که تنش هاى طبقاتى به چنان نقطه جوشانی رسیده است که بیم آن می رود بر تمامی کشور غالب شود. طبقات بیسواد و بی اطلاع به وسیله شعارها و وعده هاى دهن پر کن گمراه شده اند. (نقل از کتاب کودتا ۲۸ مرداد، سازمان سیا و ریشه هاى روابط ایران و آمریکا در عصر مدرن ص۱۰۱و۱۰۴)

در۲۵فروردین ماه۱۳۳۰مقامات محلی اقدام به دستگیری فعالین کارگری کردند. نیروی نظامی و مرتجعین محلی با تحریک کارگزاران انگلیس به سوى راهپیمایان و معترضان در آبادان و بندر معشور [ماهشهر] آتش گشودند. در بندر معشور، بر اثر تیراندازى نیروهاى دولتى دو زن و یک کودک کشته شدند و در آبادان نیز۹ نفرکشته و۳۰ نفر زخمى شدند. این تیراندازى ها مردم آبادان را به توده هایى خشمگین تبدیل کرد که با حمله به انگلیسی ها،۳ تن ازآنان – دو مهندس و یک ناخدا – رابه قتل رساندند و ۳۵ نفر دیگر را تا سینماى اصلى شهر تعقیب کردند. دراین میان، نیروهاى کمکى نظامى سعى کردند انگلیسی ها را از آن محل “خارج” کنند، اما جمعیت خشمگین به سر دستگى دانشجویان فنى و کارآموزان شرکت، سینما را زیر و رو کردند و کالج فنى وخوابگاه دانشجویان را به تصرف خود درآوردند. دراین میان، بسیارى از بریتانیایی ها از شهر فرار کردند. ارتش مجبور شد از۱۴ تانک،۶ خودروى زره پوش و۴۰ کامیون مملو از سرباز براى بازگرداندن حداقلى از نظم و قانون به شهر استفاده کند. تظاهر کنندگان با انداختن خودشان جلوى تانک ها مانع از ورود ارتش به آبادان شدند، به طورى که در همان مهلکه، یکى از تظاهر کنندگان پاى خود را از دست داد.

امپریالیسم انگلیس هم زمان با مسلح کردن قبایل عرب علیه کارگران با دمیدن به احساسات ناسیونالیستی آنان خوزستان راعربستان می نامید و به نوشته مجله اطلاعات هفتگی در۳۰ فروردین۱۳۳۰با استقرار سه ناو جنگی در بندر آبادان آماده اشغال پالایشگاه آبادان و چاه های نفت شد.

 فلیپ نوٸل بیکر وزیر امور خارجه بریتانیا در برابر خواست های به حق مردم ایران و طبقه کارگر وقیحانه می گوید: اهمیت نفت ایران براى اقتصاد و دفاع از پادشاهى متحده بریتانیا و کشورهاى مشترک المنافع آنقدربالاست که نمی توانیم کوچک ترین خطرى در زمینه درد سرهاى کارگرى یا ناآرامى اجتماعى را به جان بخریم، به خصوص از این بابت که شرکت نفت سود و ذخاٸر هنگفتى به بار می آورد. و بر اساس گزارش  وزارت سوخت و انرژی و محاسبه خزانه دارى انگلیس این اعتصاب باعث کاهش۳۴۷ میلیون دلارى ذخایر خارجى بریتانیا شد. (نقل از کودتا ۲۸ مرداد، سازمان سیا و ریشه هاى روابط ایران و آمریکا در عصر مدرن)

با وجود این که برای نخستین بارکارگران صنعت نفت با خواست لغو امتیاز نفت و بیرون راندن امپریالیست ها و کسب استقلال سیاسی، اجتماعی و اقتصادی و نهادینه کردن اهرم های دمکراسی در جامعه، مبارزه کردند و خون دادند، متاسفانه درنبود یک حزب انقلابی که بتواند درعمل حافظ منافع روزمره و آینده طبقه کارگر و مردم باشد مبارزات ضد ارتجاعی و ضد امپریالیستی طبقه کارگر و مردم ایران توسط حزب توده و رهبری شورای متحده به بیراهه کشیده شد و پرچم ملی کردن نفت که به همت مبارزات ضد امپریالیستی طبقه کارگر برافراشته شده بود، به دست مصدق که یک آریستو کرات مشروطه خواه بود، افتاد.

حسین بهادری

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: