پرش به محتوا

جستاری در خروج آمریکا از خاورمیانه – سیامک طاهری

جستاری در خروج آمریکا از خاورمیانه

سیامک طاهری

دانش و امید، شماره ۷، شهریور ۱۴۰۰


فقط ‬یک ‬جرقه ‬کوچک ‬یعنی ‬حکم ‬یک ‬داد ‬گاه ‬اسرائیلی ‬برای ‬تخلیه ‬گروهی ‬از ‬شهروندان ‬فلسطینی ‬مقیم ‬بیت‌المقدس ‬کافی ‬بود ‬تا ‬تظاهرات ‬عظیمی ‬در ‬مسجد ‬القصی ‬بر ‬پا ‬شود ‬و ‬به ‬دنبال ‬آن ‬درگیری ‬نماز ‬گزاران ‬با ‬پلیس ‬در ‬صحن ‬این ‬مسجد ‬به ‬گسترش ‬تظاهرات ‬در ‬سرزمین‌های ‬فلسطینی‌نشین ‬زیر ‬حاکمیت ‬اسرائیل ‬و ‬سرانجام ‬پاسخ ‬موشکی ‬حماس ‬و ‬سپس ‬حملات ‬جنگنده‌های ‬اسرائیل ‬به ‬این ‬منطقه ‬کوچک ‬و ‬پر ‬جمعیت، ‬آتش ‬جنگی ‬را ‬دامن ‬بزند ‬که ‬پس ‬از ‬جنگ ‬33 ‬روزه  ‬اسرائیل ‬و ‬حزب‌اللـه ‬در ‬سال ‬2006 ‬تا ‬امروز ‬بزرگ‌ترین ‬درگیری ‬در ‬این ‬منطقه ‬بود. ‬بی‌گمان ‬پیش ‬زمینه‌های ‬این ‬جنگ ‬به ‬زمانی ‬دورتر ‬و ‬به ‬سیاست‌های ‬نژادپرستانه ‬اسرائیل ‬برمی‌گردد.‬اعمالی ‬چون ‬ترور ‬عرفات ‬همانقدر ‬تبهکارانه ‬بود ‬که ‬عملکرد ‬آمریکا ‬در ‬شکل‌گیری ‬القاعده ‬برای ‬مبارزه ‬با ‬حکومت ‬چپ‌گرای ‬افغانستان. ‬این ‬اعمال ‬همچون ‬بومرنگی،به ‬سوی ‬پرتاب‌کنندگان ‬آنان ‬بازگشته ‬و ‬درست ‬وسط ‬پیشانی‌شان ‬فرود ‬آمده ‬است.‬

اما ‬وضعیت ‬امروز ‬فلسطین ‬را ‬باید ‬در ‬قابی ‬بزرگ‌تر ‬دید. ‬فلسطین ‬به ‬عنوان ‬بخشی ‬از ‬کل ‬خاورمیانه ‬و ‬نقش ‬خاورمیانه ‬در ‬سیاست‌های ‬جهانی ‬و ‬افول ‬آمریکا ‬و ‬رقیبی ‬که ‬در ‬پشت ‬دروازه‌های ‬این ‬کشور ‬کمین ‬کرده ‬است ‬و ‬روندی ‬که ‬می‌رود ‬تا ‬آمریکا ‬را ‬از ‬تأثیرگذاری ‬جدی ‬در ‬حوادث ‬جهان ‬باز ‬دارد.‬

وضعیت ‬جهانی

 ‬از ‬زمان ‬اوباما ‬در ‬آمریکا ‬اتاق‌های ‬فکر ‬بسیاری ‬هشدارهای ‬متعددی ‬را ‬در ‬رابطه ‬با ‬قدرت‌گیری ‬چین ‬مطرح ‬کرده ‬بودند. ‬هم ‬ترامپ ‬وهم ‬بایدن ‬و ‬هم ‬برنی ‬سندرز ‬اعلام ‬کرده‌اند ‬که ‬بیش ‬از ‬هفت‌هزار ‬میلیارد ‬دلار ‬در ‬خاورمیانه ‬هزینه ‬شده ‬است ‬و ‬این ‬هزینه ‬هیچ ‬دستاوردی ‬برای ‬آمریکا ‬نداشته ‬است. ‬همه ‬آنها ‬بر ‬این ‬باورند ‬که ‬زیرساخت‌های ‬آمریکا ‬به ‬شدت ‬فرسوده ‬و ‬نیازمند ‬یک ‬سرمایه‌گذاری ‬گسترده ‬است. ‬افزون ‬بر ‬دلایل ‬بالا، ‬باید ‬به ‬این ‬نکته ‬نیز ‬توجه ‬داشت ‬که ‬با ‬توجه ‬به ‬استخراج ‬نفت ‬شیل ‬در ‬آمریکا،این ‬کشور ‬از ‬نفت ‬خاورمیانه ‬بی‌نیاز ‬شده ‬است ‬و ‬خطری ‬که ‬در ‬شرایط ‬بحرانی ‬می‌توانست ‬اقتصاد ‬این ‬کشور ‬را ‬به ‬شدت ‬تهدید ‬کند ‬از ‬میان ‬رفته ‬است. ‬از ‬سوی ‬دیگر ‬با ‬تکمیل ‬خط ‬لوله ‬نورد ‬استریم، ‬اروپا ‬نیز ‬تا ‬حدود ‬زیادی ‬از ‬نفت ‬خاورمیانه ‬بی‌نیاز ‬خواهد ‬شد.‬

اما ‬آمریکا ‬برای ‬ترک ‬خاورمیانه ‬با ‬مشکلات ‬چندی ‬روبروست. ‬از ‬یک ‬سو ‬آمریکا ‬به ‬دلیل ‬عقب ‬افتادن ‬از ‬چین ‬در ‬اقتصاد ‬و ‬فناوری‌های ‬پیشرفته ‬همچون ‬هوش ‬مصنوعی ‬و ‬جی5 ‬نیاز ‬به ‬یک ‬اقدام ‬اساسی ‬همچون ‬اقدام ‬روزولت ‬در ‬برنامه ‬نیودیل  (‬و ‬شایدهم ‬بسیار ‬بزرگ‌تر ‬از ‬آن ) ‬دارد، ‬اما ‬از ‬سوی ‬دیگر ‬دست‌های ‬آمریکا ‬به ‬دلیل ‬هزینه‌های ‬نظامی ‬و ‬مخارجی ‬که ‬بیماری ‬همه ‬گیر ‬کووید ‬19 ‬بر ‬آن ‬افزوده ‬است، ‬و ‬بیکاری ‬گسترده، ‬اختلافات ‬داخلی ‬و. ..‬تا ‬حدودی ‬زیادی ‬بسته ‬است.‬

در ‬اینجا ‬لازم ‬است ‬دو ‬تجربه ‬آمریکا ‬در ‬مواردی ‬که ‬تا ‬حدودی ‬شبیه ‬به ‬وضعیت ‬موجود ‬است ‬را ‬یادآور ‬شویم. ‬پس ‬از ‬جنگ ‬جهانی ‬دوم ‬که ‬اقتصاد‌های ‬شوروی ‬و ‬آمریکا ‬به ‬سرعت ‬در ‬حال ‬گسترش ‬بودند، ‬شوروی ‬از ‬نظر ‬فناوری ‬فضایی ‬از ‬آمریکا ‬جلو ‬زد. ‬اولین ‬سفینه ‬بدون ‬سرنشین، ‬اولین ‬موجود ‬زنده ‬و ‬سرانجام ‬اولین ‬انسان ‬به ‬وسیله ‬اتحاد ‬جماهیر ‬شوروی ‬به ‬فضا ‬فرستاده ‬شد. ‬در ‬رقابت ‬دو ‬سیستم ‬جهانی ‬آن ‬زمان، ‬این ‬به ‬معنای ‬نمایش ‬کارآمدی ‬بیشتر ‬نظام ‬سوسیالیستی ‬در ‬جهان ‬بود. ‬هم‌زمان ‬نیروهای ‬هوادار ‬سوسیالیسم ‬و ‬ضد ‬امپریالیست ‬در ‬جهان ‬در ‬حال ‬گسترش ‬بودند. ‬در ‬نتیجه ‬آمریکا ‬با ‬تصویب ‬بودجه ‬هنگفتی ‬کوشید ‬تا ‬در ‬این ‬زمینه ‬از ‬شوروی ‬پیشی ‬بگیرد.‬سرانجام ‬اولین ‬انسان ‬به ‬کره ‬ماه ‬به ‬وسیله ‬آمریکایی‌ها ‬فرستاده ‬شد ‬و ‬آمریکا ‬موفق ‬شد ‬پرستیژ ‬از ‬دست ‬رفته  ‬خود  ‬را ‬تا ‬حدود ‬زیادی ‬جبران ‬کند.‬

پس ‬از ‬جنگ ‬ویتنام ‬و ‬فرار ‬فضاحت‌بارسربازان ‬آمریکایی ‬از ‬بام ‬سفارت ‬آمریکا ‬با ‬هلی‌کوپتردر ‬مقابل ‬پیشروی ‬سریع ‬نیروهای ‬آزادی‌بخش ‬ویتنام ‬و ‬نیز ‬ریختن ‬هواپیماها ‬و ‬هلی‌کوپتر‌های ‬این ‬کشور ‬از ‬عرشه ‬ناو ‬هواپیمابر ‬به ‬دریا ‬برای ‬باز ‬کردن ‬جا ‬برای ‬سیل ‬فراریان ‬و ‬پخش ‬آن ‬از ‬دوربین‌های ‬خبرنگاران، ‬بار ‬دیگر ‬وجهه ‬آمریکادر ‬سراسر ‬جهان ‬مخدوش ‬شد. ‬به ‬دنبال ‬آن، ‬رهایی ‬ویتنام، ‬کامبوج، ‬لائوس، ‬آنگولا، ‬موزامبیک، ‬گینه، ‬ایران، ‬افغانستان ‬و ‬نیکاراگوئه، ‬خبر ‬از ‬شکست ‬همه ‬جانبه‌ای ‬برای ‬آمریکا  ‬با ‬خود ‬داشتند. ‬این ‬سرخوشی ‬نیروهای ‬ترقی‌خواه ‬تا ‬آنجا ‬پیش ‬رفت ‬که ‬پاره‌ای ‬پیروزی ‬زود ‬هنگام ‬بر ‬امپریالیسم ‬را ‬به ‬مردم ‬جهان ‬وعده ‬دادند.‬

با ‬روی ‬کار ‬آمدن ‬کارتر ‬و ‬عقب‌نشینی ‬آمریکا ‬در ‬عرصه‌های ‬بین‌المللی ‬که ‬حاصل ‬آن ‬رویدادهای ‬پیش ‬گفته ‬بود،آمریکا ‬به ‬باز ‬سازی ‬اقتصاد ‬در ‬حال ‬فروپاشی ‬خود ‬پرداخت. ‬کم ‬کردن ‬دخالت‌های ‬خارجی، ‬به ‬همراه ‬ژست ‬حقوق ‬بشر ‬آقای ‬کارتر ‬وسیله‌ای ‬شد ‬تا ‬پس ‬از ‬زمانی ‬نه ‬چندان ‬طولانی ‬در ‬آمریکا، ‬ریگان ‬بر ‬سر ‬کار ‬آید ‬و ‬سیاست ‬عقب‌نشینی ‬کارتر ‬به ‬سیاست ‬تهاجمی ‬ریگان ‬تبدیل ‬شود ‬و ‬با ‬جنگ ‬ستارگان ‬بکوشد ‬تا ‬انتقام ‬شکست‌های ‬پیشین ‬را ‬بگیرد. ‬سیاستی ‬که ‬با ‬فروپاشی ‬شوروی ‬به ‬نتایجی ‬رسید ‬که ‬بسیار ‬فراتر ‬از ‬تصورات ‬خود ‬آمریکایی‌ها ‬بود.‬

اینک ‬آمریکا ‬در ‬برابر ‬موقعیت ‬دیگری ‬قرار ‬گرفته ‬است. ‬عقب‌نشینی ‬آمریکا ‬ابعادی ‬به ‬مراتب ‬گسترده‌تر ‬از ‬طرح ‬این ‬کشور ‬در ‬مورد ‬رقابت ‬فضایی ‬و ‬حتی ‬بیرون ‬رفتنش ‬از ‬ویتنام ‬و ‬یک ‬عقب‌نشینی ‬بسیار ‬گسترده‌تر ‬از ‬آنچه ‬پس ‬از ‬جنگ ‬ویتنام ‬انجام ‬داد ‬دارد. ‬هزینه ‬مالی ‬تغییر ‬در ‬وضعیت ‬اقتصادی ‬کنونی ‬به ‬مراتب ‬سنگین‌تر ‬از ‬دوران ‬آقای ‬کارتر ‬است. ‬بدهی‌های ‬دولت ‬آمریکا ‬نیز ‬به ‬مراتب ‬بیشتر ‬از ‬آن ‬دوران ‬است. ‬رقیب ‬اصلی ‬اقتصادی ‬امروز ‬آمریکا ‬نیز ‬وضعیتی ‬به ‬مراتب ‬بهتر ‬از ‬شوروی ‬آن ‬روز ‬دارد. ‬اگر ‬آمریکا ‬بزرگ‌ترین ‬مقروض ‬جهان ‬است،چین ‬بیشترین ‬ذخایر ‬طلا ‬و ‬ارز ‬در ‬جهان ‬را ‬دارد. ‬افزون ‬بر ‬آن ‬میزان ‬هنگفتی ‬از ‬اوراق ‬قرضه ‬آمریکا ‬به ‬وسیله ‬چین ‬خریداری ‬شده ‬است. ‬طرح ‬جاده ‬ابریشم ‬چین ‬با ‬وجود ‬مخالفت ‬شدید ‬آمریکا ‬و ‬تبلیغات ‬گسترده ‬رسانه‌های ‬جهان ‬سرمایه‌داری ‬با ‬قدرت ‬هرچه ‬تمام‌تر ‬و ‬با ‬موفقیت ‬در ‬سرتاسر ‬جهان ‬در ‬حال ‬پیشرفت ‬است. ‬طرح ‬لوله ‬گاز  ‬نورداستریم ‬2،دیگر ‬کابوس ‬آمریکایی‌ها ‬نیز ‬به ‬وسیله ‬روس‌ها ‬اولین ‬مرحله ‬خود ‬را ‬به ‬پایان ‬رسانده ‬است. ‬

هر ‬دو ‬کشور ‬چین ‬و ‬روسیه ‬از ‬مدت‌ها ‬پیش ‬بازی ‬خرید ‬زمان ‬را ‬درمقابل ‬آمریکا ‬در ‬دستور ‬کار ‬خود ‬قرار ‬داده‌اند.‬به ‬این ‬معنا، ‬آنان ‬با ‬کج ‬دار ‬ومریز ‬و ‬تقابل ‬و ‬عقب ‬نشینی‌های ‬اندک ‬در ‬اینجا ‬و ‬آنجا ‬کوشیده‌اند ‬تا ‬از ‬برخورد ‬رو ‬در ‬رو ‬با ‬آمریکا ‬در ‬شرایطی ‬که ‬زمان ‬به ‬سود ‬آنان ‬نبود،اجتناب ‬کنند. ‬تا ‬حالا ‬آنان ‬این ‬بازی ‬را ‬به ‬خوبی ‬پیش ‬برده‌اند. ‬جمود ‬سیاسی ‬در ‬سیستم ‬حاکم ‬بر ‬آمریکا، ‬کمک ‬گسترده‌ای ‬به ‬آنان ‬کرده ‬است.‬آمریکا ‬نتوانست ‬به ‬موقع ‬در ‬زمانی ‬که ‬هنوز ‬دست ‬بسیار ‬بازتری ‬داشت، ‬اقدامات ‬لازم ‬سیاسی، ‬اقتصادی ‬و ‬نیز ‬سیاست ‬خارجی ‬خود ‬را ‬انجام ‬دهد.‬

اینک ‬آمریکا ‬در ‬شرایط ‬بس ‬دشواری ‬قرار ‬دارد. ‬بایدن ‬هم ‬مانند ‬ترامپ ‬سیاست ‬چین‌ستیزی ‬را ‬در ‬دستور ‬کار ‬خود ‬قرار ‬داده ‬است. ‬دولت ‬بایدن ‬سیاست ‬روس‌ستیزی ‬را ‬نیز ‬بر ‬سیاست ‬چین ‬ستیزی ‬ترامپ ‬افزوده ‬است ‬و ‬این ‬کار ‬را ‬به ‬مراتب ‬مشکل‌تر ‬می‌کند. ‬

ترامپ ‬در ‬اولین ‬سخنرانی ‬خود ‬در ‬کنگره، ‬100 ‬روز ‬پس ‬از ‬به ‬دست ‬گرفتن ‬قدرت، ‬اعلام ‬کرد ‬که ‬اجازه ‬نخواهد ‬داد ‬تا ‬چین ‬در ‬زمینه ‬هوش ‬مصنوعی ‬از ‬آمریکا ‬جلوتر ‬باشد. ‬این ‬سخنان ‬او ‬بسیاری ‬را ‬به ‬یاد ‬سیاست ‬آمریکا ‬برای ‬پیشی ‬گرفتن ‬از ‬شوروی ‬در ‬مسابقه ‬فضایی ‬انداخت. ‬اما ‬همانطور ‬که ‬پیش‌تر ‬گفته ‬شد. ‬زمانه ‬بسیار ‬دیگر ‬گون ‬گشته ‬است. ‬در ‬نطق ‬اخیر ‬آقای ‬بایدن ‬نیز ‬سخن ‬از ‬طرحی ‬به ‬مبلغ ‬نزدیک ‬به ‬1700 ‬میلیارد ‬دلار ‬گفته ‬شد. ‬خزانه ‬خالی،بیماری ‬همه ‬گیری ‬که ‬همچنان ‬با ‬شدت ‬بسیار ‬در ‬آمریکا ‬می‌تازد، ‬هزینه‌های ‬کمرشکن ‬نظامی، ‬بدهی‌های ‬سنگین ‬داخلی ‬و ‬خارجی، ‬بیکاری ‬گسترده ‬و ‬شکاف ‬درون ‬ملت، ‬کار ‬را ‬به ‬مراتب ‬دشوارتر ‬می‌کند. ‬مخالفت ‬جمهوری ‬خواهان،اکثریت ‬ضعیف ‬دموکرات‌ها ‬و ‬تفرقه ‬در ‬میان ‬آنها ‬و ‬کمین ‬کردن ‬ترامپ،برای ‬آن ‬که ‬در ‬صورت ‬عدم ‬موفقیت ‬بایدن ‬برای ‬انتخابات ‬بعدی ‬پست ‬ریاست ‬جمهوری ‬را ‬از ‬او ‬باز ‬پس ‬گیرد، ‬در ‬درون ‬و ‬سرعت ‬حیرت ‬انگیز ‬رشد ‬اقتصادی ‬چین ‬کار ‬را ‬برای ‬سیاست ‬گذاران ‬آمریکایی ‬باز ‬هم ‬سخت‌تر ‬و ‬سخت‌تر ‬کرده ‬است.‬

* * *‬

هنوز ‬در ‬زمان ‬اوباما ‬بود ‬که ‬پاره‌ای ‬از ‬اندیشکده‌ها ‬و ‬اتاق‌های ‬فکر ‬در ‬آمریکا ‬سخن ‬از ‬نیاز ‬آمریکا ‬به ‬ترک ‬خاورمیانه ‬و ‬تمرکز ‬بر ‬دریای ‬چین ‬به ‬منظور ‬قطع ‬شاهراه‌های ‬حیاتی ‬این ‬کشور ‬با ‬جهان ‬را ‬ارائه ‬دادند. ‬اما ‬دولت‌مردان ‬آمریکایی ‬در ‬آن ‬زمان ‬توجه ‬اندکی ‬به ‬این ‬نظرات ‬نشان ‬دادند. ‬چرا ‬که ‬پیامدهای ‬احتمالی ‬چنین ‬عملی ‬برای ‬آمریکا ‬می‌توانست ‬به ‬مراتب ‬وخیم‌تر ‬از ‬پیامدهای ‬عقب‌نشینی ‬پساویتنام ‬باشد. ‬با ‬اسرائیل ‬چه ‬باید ‬می‌کردند؟ ‬موقعیت ‬عربستان ‬چه ‬می‌شد؟با ‬قدرت ‬نظامی ‬رو ‬به ‬رشد ‬ایران ‬باید ‬چگونه ‬برخورد ‬می‌شد؟آینده ‬امارت ‬و ‬عراق ‬به ‬کجا ‬می‌انجامید؟ ‬دومینوی ‬احتمالی ‬سقوط ‬کشورها ‬تا ‬کجا ‬می‌توانست ‬پیش ‬رود؟ ‬آیا ‬تغییر ‬معادلات ‬در ‬خاورمیانه ‬به ‬تغییر ‬معادلات ‬در ‬صحنه ‬جهانی ‬نمی‌انجامید؟این‌ها ‬سوال‌های ‬بی ‬پاسخی ‬بودند ‬که ‬اتاق‌های ‬فکر ‬مزبور ‬جوابی ‬برای ‬آن ‬نداشتند. ‬افزون ‬بر ‬آن ‬اتاق‌های ‬فکر ‬دیگری ‬بودند ‬که ‬با ‬این ‬نظر ‬مخالف ‬بودند.‬لابی‌های ‬قدرتمند ‬اسرائیلی ‬و ‬عربستانی ‬و ‬اماراتی ‬نیز ‬با ‬تمام ‬توان ‬کوشیدند ‬تا ‬چوب ‬در ‬لای ‬چرخ ‬چنین ‬طرحی ‬بگذارند.‬

در ‬صورتی ‬که ‬ایران ‬خلاء ‬ناشی ‬از ‬خروج ‬این ‬کشور ‬از ‬خاورمیانه ‬را ‬پر ‬می‌کرد، ‬وجهه ‬آمریکا ‬در ‬جهان ‬چگونه ‬می‌شد؟در ‬صورت ‬خروج ‬از ‬افغانستان ‬و ‬روی ‬کار ‬آمدن ‬طالبان، ‬تمام ‬هزینه‌ای ‬را ‬که ‬آمریکا ‬در ‬جنگ ‬20 ‬ساله  ‬متحمل ‬شده ‬بود ‬بر ‬باد ‬خواهد ‬رفت. ‬بی ‬اعتباری ‬ناشی ‬از ‬این ‬شکست ‬و ‬دیگر ‬حوادث ‬خاور ‬میانه ‬چه ‬تأثیری ‬بر ‬دلارسالاری ‬در ‬اقتصاد ‬جهان ‬خواهد ‬داشت؟ ‬

این‌ها ‬تعدادی ‬از ‬پرسش‌های ‬بی ‬پاسخی ‬هستند ‬که ‬آمریکا ‬در ‬تمام ‬دوران ‬اوباما، ‬ترامپ ‬و ‬اینک ‬بایدن ‬با ‬آن ‬دست ‬به ‬گریبان ‬بوده ‬است. ‬اما ‬خطر ‬تبدیل ‬چین ‬به ‬بزرگ‌ترین ‬قدرت ‬اقتصادی ‬جهان، ‬و ‬رشد ‬نظامی ‬آن ‬که ‬درنتیجه ‬رشد ‬اقتصادی ‬این ‬کشور ‬کاملاً ‬طبیعی ‬است ‬و ‬هم ‬پیمانی‌اش ‬با ‬روسیه، ‬که ‬قدرت ‬نظامی ‬دوران ‬اتحاد ‬جماهیر ‬شوروی ‬را ‬حفظ ‬کرده ‬است ‬و ‬در ‬پاره‌ای ‬موارد ‬به ‬اسلحه‌های ‬پیشرفته ‬تری ‬هم ‬مجهز ‬شده ‬است، ‬از ‬نظر ‬بسیاری ‬از ‬تحلیل‌گران ‬غربی ‬بسیار ‬عظیم‌تر ‬از ‬آن ‬است ‬که ‬بشود ‬توجه ‬به ‬خاورمیانه  ‬را ‬کمافی‌السابق ‬حفظ ‬کرد. ‬خاورمیانه ‬مدت‌ها ‬است ‬که ‬به ‬بار ‬گرانی ‬برای ‬آمریکا ‬تبدیل ‬شده ‬است.‬

در ‬عین ‬حال،مبارزه ‬با ‬چین ‬و ‬روسیه ‬نیز ‬بدون ‬خروج ‬از ‬خاورمیانه ‬امکان ‬پذیر ‬نیست. ‬اکنون ‬با ‬خروج ‬آمریکا ‬از ‬افغانستان ‬هیاهوی ‬بسیاری ‬درباره ‬آینده ‬این ‬کشور ‬به ‬راه ‬افتاده ‬است. ‬وضعیت ‬آمریکا ‬در ‬عراق ‬نیز ‬چندان ‬خوشایند ‬نیست. ‬در ‬همه ‬جای ‬این ‬کشور،نیروهای ‬آمریکایی ‬با ‬بمب‌های ‬کنار ‬جاده‌ای ‬، ‬خمپاره ‬و ‬موشک ‬و ‬اخیرا ‬پهپاد ‬تهدید ‬می‌شوند.‬

 ‬در ‬دوران ‬ترامپ ‬طرحی ‬در ‬دست ‬بود ‬که ‬در ‬کنار ‬عقب‌نشینی ‬مرحله ‬به ‬مرحله ‬آمریکا، ‬اولاً ‬امتیازاتی ‬به ‬اسرائیل ‬داده ‬شود (‬ازجمله ‬پذیرش ‬بیت‌المقدس  ‬به ‬عنوان ‬پایتخت ‬اسرائیل ‬و ‬بخشیدن ‬بلندی‌های ‬جولان ‬به ‬این ‬کشور ‬و ‬نیز ‬پذیرش ‬ادامه ‬شهرک‌سازی‌ها) ‬و ‬هم‌زمان ‬نیروهای ‬آمریکایی ‬از ‬اروپا ‬نیز ‬عقب‌نشینی ‬کنند ‬و ‬البته ‬در ‬درجه ‬نخست ‬از ‬اروپای ‬غربی. ‬طرحی ‬که ‬با ‬مخالفت ‬اروپا ‬و ‬به ‬انشقاق ‬در ‬ناتو ‬انجامید. ‬از ‬سوی ‬دیگر ‬ترامپ ‬به ‬شکل ‬آشکاری ‬از ‬متحدان ‬خود ‬می‌خواست ‬تا ‬هزینه ‬بیشتری ‬از ‬مخارج ‬ناتو ‬را ‬تقبل ‬کنند.‬

وضعیت ‬در ‬یمن ‬نیز ‬به ‬شدت ‬علیه ‬عربستان ‬است. ‬این ‬وضعیت ‬آشفته،آمریکا ‬را ‬تا ‬کنون ‬از ‬هر ‬تصمیم ‬جدی‌ ‬بازداشته ‬است. ‬زمان ‬بزرگ‌ترین ‬دشمن ‬آمریکاست.‬هر ‬روز ‬و ‬هر ‬ساعت ‬که ‬می‌گذرد ‬وضعیت ‬این ‬کشور ‬وخیم‌تر ‬می‌شود.‬

* * *‬

«‬تایلر ‬پیجر»‬ ‬و«ناتاشا ‬برتراند»‬ ‬در ‬تحلیلی ‬در ‬۲۹ ‬ژانویه ‬2021برای ‬«‬پولیتیکو»‬ ‬سخن ‬از ‬آن ‬می‌گویند ‬که ‬جو ‬بایدن، ‬رئیس‌جمهور ‬جدید ‬آمریکا، ‬در ‬حال ‬چرخش ‬به ‬سوی ‬آسیاست. ‬آنها ‬می‌گویند ‬نباید ‬این ‬انتظار ‬را ‬داشت ‬که ‬او ‬به ‬صراحت ‬این ‬مسأله ‬را ‬به ‬زبان ‬آورد. ‬«‬جیک ‬سالیوان»‬، ‬مشاور ‬امنیت ‬ملی، ‬در ‬حال ‬دوباره ‬سازمان ‬دادن ‬تیم ‬خاورمیانه ‬و ‬آسیا ‬است. ‬او ‬تلاش ‬دارد ‬تا ‬تیم ‬خاورمیانه ‬را ‬کاهش ‬داده ‬و ‬در ‬عوض، ‬تمرکز ‬خود ‬را ‬به ‬سوی ‬تدوین ‬سیاست ‬ایالات ‬متحده ‬در ‬قبال ‬بخش ‬بزرگ‌تری ‬از ‬جهان ‬معطوف ‬سازد ‬که ‬به ‬آن ‬منطقه ‬«‬آسیا ‬پاسیفیک»‬ ‬می‌گویند.‬

این ‬حرکتی ‬آشکارا ‬در ‬تغییر ‬جهت ‬سیاست ‬خارجی ‬آمریکا ‬و ‬سیگنالی ‬مشخص ‬در ‬نشان ‬دادن ‬اولویت‌ها ‬در ‬کابینه ‬بایدن ‬است.  ‬به ‬این ‬ترتیب ‬به ‬نظر ‬می‌رسد ‬که ‬سرانجام ‬حاکمان ‬آمریکا ‬تردید‌ها ‬را ‬به ‬کناری ‬نهاده‌اند

در ‬این ‬ساختار ‬جدید، ‬میدان ‬عملکرد ‬«‬کورت ‬کمپل»‬،هماهنگ‌کننده ‬آسیاپاسیفیک، ‬در ‬حال ‬افزایش ‬است ‬در ‬حالی ‬که ‬دایره ‬عملکرد ‬«‬برت ‬مک‌گورک»‬،هماهنگ‌کننده ‬خاورمیانه، ‬در ‬حال ‬کاهش ‬است.‬این ‬تغییرات ‬هیچ ‬معنایی ‬جز ‬گسست ‬از ‬ساختار ‬امنیت ‬ملی ‬دولت ‬اوباما – ‬که ‬در ‬آن ‬حوزه ‬خاورمیانه ‬پراهمیت‌تر ‬از ‬شرق ‬آسیا ‬بود – ‬ندارد. ‬فراموش ‬نکنیم ‬که ‬دوره ‬دوم ‬اوباما ‬هم ‬غرب ‬با ‬تهدیدات ‬امنیتی ‬چندی ‬در ‬خاورمیانه ‬و ‬پیرامون ‬آن ‬همراه ‬بود. ‬در ‬این ‬راستا ‬باید ‬ظهور ‬داعش، ‬توافق ‬هسته‌ای ‬با ‬ایران، ‬نزاع ‬در ‬لیبی ‬و ‬سوریه ‬و ‬بحران ‬مهاجرت ‬در ‬اروپا ‬را ‬به ‬خاطر ‬آورد.‬

تیم ‬«‬پیجر ‬ـ ‬برتراند»‬ ‬در ‬ادامه ‬می‌افزایند ‬بسیاری ‬از ‬مقام‌های ‬امنیت ‬ملی ‬در ‬دولت ‬قبلی ‬و ‬فعلی ‬بر ‬این ‬باورند ‬که ‬بایدن ‬و ‬تیم ‬او ‬بزرگ‌ترین ‬تهدید ‬را ‬رقابت ‬آمریکا ‬با ‬چین ‬و ‬روسیه ‬می‌دانند ‬و ‬بنابراین، ‬در ‬حال ‬تغییر ‬جهت ‬منابع ‬و ‬اولویت‌های ‬خود ‬با ‬این ‬مسأله ‬و ‬سازگار ‬کردن ‬سیاست‌های ‬این ‬کشور ‬با ‬شرایط ‬جدید ‬هستند.‬جن ‬ساکی، ‬سخنگوی ‬کاخ ‬سفید ‬می‌گوید: ‬

«‬آنچه ‬ظرف ‬چند ‬سال ‬اخیر ‬مشاهده ‬کرده‌ایم ‬این ‬است ‬که ‬چین ‬در ‬داخل ‬روز ‬به ‬روز ‬اقتدارگراتر ‬و ‬در ‬خارج ‬هم ‬روز ‬به ‬روز ‬پرخاش‌گرتر ‬می‌شود. ‬پکن ‬در ‬حال ‬حاضر ‬امنیت، ‬رفاه ‬و ‬ارزش‌های ‬ما ‬را ‬به ‬چالش ‬کشیده ‬است ‬و ‬این ‬نیازمند ‬رویکرد ‬جدیدی ‬از ‬سوی ‬آمریکاست.‬»‬

 ‬در ‬عین ‬حال ‬تیم ‬بایدن ‬به‌دنبال ‬احتراز ‬از ‬باتلاق ‬دیگری ‬در ‬خاورمیانه ‬است ‬و ‬هم‌چنین ‬سیاست ‬تقویت ‬ائتلاف‌های ‬خود ‬در ‬آسیا ‬و ‬اروپا ‬را ‬تعقیب ‬می‌کند. ‬مقام‌های ‬دولت ‬بایدن ‬می‌گویند ‬که ‬این ‬ائتلاف‌ها ‬در ‬دوران ‬ترامپ ‬یا ‬نادیده ‬گرفته ‬شده ‬یا ‬به ‬حال ‬تعلیق ‬درآمده ‬بودند. ‬آنان ‬از ‬قول ‬یک ‬مقام ‬سابق ‬دولت ‬اوباما ‬چنین ‬اظهار ‬می‌دارند: ‬«‬با ‬توجه ‬به ‬ساختار ‬شورای ‬امنیت ‬ملی، ‬به ‬گمانم ‬آنها ‬مصمم ‬هستند ‬که ‬به ‬اولویت‌های ‬خود ‬پایبند ‬باشند ‬به ‬جای ‬اینکه ‬خاورمیانه ‬را ‬کانون ‬توجه ‬خود ‬قرار ‬دهند.‬»‬

در ‬حال ‬حاضر ‬حوزه ‬خاورمیانه ‬از ‬سوی ‬«‬مک‌گورک»‬ ‬و ‬«‬باربارا ‬لیف»‬ ‬اداره ‬می‌شود ‬در ‬حالی ‬که ‬حوزه ‬آسیا ‬در ‬دستان ‬کمپل ‬است ‬و ‬دارای ‬سه ‬مدیر ‬است: ‬«‬لورا ‬روزنبرگر»‬ ‬مدیر ‬بخش ‬چین، ‬«‬سومونا ‬گوها»‬ ‬مدیر ‬بخش ‬آسیای ‬جنوبی ‬و ‬«‬آندره ‬کندال ‬تیلور»‬ ‬مدیر ‬بخش ‬روسیه ‬و ‬آسیای ‬مرکزی. ‬در ‬دوران ‬اوباما، ‬چین ‬در ‬زمره ‬بخش‌های ‬اصلی ‬مدیریتی ‬نبود ‬و ‬آسیا ‬فاقد ‬هماهنگ‌کننده ‬جدی ‬بود. ‬یک ‬مقام ‬سابق ‬دولت ‬اوباما ‬می‌گوید: ‬«‬این ‬تداوم ‬سیاست ‬چرخش ‬به ‬سوی ‬آسیاست،بدون ‬اینکه ‬چیزی ‬به ‬صورت ‬آشکار ‬در ‬این ‬مورد ‬گفته ‬شود. ‬هرچند ‬اوباما ‬در ‬سال ‬۲۰۱۱ ‬اعلام ‬کرد ‬در ‬نظر ‬دارد ‬آسیا ‬پاسیفیک ‬را ‬در ‬زمره ‬اولویت‌های ‬اصلی ‬خود ‬قرار ‬دهد، ‬اما ‬دردسرهای ‬او ‬در ‬دیگر ‬مناطق ‬و ‬از ‬جمله ‬سوریه ‬و ‬مسأله ‬امکان ‬حمله ‬به ‬این ‬کشور ‬تا ‬پیش ‬از ‬امحای ‬سلاح‌های ‬شیمیای ‬آن، ‬اجازه ‬نداد ‬آمریکا ‬به‌طور ‬مستقیم ‬این ‬سیاست ‬را ‬دنبال ‬کند.‬

آقای ‬خالد ‬الدخیل ‬استاد ‬علوم ‬سیاسی ‬در ‬ریاض ‬و ‬مدرس ‬سابق ‬مؤسسه ‬جهانی ‬صلح ‬کارودی ‬در ‬بی‌بی‌سی ‬فارسی ‬در ‬پاسخ ‬به ‬سؤالی ‬مبنی ‬براین ‬که ‬با ‬توجه ‬به ‬این ‬که ‬«‬آمریکایی‌ها ‬مصمم‌اند ‬از ‬تمرکز ‬بر ‬خاورمیانه ‬دست ‬بردارند»‬ ‬چه ‬شرایطی ‬را ‬برای ‬این ‬منطقه ‬پیش‌بینی ‬می‌کنید، ‬ضمن ‬اشاره ‬به ‬اصطلاح ‬«‬محور ‬آسیایی»‬افزود: ‬«‬آمریکایی‌ها ‬دل ‬مشغول ‬برآمدن ‬چین ‬هستند ‬و ‬می‌خواهند ‬اهداف‌شان ‬را ‬در ‬خاورمیانه ‬و ‬ارتباط‌شان ‬را ‬با ‬آن ‬کم ‬کنند…. ‬آمریکایی‌ها ‬مصمم‌اند ‬از ‬تمرکز ‬بر ‬خاورمیانه ‬دست ‬بردارند ‬تا ‬برای ‬تمرکز ‬بر  ‬چین ‬و ‬آسیای ‬جنوب ‬شرقی ‬منابع ‬بیشتری ‬داشته ‬باشند. ‬این ‬ایده ‬از ‬زمان ‬اوباما ‬مطرح ‬شده ‬است.‬»‬

* * *‬

روزنامه ‬وال ‬استریت ‬ژورنال ‬آمریکا ‬اعلام ‬کرد ‬که ‬وزارت ‬دفاع ‬این ‬کشور (‬پنتاگون) ‬کاهش ‬تعداد ‬سامانه‌های ‬دفاعی ‬خود ‬در ‬منطقه ‬و ‬مشخصاً ‬در ‬عربستان، ‬عراق، ‬اردن ‬و ‬کویت ‬را ‬از ‬اول ‬ژوئن ‬آغاز ‬کرده ‬است. ‬وزارت ‬دفاع ‬آمریکا ‬نیز ‬این ‬خبر ‬را ‬تأیید ‬و ‬آن ‬را ‬این‌گونه ‬توجیه ‬کرد ‬که ‬با ‬هدف ‬نگهداری ‬و ‬تعمیر ‬سامانه‌ها ‬انجام ‬می‌شود. ‬اما ‬این ‬دروغ ‬محض ‬است. ‬معمولاً ‬مهندسان ‬و ‬کارشناسان ‬برای ‬تعمیر ‬این ‬سامانه‌ها ‬به ‬اماکنی ‬که ‬در ‬آنجا ‬قرار ‬دارند ‬فرستاده ‬می‌شوند ‬نه ‬برعکس.‬

به ‬گفته ‬روزنامه ‬وال ‬استریت ‬ژورنال ‬پنتاگون ‬اوایل ‬ژوئن ‬هشت ‬سامانه ‬ضد ‬موشکی ‬از ‬عراق، ‬کویت، ‬اردن ‬و ‬عربستان ‬و ‬نیز ‬سامانه ‬تاد ‬از ‬عربستان ‬را ‬خارج ‬کرد.‬

به ‬گزارش ‬ایسنا، ‬عبدالباری ‬عطوان، ‬سردبیر ‬روزنامه ‬رأی‌الیوم ‬در ‬تحلیل ‬اقدام ‬آمریکا ‬در ‬خصوص ‬خارج ‬کردن ‬سامانه‌های ‬دفاعی ‬خود ‬از ‬خاورمیانه ‬نوشت: ‬«‬از ‬آن ‬جایی ‬که ‬عربستان ‬در ‬معرض ‬حملات ‬موشکی ‬انصاراللـه ‬یمن ‬قرار ‬دارد، ‬لوید ‬آستین، ‬وزیر ‬دفاع ‬آمریکا ‬با ‬محمد ‬بن ‬سلمان، ‬ولیعهد ‬عربستان ‬تماس ‬گرفت ‬و ‬این ‬تصمیم ‬شوک‌برانگیز ‬را ‬به ‬او ‬اطلاع ‬داد. ‬هیچ ‬واکنش ‬علنی ‬از ‬سوی ‬عربستان ‬در ‬برابر ‬این ‬اقدام ‬غافل‌گیرکننده ‬صادر ‬نشد؛ ‬اقدامی ‬که ‬از ‬سوی ‬دولت ‬دموکراتی ‬اتخاذ ‬شد ‬که ‬دوستی ‬عمیقی ‬با ‬ریاض ‬که ‬تمام ‬امکاناتش ‬را ‬در ‬اختیار ‬دونالد ‬ترامپ، ‬رئیس ‬جمهور ‬شکست ‬خورده ‬و ‬داماد ‬یهودی‌اش ‬جارد ‬کوشنر ‬قرار ‬داد، ‬ندارد.‬

این ‬تصمیم ‬غافل‌گیرکننده ‬آمریکا ‬بیانگر ‬چهار ‬حقیقت ‬اصلی ‬است:‬

اول، ‬اعتراف ‬آمریکا ‬به ‬شکست ‬در ‬تمام ‬جنگ‌ها ‬در ‬عراق، ‬سوریه، ‬خلیج ‬فارس، ‬افغانستان ‬و ‬یمن ‬و ‬تصمیم ‬برای ‬کاهش ‬خسارت‌ها ‬و ‬نجات ‬خود ‬و ‬پول‌هایش ‬از ‬جنگ‌های ‬بیهوده ‬پایان‌ناپذیر.‬

دوم ‬توجه ‬به ‬منطقه ‬شرق ‬آسیا ‬و ‬مشخصاً ‬چین ‬که ‬بزرگ‌ترین ‬خطر ‬موجودیتی ‬برای ‬منافع ‬آمریکا ‬و ‬نفوذش ‬و ‬مهم‌ترین ‬هم‌پیمانانش ‬در ‬این ‬منطقه ‬حساس ‬است. ‬منظور ‬ما ‬ژاپن، ‬کره ‬جنوبی، ‬فیلیپین، ‬تایوان، ‬استرالیا ‬و ‬سایرین ‬است.‬

سوم ‬این ‬که ‬نمی‌توان ‬به ‬آمریکا ‬به ‬عنوان ‬یک ‬هم‌پیمان ‬قوی ‬اعتماد ‬کرد، ‬زیرا ‬زمانی ‬که ‬منافع ‬سیاسی‌اش ‬در ‬معرض ‬تهدید ‬قرار ‬می‌گیرد ‬یا ‬اولویت‌ها ‬و ‬استراتژی‌های ‬دفاعی ‬و ‬منافع ‬اقتصادی‌اش ‬تغییر ‬می‌کند ‬دوستانش ‬را ‬رها ‬می‌کند.‬

چهارم ‬و ‬در ‬نهایت ‬این ‬که ‬جنگ‌های ‬آتی ‬از ‬نوع ‬سایبری ‬و ‬از ‬طریق ‬پهپاد ‬خواهد ‬بود. ‬این ‬به ‬این ‬معناست ‬که ‬سامانه‌های ‬دفاعی ‬کلاسیک ‬قدیمی ‬و ‬نامناسب ‬هستند ‬و ‬باید ‬آنها ‬را ‬کنار ‬گذاشت ‬و ‬با ‬سامانه‌هایی ‬عوض ‬کرد ‬که ‬با ‬تحول ‬جدید ‬متناسب ‬باشند.‬

اینک ‬آمریکا ‬افغانستان ‬را ‬نیز ‬ترک ‬کرده ‬است. ‬با ‬سفر ‬الکاظمی ‬نخست‌وزیر ‬عراق ‬به ‬آمریکا ‬سخن ‬از ‬ترک ‬نیروهای ‬آمریکایی ‬از ‬عراق ‬تا ‬پایان ‬سال ‬2021 ‬است. ‬پیش‌تر ‬آمریکا ‬نیروهای ‬خود ‬در ‬عراق ‬را ‬به ‬2500 ‬نفر ‬کاهش ‬داده ‬بود. ‬هم ‬اکنون ‬مجموع ‬نیروهای ‬خارجی ‬در ‬عراق ‬2600 ‬نفر ‬است.‬

* * *‬

 ‬مجموعه ‬اقدامات ‬پیش ‬گفته ‬اسرائیل ‬و ‬ناامیدی ‬سه ‬پاره ‬فلسطینی‌ها (‬فلسطینی‌های ‬درون ‬اسرائیل، ‬فلسطینی‌های ‬مناطق ‬اشغالی ‬جنگ ‬67 ‬و ‬فلسطینی‌های ‬آواره ‬در ‬نتیجه ‬جنگ ‬1948) ‬و ‬آشکار ‬شدن ‬سیا ‬ست‌های ‬جدید ‬دولت ‬بایدن ‬و ‬نیز ‬مسلح ‬شدن ‬فلسطینی‌ها ‬به ‬سلاح‌های ‬جدید،مهمات ‬لازم ‬را ‬برای ‬قیام ‬آنان ‬هم ‬در ‬درون ‬اسرائیل ‬و ‬هم ‬در ‬نوار ‬غزه ‬و ‬هم ‬در ‬ساحل ‬غربی ‬فراهم ‬کرده ‬است. ‬

در ‬میان ‬مدت ‬تمام ‬آینده ‬خاورمیانه ‬و ‬کشورهای ‬پیرامون ‬آن ‬در ‬گرو ‬سیاستی ‬است ‬که ‬آمریکا ‬در ‬پیش ‬خواهد ‬گرفت. ‬خروج ‬یا ‬ادامه ‬حضور؟ ‬مساله ‬این ‬است!‬

آیا ‬راه ‬حل ‬سومی ‬متصور ‬است؟

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: