رسانه ها

چه کساني به دنبال آشوب در قفقاز هستند؟

درگیری دوباره میان جمهوری آذربایجان و ارمنستان در قره باغ موجب بروز ناامنی‌های زیادی در قفقاز جنوبی خواهد شد که نه تنها پیامدهای سنگینی برای هر دو طرف در بر خواهد داشت بلکه سایر کشورهای منطقه نیز سالها باید تلاش کنند تا تبعات ویرانگر آن را کنترل و خنثی کنند. علیرضا جباری در ایرنا نوشت: با اعلام حالت جنگی در جمهوری آذربایجان از سوی الهام علی اف رئیس جمهوري و تایید پارلمان، این کشور خود را در شرایط جنگی قرار داد. مجلس ملی جمهوری آذربایجان نیز در نشستی، فرمان الهام علی‌اف براي اعلام وضع جنگی در برخی شهرها و مناطق این کشور به دلیل درگیری‌ در خط مقدم ارمنستان- جمهوری آذربایجان را به تصویب رساند. طبق این فرمان که طی نشست فوق‌العاده به تصویب رسید، تا زمانی که شرایط «وضعیت جنگی» ادامه یابد، حقوق اساسی و آزادی‌ها و حقوق مالکیت شهروندان آذربایجانی و خارجی‌ها در این کشور به طور نسبی و موقت محدود خواهد شد .همچنین طبق فرمان «وضع جنگی» ممکن است در برخی مناطق در ساعات معین، مقررات منع رفت و آمد اعلام شود و برخی گزارش‌های دریافتی از محدودیت‌های شدید ارتباطی بویژه اینترنت خبر می دهد .در مقابل، براساس گزارش‌های دریافتی از رسانه‌های بین المللی و منطقه ای، دولت ارمنستان نیز اقدام به اعلام وضع جنگی کرد و به بسیج نیرو دست زد. نیکول پاشینیان نخست وزیر ارمنستان در باره خطر یک جنگ تمام‌عیار با جمهوری آذربایجان هشدار داد و وزارت دفاع ارمنستان هم اعلام کرد که حمله به محل‌های مسکونی در شهر استپاناکرت از سوی آذربایجان انجام شده است.ارمنستان همچنین مدعی شده که تاکنون چند بالگرد، پهپاد و تانک جمهوری آذربایجان را در حملاتش نابود کرده‌ است. در بیانیه وزارت دفاع ارمنستان آمده است که پاسخ ما متناسب خواهد بود و رهبری نظامی – سیاسی آذربایجان مسئول کامل وضعیت پیش آمده است.

چرا برخی کشورها تمایل به درگیری در قفقاز جنوبی را دارند

مناقشه میان جمهوری آذربایجان و ارمنستان بر سر منطقه قره باغ کوهستانی در سال ۱۹۸۸میلادی آغاز و در سال ۱۹۹۲به درگیری نظامی تبدیل شد و تا ماه می سال ۱۹۹۴ادامه یافت.بر اثر این مناقشه که صدها تن از هر دو طرف جان خود را از دست دادند، منطقه قره باغ کوهستانی جمهوری آذربایجان و هفت شهرستان دیگر همجوار آن به تصرف نیروهای ارمنی درآمد.هر چند تصور یک جنگ طولانی در منطقه مهم و راهبردی قفقاز جنوبی هم جالب نیست، اما اگر درگیری میان باکو و ایروان مدت کوتاهی نیز به طول بیانجامد، حتی در این صورت نیز خسارت‌های جبران ناپذیری بر منطقه تحمیل خواهد شد.جمهوری آذربایجان که برخی شهرهایش از سوی ارمنستان اشغال شده است، در نگاه اول به همین علت با ارمنستان وارد یک نزاع شده است، اما دلایل زیادی وجود دارد که برخی کشورها نیز به بهانه بعضی اشتراکات و قراردادها، به آتش این درگیری خونین دامن زده و با این عمل عملا مانع هرگونه تحرک دیپلماتیک و حل و فصل مناقشه از طریق دیپلماسی و مذاکره شده اند. شواهد میدانی و محتواهای رسانه ای نیز نشان می دهد که بازیگران مختلف در این حوزه، به این موضوع یعنی وارد آمدن خسارت‌های زیاد به واسطه جنگ، نه تنها فکر نمی کنند بلکه تلاش می کنند تا به نوعی بر آتش جنگ بدمند و شعله‌های ویرانگر آن را مشتعل تر سازند .حال پرسش اصلی این است که کدام بازیگران و چرا مایل به درگیری در منطقه هستند؟؛ اگر بتوان برای این سوال پاسخ روشنی یافت، در آن صورت شاید بتوان موقعیت کنونی را به درستی مورد ارزیابی قرار داد.در وهله اول باید رژیم صهیونیستی را یکی از عوامل اصلی و آتش بیار معرکه در منطقه معرفی کرد. اسرائیل در شرایط کنونی اگر موفق شود منطقه را به آشوب بکشاند، در ابتدا توانسته نگاه افکار عمومی را از مشکلاتی که هم اکنون با آن دست بر گریبان است، به نقطه ای دیگر معطوف سازد و در گام بعدی خواهد توانست با جانبداری یکی از طرفین دعوا ! حضور خود را در منطقه تثبیت کند، بر این اساس همانگونه که انتظار می رفت تلاش‌های مستمر صهیونیست‌ها برای حضور در قفقاز جنوبی با وقوع درگیری میان باکو و ایروان به ثمر خواهد نشست و یکی از دستاوردهای آن برای این رژیم، گسترش حاشیه امنیت از طریق جنگ و درگیری‌های جدید در منطقه، همزمان با فروش سلاح و دسترسی به بازارهای جدید نظامی است. موضوع دیگر که کمی بیشتر باید مورد توجه قرار بگیرد، خواسته برخی کشورها برای یافتن یک زمین بازی جدید برای اهداف خاصی است که از آن جمله می‌توان به کوچاندن تروریست‌ها و برخورداری آنان از یک موقعیت جدید بعد از سوریه، افغانستان و … اشاره کرد .برخی از شبکه‌های خبری نیز در شبکه‌های مجازی با اعلام این مطلب ادعا می کنندکه این تروریست‌ها با کمک بعضی از کشورهای حامی خود از سوریه به منطقه مورد مناقشه جمهوری آذربایجان و ارمنستان انتقال داده شده اند. اگر این گزارش‌ها صحت داشته باشد، آنگاه باید منتظر روزهای پرتنش تر در منطقه باشیم که در آن صورت موضوع ابعاد دیگری خواهد یافت.نتیجه آغاز دوباره درگیری میان جمهوری آذربایجان و ارمنستان در منطقه قره باغ هر چه که باشد، همانطور که پیشتر گفته شد، نه تنها صلح و آرامش را به منطقه ارمغان نخواهد آورد، بلکه به نظر می رسد باز شدن پای بیگانگان به خصوص تروریست‌ها به منطقه موجب ویرانی بیشتر نیز خواهد شد که این در هر شرایط به نفع کشورهای منطقه و ساکنان آن نخواهد بود.البته برخی از کارشناسان در این شرایط موضوع استقلال کامل قره باغ را نیز به عنوان یک راه حل نهایی مطرح می کنند که این موضوع نیز قابل تامل و نیازمند مطالعات گسترده و پذیرش طرف‌های درگیر است و در عین حال مخاطرات خود را به همراه دارد. نیکل پاشینیان، نخست وزیر ارمنستان نیز در نشستی که با نمایندگان پارلمان این کشور درباره درگیری نظامی با جمهوری آذربایجان داشت اعلام کرد که ایروان ممکن است به طور رسمی استقلال جمهوری قره باغ کوهستانی (جمهوری آرتساخ) را به رسمیت بشناسد. وی البته این را هم گفت که «مساله به رسمیت شناختن جمهوری آرتساخ در دستور کار ایروان قرار دارد و دولت ارمنستان باید خیلی جدی آن را بررسی کند.در نهایت از مجموع تحرکات و تحولات در ارتباط با بحران قره باغ، پالس‌ها و پیام‌های خوبی دریافت نمی‌شود؛ به ویژه اگر گزارش‌های مربوط به انتقال و استقرار جنگجویان تروریست و تکفیری‌ها صحت داشته باشد.بی شک اصرار و سماجت بر این روند از سوی دو طرف دعوا و سایر بازیگران، فضایی غبار آلود و مبهم از آینده منطقه را به تصویر می کشد و تنها تدبیر و تعقل دو طرف معادله است که می تواند از یک خسارت بزرگ در همه ابعاد جلوگیری کند.

حسن‌نیت یا بازی سیاست؟

از سرگیری درگیری میان ارمنستان و جمهوری آذربایجان به عنوان یکی از حساس‌ترین مسائل منطقه، اگرچه سیل واکنش‌های بین المللی از جمله از سوی غرب، آمریکا و ناتو را مبنی بر ضرورت خویشتنداری و دعوت به آرامش به دنبال داشته است، اما اینکه چنین واکنش‌هایی از جانب برخی دولت‌های غربی تا چه حد می تواند از سر حسن نیت باشد، جای تامل دارد.به گزارش ایرنا، مناقشه میان ارمنستان و جمهوری آذربایجان بر سر منطقه قره‌باغ در سال ۱۹۸۸میلادی آغاز و در سال ۱۹۹۲میلادی به درگیری‌های نظامی تبدیل شد. در سال ۱۹۹۴میلادی با میانجیگری گروه مینسک سازمان امنیت و همکاری اروپا آتش‌بس میان طرفین مناقشه برقرار شد، اما تلاش‌های بین‌المللی برای حل مسالمت‌آمیز این مناقشه تا به حال نتیجه‌ای نداشته است.اخیرا نیز درگیری میان نظامیان ارمنستان و جمهوری آذربایجان در مرزهای مشترک از سر گرفته شد. وزارت دفاع جمهوری آذربایجان در حالی با صدور بیانیه ای نیروهای ارمنستان را به آغاز عملیات متهم کرد که نخست وزیر ارمنستان نیز اعلام کرد که جمهوری آذربایجان آغاز کننده حمله بوده است.به دنبال ازسرگیری این درگیری‌ها، مقامات کشورهای جهان طی موضع‌گیری‌های مختلفی خواستار توقف این تنش و برقراری آتش بس فوری در مرزها شدند.

نبود عزم جدی در غرب برای حل مناقشه قره‌باغ

مقامات کشورهای غربی ، آمریکا و سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) در حالی طی مقاطع مختلف همزمان با تشدید تنش‌ها میان ارمنستان- جمهوری آذربایجان، با موضع‌گیری‌هایشان تلاش کرده‌اند که نشان دهند غرب مخالف هرگونه درگیری میان این دو کشور است اما به نظر می‌رسد غرب عزم و تصمیم جدی برای حل‌وفصل مناقشه قره‌باغ ندارد. وجود هرگونه ناآرامی و بی ثباتی در منطقه‌ای که حساسیت‌های زیادی هم برای غرب، هم برای ناتو و هم برای آمریکا دارد، شاید چندان هم برای آنها(غرب، ناتو و آمریکا) نگران کننده نباشد و حتی نسبت به وقوع چنین رویدادهای بی ثبات کننده در منطقه ای که قدرت‌هایی چون روسیه در آن قرار گرفته اند، چندان هم بی میل نباشند چرا بخشی از منافع خود را در وجود ناامنی، تنش و دردسر در این منطقه جستجو می کنند.

از سوی دیگر، برخی از کارخانه‌های سلاح سازی غرب شاید هم چندان بی میل نسبت به بروز چنین درگیری‌هایی نیستند. آنها به فکر ایجاد بازاری برای فروش سلاح هستند ضمن اینکه برخی دولت‌های غربی از جمله واشنگتن منافع خود در مناطق مختلف جهان را در بی ثباتی‌ها و ناامنی‌ها می جویند.اینکه چرا دهه‌ها تلاش بین‌المللی برای پایان دادن به تنش‌ها در قره‌باغ نتیجه نداشته، سوالی است با هر بار تشدید درگیری‌های مرزی ارمنستان و جمهوری آذربایجان، مطرح می شود. هر چند از همان ابتدای درگیری در قره‌باغ بازیگران زیادی از اروپا گرفته تا آمریکا و آسیا طرح‌های زیادی برای حل بحران ارائه کردند، اما تاکنون این طرح‌ها از جمله تاسیس کارگروه مینسک هیچ یک به نتیجه مطلوب خود نرسیده و منطقه همچنان در حالت نه صلح و جنگ باقی مانده است.روسیه به همراه فرانسه و آمریکا از سال ۱۹۹۷میلادی ریاست مشترک در گروه میانجی مینسک سازمان امنیت و همکاری اروپا ویژه حل مسالمت‌آمیز مناقشه قره‌باغ را بر عهده دارد.گروه مینسک که عهده دار حل‌وفصل مناقشه قره باغ بوده، پس از گذشت بیش از سه دهه نتوانسته در ماموریت اصلی خود به درستی ایفای نقش کند و به همین علت به اعتقاد بسیاری از کارشناسان گروه مینسک اکنون به گروهی شکست خورده و فاقد کارایی لازم برای حل بحران قره باغ تبدیل شده است .برخی کارشناسان معتقدند که غرب در تداوم مناقشه میان ارمنستان- جمهوری آذربایجان منافع پشت پرده‌ دارد و تشدید بحران میان این دو کشور را به سود خود می داند. تداوم این تنش حتی ممکن است زمینه را برای حضور نمایندگان غرب در منطقه به بهانه اقدامات صلح‌طلبانه فراهم ‌کند. هدف دیگر غرب در عدم تلاش برای حل و فصل این مناقشه، مسئله دسترسی به منابع انرژی و نفتی کشورهای آسیاي میانه و منطقه قفقاز است.اروپایی‌ها نیز که گاه و بیگاه همزمان با تشدید این تنش فقط به موضع‌گیری و درخواست برای توقف درگیری‌ها بسنده کرده‌اند، اقدام جدی و عملی برای متقاعد کردن ارمنستان و جمهوری آذربایجان در کنار گذاشتن اختلافات انجام نداده‌اند.

ترامپ و فرصتی برای امتیازگیری انتخاباتی

وزارت خارجه آمریکا در حالی در مورد تنش مرزی ارمنستان- جمهوری آذربایجان موضع‌گیری کرده و خواستار توقف درگیری‌ها شده است که دونالد ترامپ نیز شخصا در این رابطه گفته است: ما در حال رصد اوضاع هستیم. من درباره آن آگاهی دارم. ما روابط خوبی در آنجا داریم و نگاه می‌کنیم اگر بتوانیم آن را متوقف می‌کنیم .ترامپ که این روزها سخت در تکاپو است تا شاید بتواند بخشی از اعتبار از دست رفته خود در نزد مردم کشور را برای پیروزی در انتخابات پیش رو احیا کند، هیچ بعید نیست که بخواهد نمایشی شبیه نمایش عادی سازی روابط برخی اعراب با اسرائیل یا صلح افغانستان را این بار در میانه میدان تنش بین ارمنستان و جمهوری آذربایجان بازی کند هرچند دیگر فرصتی تا انتخابات سخت 13 آبان برایش باقی نمانده است.جای تعجب نیست اگر او بخواهد آب گل آلود میان ارمنستان و جمهوری آذربایجان را به فرصتی برای ماهیگیری انتخاباتی خود تبدیل کند یا ممکن است او به بهانه آرام کردن تنش‌ها، به فکر حضور نظامی واشنگتن در منطقه باشد تا مواضع خود در برابر روسیه را تقویت کند .از دیگر سو، چندی پیش زمزمه مضحکی مبنی بر احتمال نامزد شدن ترامپ برای کسب جایره صلح نوبل مطرح شد! و او شاید با اجرای نمایش‌های صلح، بدنبال ترفندهای تازه برای محقق کردن رویای تصاحب این جایزه است .

مناقشه قره باغ می‌تواندزمینه‌ساز مداخله آمریکا در قفقاز شود

سردبیر نشریه ژئوپلیتیک روسیه اعلام کرد: تشدید مناقشه قره باغ و درگیری مسلحانه در این منطقه می تواند زمینه را برای مداخله آمریکا در امور کشورهای منطقه قفقاز جنوبی فراهم کند و به همین دلیل باید تمام تلاش‌ها برای پایان دادن این مناقشه تمرکز داشته باشد.«لئونید ساوین» در گفت وگو با خبرنگار ایرنا اظهار داشت: جنگ و خونریزی در منطقه قره باغ بین نیروهای ارمنستان و جمهوری خودخوانده قره‌باغ از یک سو و نیروهای جمهوری آذربایجان، برای این دو کشور هیچ سودی نخواهد داشت. وی ادامه داد: تنش در قره باغ فقط منجر به خرابی‌های بیشتر و تلفات انسانی چه در بین نظامیان ارمنستان و جمهوری آذربایجان و چه غیرنظامیان دو طرف می شود و به همین دلیل سران دو کشور باید با برقراری آتش بس به پای میز مذاکره بازگردند.ساوین اظهار کرد: بدیهی است جنگ و مناقشه مسلحانه در منطقه قفقاز به نفع آمریکا و اسراییل است که برای حضور هر چه بیشتر در منطقه قفقاز تلاش و برنامه‌ریزی کرده‌اند و پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در سه دهه اخیر برای این منظور تلاش‌های گسترده ای کرده اند.معاون جنبش بین المللی اوراسیای روسیه خاطرنشان کرد که هرچند هیچ نشانه ای از تلاش اسراییل برای برپایی مناقشه مسلحانه بین ارمنستان و جمهوری آذربایجان وجود ندارد اما تل آویو تامین کننده بخشی از تسلیحات مورد نیاز باکو است و در گذشته نیز تلاش برای حضور نظامی مخفیانه در این کشور کرده است.وی افزود: هیچ بعید نیست که با تحریک اسراییل (رژیم صهیونیستی) آتش مناقشه در قره باغ برافروخته شده باشد که از یک طرف تسلیحات بیشتر به آذربایجان فروخته شود و از سوی دیگر کانون جدید جنگ و مناقشه مسلحانه در منطقه قفقاز در نزدیکی مرزهای با ایران ایجاد شود. کارشناس روس گفت: مناقشه مسلحانه کنونی در قره باغ برای روسیه نیز مشکل آفرین است زیرا مسکو نمی خواهد که پای قدرت‌های فرامنطقه ای به قفقاز باز شود و تمام سعی و تلاش مقامات روسیه برای پایان دادن به عملیات جنگی در خطوط حائل در قره باغ و ازسرگیری مذاکرات بین طرف‌های مناقشه متمرکز شده است.وی گفت: روسیه با ارمنستان و جمهوری آذربایجان روابط خوب دارد و تلاش می کند این کشورها مسائل خود را در پای میز مذاکره حل کنند و این واقعیت را هم بدانند که باز شدن قدرت‌های فرامنطقه ای ازجمله آمریکا به منطقه قفقاز هیچ پیامد و عاقبت خوشی نخواهد داشت و حداکثر تلاش برای جلوگیری از وقوع چنین وضعیتی بکار گرفته شود. کارشناس روس ادامه داد: روسیه سعی دارد در چارچوب گروه مینسک سازمان امنیت و همکاری اروپا به میانجی گری میان طرف‌های مناقشه بپردازد.معاون جنبش بین المللی اوراسیای روسیه با بیان اینکه ایران و روسیه در مناطق حائل بین خود شامل قفقاز و دریای خزر و آسیای میانه باید همکاری کنند، اظهار داشت: تلاش‌های مسکو و تهران برای برقراری آرامش در منطقه قفقاز تمرکز یابد و دو کشور در این خصوص رایزنی‌های منظم دارند که نشانه اهمیت امنیت و ثبات منطقه برای دو کشور است.

اطلاعات