تیتر, سرمقاله, سرتیتر

تله وام چینی، افسانه‌ی محبوب غربی

یکی از مشهورترین افسانه های رایج در غرب در مورد وام های خارجی جمهوری خلق چین این است که گفته می شود جمهوری خلق در عوض عدم پرداخت وام‌های چین به کشورهای بدهکار زیر ساخت‌های آنان را به تصرف خود در می‌آورد. رسانه های غربی برای مستدل کردن ادعاهایشان بارها و بارها از مورد سریلانکا صحبت به میان می‌آورند: گفته می شود پکن پس از آنکه کلمبو قادر به بازپرداخت وام ها یش به چین نبود ، بندر شهر کوچک هامبانوتا در ساحل جنوبی جزیره را برای ۹۹ سال به عوض طلبش تصرف کرده است. تنها مشکل این ادعا این است که تصویری از سوی غرب ارائه شده دستکاری شده و بشدت آنرا را طوری تغییر داده‌اند که آنگونه که می‌خواهند از آن بهره‌برداری تبلیغاتی کنند.
اما حقیقت چیست، همانطور که تحقیقات بی طرفانه بسیاری از موسسات اقتصادی نشان داده است ، دولت کلمبو توسط طلبکاران غربی و بانکهای خصوصی برای پرداخت بدهی‌هایش تحت فشار قرار می‌گیرد، حداقل فشار از سوی کشورهای غربی بخاطر داشتن روابط حسنه سریلانکا با چین بود، البته نباید فراموش کرد که بر اساس آمار رسمی بانک جهانی ۹۰ درصد بدهکاری دولت سریلانکا به ژاپن و کشورهای غربی است و نه چین! دولت سریلانکا برای یافتن راه حلی که به آنها کمک کند تا از زیر بار پرداخت بدهی ها خود به کشورهای غربی رهائی یابد به چین متوسل می‌شود.نتیجه اینکه سریلانکا تصمیم میگیرد بندر هامبانوتا را به یک شرکت خصوصی چینی که توانائی اداره حرفه‌ای بنادر بین المللی را دارد به مدت ۹۹ سال اجاره دهد تا طریق اجاره بهای دریافتی بخش از بهره بدهی های خود به کشورهای غربی، ژاپن و از جمله یک بانک خصوصی چینی را پرداخت کند ، ممکن است برخی انتقادات در مورد این معامله ، خصوصاً در مورد سیستم تصمیم گیری سیاست های داخلی سریلانکا وجود داشته باشد. اما مورد سریلانکا به عنوان سند معتبر برای اثبات این ادعا که چین به تصرف هدفمند زیرساخت های خارجی بدهکاران آنهم به طریق بکار گیری یک سیاست تحت عنوان دامگزاری از طریق بدهی از واقعیت فاصله بسیار زیادی دارد. در واقع اگر چین به کمک سریلانکا نیامده بود از استقلال سیاسی و اقتصادی این کشور فقط نامی مانده بود و غربی ها سریلانکا را بالا کشیده بودند.

حتی در آفریقا با وجود بدهکاری نجومی این قاره(بیش از ۸۰ درصد بدهی قاره آفریقا به کشورهای غربی از جمله صندوق بین‌المللی پول و بانک جهانی و موسسات مالی غربی است) از طرف جمهوری خلق چین تلاش سیستماتیکی در جهت بالا کشیدن زیر ساخت های این قاره مشاهده نمی‌شود. سرمایه‌گذاران دولتی چینی در برابر کشورهای آفریقایی از خود نرمش نشان داده و در عوض دریافت مبالغ وام هایش معادل ارز گران‌بهای خارجی از آنها در بیشتر موارد مواد خام و اولیه دریافت می‌کنند، وام به آنگولا از طریق تحویل نفت ، و وام به غنا از طریق فروش کاکائو صورت گرفته حتی بانکداران چینی نیز در این زمینه انعطاف پذیر و خلاق هستند.
این موضوع که برخی کشورهای دریافت کنندگان وام داوطلبانه خود را موظف به استفاده از زیر ساخت‌های خود در عوض ارائه ضمانت می‌کنند تنها در یک مورد یک کشور مشاهده شده است، طبق اطلاعات ابتکار عمل تحقیقات آفریقای چین (CARI) ، این موضوع فقط یک مورد اثبات شده است: در چاد دولت این کشور داوطلبانه متعهد شده است که، اکسین بانک چینی اجازه دارد که در صورت عدم توانائی پرداخت وام یا ورشکستگی پروژه، سهام کشور در یک پالایشگاه نفت این کشور را که به طور مشترک در آن کار می کنند به خود منتقل کند.
جمهوری خلق چین پس از بوجود آمدن بحران کرونا بی پرده نگرانی‌اش در مورد بدهکاری کشورهای آفریقائی را ابراز کرد ولی برای کمک به این کشورها عقب نشینی نکرده و با پرداخت وام بی بهره و صرف نظر از پرداخت بدهی ها سابق سعی کرد در کنار کمک های پزشکی این کشورها را تنها نگذارد.
در برابر این اتهام که چین به طور عمدی در حال ایجاد تله بدهی است تا ابتدا کشورهای آفریقائی را در دام بدهکاری بی پایان بیندازد – و در نهایت پیشنهاد یک معامله بد برای آنها را مطرح کند – می توان فقط گفت اینها افسانه‌ای بیش نیست. باید اذعان کرد بردباری پکن در برابر بدهکاران فعلی و احتیاط فزاینده نسبت به بدهی های جدید بسیار افزایش یافته است . به نظر می رسد رئیس جمهور شی جین پینگ بیشتر از هر کس دیگری نگران بدهی زیادی کشورهای فقیر است. وی در اجلاس FOCAC در سال ۲۰۱۸ ، حداقل این مشکل را آشکارا و بدون پرده پوشی اعلام کرد و راه حلی منطقی برای کشورهای فقیر برای برطرف کردن بدهی ها ارائه داد و به کشورهای کم توسعه یافته و بسیار بدهکار در آفریقا قول داد: آنها از پرداخت فوری وامهای بدون بهره معاف می شوند. سال ۲۰۱۸. به اتیوپی ، ۲۰ سال دیگر فرصت داده شد تا بدهی های خود را به چین پرداخت کند ، از جمله این وام ها مربوط می‌شد بخشهایی از یک وام چهار میلیارد دلاری برای ساخت پروژه بسیار مهم و ضروری خط ریلی معتبر بین پایتخت آدیس آبابا و کشور همسایه یعنی جیبوتی. و هنگامی که موزامبیک در سال ۲۰۱۷ خود را ورشکسته اعلام کرد ، چین حتی کلیه بدهی های خود را به مبلغ ۳۶ میلیون دلار را بخشید. زامبیا که سال‌هاست که به علت پائین آمدن قیمت مس توانائی پرداخت بدهی‌های خود را ندارد از پرداخت ۴۰۰ میلیون دلار وامش به چین معاف شد.در همان زمان ، به نظر می رسد که چین از روش وام دهی سخاوتمندانه سالهای اخیر درس گرفته است: وام های آتی به کشورهای آفریقایی اکنون بیشتر مشروط هستند و بنابراین برای کشورهای ضعیف اقتصادی جذابیت کمتری دارند.

اقتصاد دان آفریقائی نیز تهمت‌های کشورهای غربی به چین و کشورهای آفریقائی را احمقانه ارزیابی می‌کنند و آنرا بخشی از نگاه استعمارگرایانه و کودکانه غربی ها نسبت به این قاره ارزیابی میکنند.

مینا


منابع:

Anzetse Were, Debt Trap? Chinese Loans and Africa’s Development Options, in: South African Institute of International Affairs, Policy Insights 66, Johannesburg August 2018.

Vgl. Xi Jinping, Full text of Chinese President Xi Jinping’s speech at opening ceremony of 2018 FOCAC Beijing Summit, http://www.xinhuanet.com, 3.9.2018.

Vgl. u.a. Brahima S. Coulibaly, Dhruv Gandhi und Lemma W. Senbet, Is sub-Saharan Africa facing another systemic sovereign debt crisis?, The Africa Growth Initiative at Brookings Institute, Policy Brief, April 2019, S. 7.