گوناگون, سرتیتر

اتفاقیه همکاری استراتژیکی میان ایران وچین:ایران درقلب»جاده ابریشم»

اتفاقیه همکاری استراتژیکی میان ایران وچین:ایران درقلب«جاده ابریشم«

روزنامه «الاخبار«چاپ لبنان

مترجم:احمد مزارعی،پنجشنبه دواردهم تیر1399


مسیری که سطح همکاری ایران باچین را تا این حدارتقا داد، نشاندهنده این است که دولت ایران نسبت به مسیری که درسابق پیموده بود،احساس سرخوردگی کرده است.(خبر گزاری فرانسه)

قانون فیزیک به ما میگوید که «فشارایجاد انفجار میکند». اما درسیاست کسانی هستند که با استفاده از فشارهای امریکا گزینه های دیگری را انتخاب میکنند، به این امید که برای رهائی از فشارها وتحریمهای اقتصادی موجود میکوشند منفذهای تازه ای برای رهائی خود پیدا کنند.واین کاری است که اخیرا تهران وپکن بوسیله اتفاقیه استراتژیکی بیست وپنجساله به ان مبادرت کردند.صاحبنظران ایرانی بر این باورند که این اتفاقیه ایران را به همپیمان اول چین درمنطقه تبدیل خواهد کرد.

ایران از همان اوایلی که برنامه سازندگی خودرا اغا ز نمود ، ازهیچ فرصنی درجهت تحقق ارمان تاریخی خود یعنی زنده کردن «جاده حریر»وسهیم شدن درآن کوتاهی نکرد زیرا این جاده درگذشته نیز به امپراتوری پارس نسبت به دیگران ارجحیت میداد.

نباید پنداشت که تنها این دیدگاههای تاریخی منظور نظر ایران بوده است. دوشنبه گذشته تهران موافقت خودرا برای امضای یک اتفاقیه همکاریهای استراتژیک باچین که مدت زمان ان بیست وپنجسال است اعلام داشت. دولت ایران محمد جواد ظریف وزیر امور خارجه را مکلف نمود تا  مذاکرات نهائی را با طرف چینی به پایان برده ومعاهده را امضا نماید. ، اما درعین حال جزئیات و وتفصیلهای این همکاری جدی انتشار نیافته است. اوایل سال گذشته یک هیئت ایرانی شامل رئیس پارلمان ایران ، وزرای خارجه ، نفت، اقتصاد ودارائی وهمچنین رئیس بانک مرکزی ایران برای ادامه مذاکرات دراینمورد،از چین بازدید بعمل اورد ند.

اوایل ماه سپتامبر گذشته وپس از مذاکراتی که ظریف درپکن انجام داد ، دراواخر ماه اگست سال گذشته مجله «پترولیوم ایکونومبیست»اطلاعاتی را انتشارداد مبنی براینکه چین درنظر دارد مبلغ دویست وهشتاد ملیارددلار درصنایع پتروشیمی ایران سرمایه گزاری کند ، همچنین مجله دیگری که متخصص مسائل انرژی درایران است ازقول یک منبع عالیمقامی که درارتباط با وزارت نفت ایران است اظهارداشت ، ای اتفاقیه درجریان مسافرت اقای ظریف وزیر خارجه ایران مورد تاکید قرارگرفته است.همین مجله افزود که چین تعهد سپرده است تا مبلغ یکصدو بیست ملیارددیگر نیز در بخش نفت وصنایع زیر بنائی ایران بکار اندازد.درهمین رابطه سایت ایرانی «تسنیم»نیز درماه سپتامبر گذشته درمورد این اتفاقیه مطالبی نوشت وتوضیح داد که درنتیجه انعقاد این اتفاقیه ، یک خط قطار بطول نهصد کیلومتر میان تهران ومشهد احداث خواهد شد، وخط قطار مافوق سرعت دیگری نیز میان تهران ، قم واصفهان کشیده خواهد شد، درکنار همه اینها شبکه سراسری قطار ایران نیز توسعه داده خواهدشد.

یک منبع صاحبنظر پرونده روابط چین وایران به روزنامه اخباراظهار داشت که هدف از امضای این اتفاقیه این میباشد که «چینیها اطمینان حاصل کنند که ایران همکاریهای خودرا با انها ادامه خواهند داد حتی اگر انها مشکلات خودرا با کشورهای غربی حل نمودند وایران خواهد توانست به همپیمانی خود با چین ادامه دهد».این صاحبنظر ایرانی چنین ادامه داد «حداقل نتایج این اتفاقیه این خواهد بود که به مجرد اجرائی شدن آن ، چین اقدام به خرید مقدار بیشتری نفت ایران خواهد کرد.، طریقه پرداخت پول ان نیز بدین شکل خواهد بود:دوسوم قیمت آن به صورت نقد پرداخت خواهد شدودوسوم دیگر بصورت کالا وخدمات». همین منبع اضافه نمود:»دراین مرحله چین شروع به اجرای برنامه های اقتصادی خواهد نمود ویا سرمایه گزاری در ساختارهای زیربنائی را اغاز خواهد کرد که میتواند زمینه اشتغال ملیونها ایرانی را فراهم اورد درنتیجه ایران به مرکز بزرگ تولیدی کارخانه های چین برای توزیع کالاهای خود به خاورمیانه وغرب وشمال غرب اسیا خواهدشد ودیگر چین نیازی ندارد که تولیدات خودرا از چین به این مناطق بفرستد»اما بنا به گفته همین منبع،مهمترین ابعاد استراتژیک این اتفاقیه این است که «ایران مرکز وایستگاه اصلی جاده حریر چین خواهد شد».

همزمان با امضای معاهده همکاری میان دوکشور مقابله با فشارهای امریکا نیز اغاز گردید، محسن شریعتی یکی از استادان دانشگاه شهید بهشتی که متخصص امور چین میباشد،اظهارداشت «رابطه میان چین وایران از مشکلاتی که میان چین وامریکا وجوددارد تاثیر خواهدپذیرفت» وی درمصاحبه ای که با روزنامه «ستاره صبح»متعلق به اصلاح طلبان داشت ، اینچنین اظهار نمود :» امروز امریکا نقش اصلی را دررابطه میان چین وایران دارا میباشد». ازسوئی یک متخصص دیگر امور چین ، اقای رحمن قهرمانپور، در مصاحبه با روزنامه فوق موضوع تاثیر عملکردهای ترامپ برسیاستهای چین را انکار نمیکند،اما وی این وضعیت را درچهارچوب فراهم امدن این زمینه میبیند که پس از کاهش پیدا کردن نقش امریکا درخاورمیانه ، چین درمنطقه حضور پیدا کزده ووجود خودرا تثبیت مینماید.

بنظر نمیرسد که دستاوردهای ایران ازاین همکاری ، تنها دارای جوانب اقتصادی باشد

علیرغم اهمیت برگهای برنده ای که قرارداد همکاری تهران وچین درمقابله با واشنگتن دراختیار دارند ، تنها درجهت مصلحت چین نخواهد بود. روزنامه اصولگرای «خراسان»درسر مقاله خود به این موضوع اینچنین پرداخته است:» هدف چین از امضای این معاهده همکاری با ایران ، تحقق اهداف سه گانه زیر است: تضمین بدست اوردن انرژی ومواد خام، رقابت اقتصادی وسیاسی با روسیه وکاهش دادن کمبود کسری بازرگانی طرفین»روزنامه اضافه نمود :» چین در طرح اقتصادی خود برای منطقه درنظر دارد تا ایران را شریک اول اقتصادی خود قراردهد».روزنامه خراسان این ارزیابی خودرا از برنامه بازرگانی چین با ایران ، بر اساس بیانیه های اطاق صنایع ، تجارت ، معادن وزراعت تهران برگرفته است . براساس این ارزیابی که درماه گذشته صادر شده است ، روشن میگردد که چین ازنظر صادرات وواردات کالاهای غیر نفتی درسال جاری با ایران درمرتبه اول قراردا شته است (ماه مارس 2019 – ماه مارس 2020) صادرات ایران به چین به مبلغ نه ونیم ملیارد دلار بوده است واین به نسبت بیست وسه درصد کل صادرات غیر نفتی ایران به حساب میاید.این مبلغ نسبت به سال گذشته 5/2%رشد داشته است.درسال گذشته صادرات غیر نفتی به چین نزدیک به 3/9 ملیارد بوده دلار بوده است ، درمقابل قیمت واردات از چین درسال گذشته 2/11، ملیارددلار بوده است که 26% مجموع واردات کشور میباشد و 8% نسبت به سال گذشته رشد داشته است، جمع واردات ایران از چین درسال گذشته 4/10ملیارد دلار یعنی 24%،کل صادرات ایران محسوب میشود.

توضیحات بالا نشان میدهد که صادرا ت وواردات به چین واز چین درسال گذشته ایرانی نسبت به سال ماقبل ان افزایش داشته است.اما قیمت واردات بیش از صادرات بوده است که برای بازرگانی ایران با چین ، منفی به حساب میاید.مقدار این مبلغ منفی 7/1 ملیارد بوده است که قیمت اجمالی ان 565، ملیون دلار میشود.نسبت کسری بازرگانی ایران درسال ماقبل ان 12 /1ملیارد دلار بوده است.

در بررسی ما از دلایل ایرانیها درمورد انچه که گفته شد را میتوان در اظهارات رئیس بخش سیاسی روزنامه «فرهیختگان»اقای علی جمشیدی اصولگرا جمعبندی نمود «درپیش گرفتن مسیری درجهت ارتقای سطح همکاری با چین دلالت براین دارد که حکومت ایران نسبت به پیمودن مسیر سابق که مدتها امیدوار بود که تحریمها برداشته شود ویا سیستم انستکس اروپا برای مبادله بازرگانی با بکار بیفتد نا امید وسرخورده شد».وی اضافه نمود» انچه که میان چین وایران پیش امد ، نتیجه تجربه حکومت ایران بود تا راههای دیگری انتخاب کرده وبتواند به قدرت بیشتری دست یابد وبر وضعیت فعلی فائق گردد «.

اقای حشمت فلاحت پیشه رئیس کمیته امنیت درپارلمان که امیدواری زیادی به این اتفاقیه دارد، موفقیت انرا درگروی تحقق سه شرط میداند: یکم، «تامین بودجه این اتفاقیه باید برای درازمدت ازطرف دوکشورتامین شود»، دوم ، «اتفاقیه شامل بخش عمرانی وزیربناهای حمل ونقل باشد» اما درمورد شرط سوم، امیدواری به این اتفاقیه درگروی» ادامه وتوانتوانمندی قدرت افرادی است که این اتفاقیه را امضا کرده واینکه انها یک دورنمای روشنی درمورد بهره برداری از میدانهای گاز ونفت داشته باشند»زیرا ایران دراین زمینه ازکشورهای دیگراز جمله عراق عقب تراست ، البته ازقول ایشان.

بنظر نمیرسد دستاوردهای ایران ازاین اتفاقیه، تنها درجانب اقتصادی باشد ، موضعگیری چین بنفع ایران در «جلسه شورای امنیت»به قول قهرمانپور ، جدای از مذاکرات دوجانبه ایران وچین،که قبل از نشست «شورای امنیت»در هفته گذشته انجام گرفت نبود. بنا براین موضعگیری،از طرف چین ، به قول قهرمانپوراز قبل اینچنین توافق شده بود» تا اگر امریکا بخواهد درشورای امنیت برعلیه ایران قانونی به تصویب برساند تا حق داشتن اسلحه رانداشته باشد،چین انرا وتو کند.(1) قراراست درتاریخ اول اکتوبر اینده شورای امنیت دراینمورد تصمیم گیری کند.»

توضیح زیرنویس از مترجم : 

  1. شورای امنیت ۱۳ سال پیش در اوج بحران اتمی ایران ، طی قطعنامه ای خرید و فروش هرگونه سلاح متعارف را که در شمار فعالیت های عادی کشورهاست، در ارتباط با ایران ممنوع کرد.»البته بقول حاجی زاده رئیس فضا – هوای سپاه،ما ازچند ماه بعد از این ممنوعیت انواع موشکهای بالستیک ازمایش کردیم ، اتفاقی هم نیفتاد». دلیل این ممنوعیت نگرانی از ماهیت برنامه اتمی ایران و در اصطلاح شورای امنیت کاهش خطر احتمالی تسلیحات اتمی ایران بود. تحریم تسلیحاتی شورای امنیت قرار است ۲۷ مهرماه امسال تمام شود، حال امریکا که خود ازبرجام خارج شده ودراین زمینه نه حقوق ونه مشروعیتی ندارد درنظردارد این مصوبه را مجددا تجدید نماید، چین وروسیه از پشتیبانان ایران دراینمورد بوده وبازهم بدون شک این مصوبه را وتو خواهند کرد.زیرا این دوکشور درعرصه های ژئوپلتیک وژئوجئوگرافیک بخصوص درمنطقه خاورمیانه به ایران نیاز مبرم دارند،روسیه برای حفظ موقعیتش درسوریه وچین بخاطر رقابت ودرگیری بسیار شدیدی اقتصادی که با امریکا دارد نیاز مبرم به تشکیل ورونق دادن جاده حریررا دارد که ایران درقلب ان است ومحور مقاومت که درهمراهی با ایران عمل میکند نیز نقش مهمی دران دارد. بدون همکاری ایران این محور، چین از یک بازار بزرگ صدها ملیاردی در منطقه محروم میشود، بویژه که قراراست یک خط اهن ازچین به روسیه، ایران، عراق، سوریه ومدیترانه کشیده شودو….