سرمقاله, سرتیتر

پیش‌نویس خودکارگفت‌وگو با لوئیس آرسه، کاندیدای مورد حمایت مورالس

morales_2019_2


دولت بهار/ چهار ماه پس از کودتا در بولیوی، لوئیس آرسه کاندیدای مورد حمایت حزب مورالس، «جنبش برای سوسیالیسم»، خود را نامزد ریاست جمهوری کرد. نشریه ی ژاکوبن با وی مصاحبه ای درباره ی رژیم مولود کودتا، چگونگی برخورد با ویروس کرونا، و معنای تأخیر در برگزاری انتخابات برای احتمال بازگشت چپ به قدرت، انجام داده است.

وقتی اولین موج ویروس کرونا به آمریکای لاتین رسید، دولت های مختلف در سراسر قاره شروع به مقابله با آن کردند. بولیوی در کنار برزیلِ ژایر بولسونارو، درعوض با نشان دادن بی لیاقتی در بروز واکنش متمایز شدند-ترکیبی از بی عملی و سرکوب. با در نظر داشتن وضعیت فاجعه بار سیاسی کشور از هنگام کودتای نظامی در نوامبر [پاییز ۱۳۹۸]، این وضع شاید خیلی هم دور از انتظار نباشد.

در ماه های پس از برکناری مورالس، رژیم کودتا صدها پزشک و بهیار کوبایی شاغل در حوزه ی سلامت را اخراج کرد، سطح همکاری با روسیه و چین را شدیداً کاهش داد، و پروژه هایی را که در مقیاس وسیع در دولت مورالس در حوزه ی بهداشت و سلامت آغاز شده بود، مانند همسان سازی نظام سلامت، متوقف کرد. از زمان کودتا تاکنون چندین برنامه ی اجتماعی مانند بونو خوانکتیو پینتو،[1] بونو خوانا آسوردوی،[2] و رنتا دیگنیداد[3] یا به طور جدی قطع شده است، یا به طور مؤثر از ادامه شان جلوگیری به عمل آمده است. درعین حال، رژیم از بحران برای اعمال فشار و سرکوب استفاده کرد. درحالی که کسانی که از قرنطینه سرپیچی می کنند به ده سال زندان محکوم می شوند، دولت هیچ اقدامی برای کمک مالی یا حتی تأمین امنیت شغلی کارگران نکرده است. این وضع در مناطق کارگرنشین ال آلتو و اورورو منجر به شورش شد و حداقل ۱٬۲۰۰ نفر دستگیر شدند. این به شمار فعالان دستگیرشده ی طرفدار «جنبش برای سوسیالیسم»، که در چند ماه گذشته تحت پیگرد بوده اند، می افزاید. به علاوه بر مقدمات برگزاری انتخابات مقرر اثر گذاشته است. ستاد عالی انتخابات بولیوی به سرپرستی سالوادور رومرو، از شناخته شده ترین وابستگان به نامزد دست راستی، کارلوس مِسا، تصمیم گرفته است انتخابات را تا زمانی نامعلوم در ژوئیه یا اوت [تیر و مرداد] به تأخیر اندازد. این خود به بغرنجی وضع و چندپارگی فضای انتخاباتی بولیوی که حزب «جنبش برای سوسیالیسم» هنوز در آن پیشتاز است، می افزاید. در هفته های پیش از شیوع کووید–۱۹، بیشتر نظرسنجی ها نشان می داد که لوئیس آرسه کاتاکورا پیشتاز است و ۳۳ درصد آرا را در دور اول کسب می کند؛ بیش از ۱۵ درصد بیشتر از دو نامزد دیگر یعنی مِسا و رهبر کودتا، جنین آنیه‌س.

لوئیس آرسه کاتاکورا، معروف به «لوچو» از سال ۲۰۰۶ تا نوامبر ۲۰۱۹ یعنی زمان کودتا (به استثنای زمانی کوتاه در سال ۲۰۱۸ به علت بیماری) وزیر دارایی دولت مورالس بود. او در این نقش نظارت بر ملی کردن صنایع نفت و گاز، تأسیس شماری از برنامه های اجتماعی، به رسمیت شناختن بخش «اجتماعی-عمومی» اقتصاد، و شروع برنامه ی صنعتی سازی بولیوی را به عهده داشت.

اولیور بارگاس در کوچابامبا با وی نشستی داشت تا درباره ی اوضاع کنونی کشور گفت و گو کنند.

بارگاس: اکنون بسیاری از مردم پیش از انتخابات ریاست جمهوری، «جنبش برای سوسیالیسم» را پیروز انتخابات می دانند. اما چنین اجازه ای به آن داده می شود؟ آیا این انتخابات آزاد، منصفانه و شفاف خواهد بود؟
آرسه: پیش از هر چیز، باید بگویم که این کارزار کاملاً با کارزارهای ماقبلاش متفاوت است. اینجا ما باید با بسیاری عوامل-بالقوه یعنی دولت [پساکودتا]، رسانه ها، دیوان عالی انتخابات، و تمام قوانین اش دست و پنجه نرم کنیم. لذا ما با یک کارزار بسیار مشکل روبه رو هستیم. در آخرین نظرسنجی ها ما با اختلاف بیش از ۱۵ درصد پیروز می شدیم، ولی ما معتقدیم در پایان این مبارزه ما تنها نامزد مقبول را خواهیم داشت. چرا چنین است؟ خوب همه راجع به آن صحبت می کنند. آن ها سال پیش اعلام کردند که «جنبش برای سوسیالیسم» مرده است و هرگز برنمی گردد. اما در کمتر از چهار ماه «جنبش برای سوسیالیسم» در نظرسنجی ها پیشتاز است، و اطمینان داریم که برنده ی انتخابات هستیم.

بارگاس: آیا شما می توانید آزادانه و علنی وارد انتخابات شوید؟ دولت به شما افترا زده است. نامزدهای دیگر مانند آندرونیکو رودریگس هم با اتهاماتی مواجه هستند.
آرسه: مطمئناً فعالیت تحت حاکمیت این دولت دشوارتر است. این دولت به دنبال [اذیت و آزار] همه است، اعضای «جنبش برای سوسیالیسم»، طرفداران دولت رئیس جمهور پیشین اوو [مورالس]، کسانی که با او کار کردند، و کسانی که در جنبش اجتماعی شرکت دارند. آن ها متهم به خیلی چیزها شدند، محاکمه شدند، و غیره. به این ترتیب برای ما بسیار دشوار است که کارزار آزادانه ای داشته باشیم. ما با شکنجه روبه رو هستیم، تحت تعقیب هستیم، و کسانی که دنبال شما هستند دنبال خانواده ی شما هم هستند. با شرایط بسیار دشواری مواجهیم-ولی با آن رودررو می شویم و هرچه در توانمان باشد می کنیم.

بارگاس: اکنون نگرانی این است که آیا انتخابات برگزار خواهد شد؟ صحبت های زیادی مبنی بر تعلیق انتخابات شنیده می شود، و این که حالا که «جنبش برای سوسیالیسم» پیشتاز است، دولت می خواهد از موضوع ویروس کرونا برای تعلیق یا لغو انتخابات استفاده کند.
آرسه: آن ها اجازه دادند که ویروس وارد کشور شود و هیچ کاری نکردند. حالا که ویروس اینجاست، دارند اقداماتی میکنند که بی نتیجه است، و مردم مبتلا شده اند. گمان نمی کنم که آن ها نهایت سعی خود را برای مقابله با شیوع ویروس انجام می دهند….

چیز دیگری که مرا نگران می کند اقتصاد است-هر روز در حال سقوط. کار وجود ندارد، درآمدی وجود ندارد، فعالیتی در اقتصاد نمی شود. این به دلیل ویروس نیست، بلکه به این دلیل است که آن ها سال گذشته الگوی نولیبرالی را جایگزین الگوی ما کردند. و این برای مردم ناخوشایند بوده است.

اما دولت ویروس کرونا را بهانه ای برای توجیه تمام کارهای نادرستی کرده که از سال گذشته انجام داده است؛ لذا مهم است این دو مقوله را از هم تفکیک کنیم. اثر مشکلات اقتصادی که سال گذشته آغاز شد، اکنون احساس می شود، و ویروس بهانه ای شده است برای جلوگیری از بحث درباره ی مسائل اقتصادی. بهانه ی خوبی است، چون همه نگران مشکل ویروس هستند.

بارگاس: برگردیم به سراغ مسائل اقتصادی. رئیس جمهور فعلی، جنین آنیه‌س، با ساموئل دوریا مدینا، که در دولت های قبل وزیر بود، هماهنگ است. برنامه ی اقتصادی ایشان چیست؟
آرسه: ایشان کاری جز اقدامات نولیبرالی نکرده و چیزی جز آن، نظیر نظم «جنبش برای سوسیالیسم»، را نمی فهمد. اگر آن ها پیروز شوند، سیاست های بازار آزاد را دنبال می کنند-از نظر وی این تنها راه است. آن ها مطمئناً به سراغ خصوصی سازی بازمی گردند، [به وضعیتی که در آن] شرکت های بزرگ از قِبل اکثریت مردم فقیر سودهای سرشار می برند. این چیزی است که در دهه های ۸۰ و ۹۰ میلادی، در دوران بولیوی نولیبرال رخ داد.

بعید می دانم چیزی در آن ها عوض شده باشد. اگر آن ها چیزی را خصوصی کنند ما البته باید آن را دوباره ملی کنیم. اگر خصوصی سازی انجام نشود، ما قادر خواهیم بود برای برنامه های اجتماعی مان منبع مالی تضمین کنیم، زیرا برنامه های اجتماعی ما نه تنها برپایه ی مالیات ها، بلکه مبتنی بر درآمد حاصل از شرکت های عمومی ای است که [از دور اول انتخاب مورالس] در سال ۲۰۰۶ برقرار شد. ما به شرکت های عمومی و درآمدهای مالیاتی برای تضمین برنامه های اجتماعی مان نیاز داریم.

بارگاس: دربارهی مسائل مربوط به لیتیوم چطور؟ آیا دولت در حال خصوصی کردن ذخایر لیتیوم بولیوی است؟ اگر خصوصی شده باشند، مطمئناً دوباره ملی کردن آن بسیار گران تمام خواهد شد.
آرسه: ما نمی دانیم آن ها با لیتیوم چه می خواهند بکنند، ولی روشن است که در حال مذاکره با چند شرکت آمریکایی هستند. ولی درهرصورت، باید اطمینان حاصل کنیم که لیتیوم در داخل بولیوی، با شرکت [دولتی] خودمان در اینجا صنعتی شود. به این معنا که برای مردم مان کار ایجاد شود و برای ما ارزش افزوده داشته باشد، نه اینکه لیتیوم را به عنوان ماده ی خام صادر کنیم. لذا، ما البته به سیاست صنعتی کردن تمام منابع طبیعی خودمان ادامه می دهیم.

بارگاس: پیشرفت هایی در روند صنعتی شدن گاز طبیعی حاصل شده است. بولیوی سابقاً واردکننده ی محض فرآورده های نفتی بود، اکنون وضع چگونه است؟
آرسه: چهار سال پیش ما کارخانه ی تولید اوره و آمونیاک را آغاز کردیم، الان در حال بهره برداری هستیم، باید آن را توسعه دهیم و اوره ی بیشتری صادر کنیم، محصولی است که ارزش افزوده دارد و پروژه های متعددی برای صنعتی کردن منابع طبیعی مان در نظر داریم. ما همان سیاست گذشته را ادامه خواهیم داد.

بارگاس: طی چهارده سال گذشته بولیوی شاهد سطح رشد اقتصادی چشمگیری بوده است و به راستی مورد توجه جهانیان قرار گرفت. آیا صنعتی کردن منابع طبیعی هدف شماست؟ اگر کودتا اتفاق نمی افتاد کشور به کجا می رفت؟
آرسه: بنیان الگوی [اقتصادی] ما ملی کردن منابع طبیعی، کسب منافع از آن ها، و سپس بازتوزیع منافع میان مردم است. ولی عنصر دیگری هم وجود دارد، و آن اینکه تنها ملی کردن منابع طبیعی مد نظر نیست، بلکه صنعتی کردنشان هم مورد توجه است. این چیزی است که به ما اجازه می دهد درآمد بیشتری کسب کنیم و به این ترتیب به روند بازتوزیع در بولیوی ادامه دهیم. این نتیجه ی بهتری دارد [تا آنچه قبل از دولت مورالس داشتیم].

بارگاس: وقتی شما وزیر دارایی بودید، میبایست با کشورهای گوناگون بسیاری کار می کردید و به توافقات بازرگانی گوناگون می رسیدید. تجربه ی شما با ایالات متحده در مقایسه با کشورهایی مانند روسیه و چین چگونه بود؟ آیا آن ها همکاری های منصفانه تری داشتند؟
آرسه: خوب، ما به بازار آزاد اعتقاد نداریم، چه رسد به بازار آزاد بین المللی. ما به آن توافق های بازرگانی اعتقاد داریم که به سود مردم باشند، نه تفاهم هایی که صرفاً بازار آزاد تعیین کننده ی قیمت همه چیز در اقتصاد باشد. آمریکایی ها تنها بازار آزاد و بازرگانی آزاد را می خواهند. برعکس، چین، روسیه و کشورهای دیگر در امور بازرگانی، سرمایه گذاری، گردشگری، و غیره توافقات دیگری را می پسندند. بنابراین، منافع اقتصادی بولیوی می طلبد با این نوع کشورها وارد توافق شود تا با قراردادهایی که ایالات متحده با دیگر کشورها دارد. با این حال [دولت کودتایی] تلاش می کند از اینگونه سرمایه گذاری ها با روسیه و چین خارج شود؛ ما شاهد تخریب نیروگاه هسته ای ال آلتو بوده ایم.

بارگاس: یکی از اولین تغییرات در دولت جدید، تغییر سیاست خارجی بولیوی، دورشدن از متحدان آمریکای لاتینی مانند کوبا و ونزوئلا، و نزدیک شدن به ایالات متحده و اسرائیل بود. آیا این معکوس خواهد شد؟
آرسه:البته، من این را به چند رسانه ی دیگر هم گفته ام: ما سیاست خارجی کنونی را تماماً تغییر خواهیم داد و به سیاست پیشین بازخواهیم گشت، سیاستی که برای بولیوی بسیار مفید بود. موضع ما در مورد ضرورت بازگشت به قراردادها و پیمان های پیشین کاملاً روشن است. دولت کنونی در اینجا بسیار بد عمل کرده است. ما به روابط با چین و روسیه نیاز داریم-به آنچه اکنون در زمینه ی پزشکی در مورد ویروس کرونا انجام می دهند نگاه کنید. در زمینه ی تحقیق و واکسن، ما بسیار مشتاق همکاری با کوبا و با چین هستیم. اما این دولت از عهده ی این کار برنمی آید چون آن ها این روابط را خراب کرده اند.

بارگاس: راجع به دورهی سیزده ساله ای که «جنبش برای سوسیالیسم» در مصدر کار بود فکر می کردم، آیا جایی برای بهبود وجود داشت-یا کاری می شد انجام داد تا جلوی کودتا گرفته شود؟
آرسه: به نظرم سؤال پیچیده ای است-چون از کارهای زیادی می توانستیم پرهیز کنیم تا چنین اتفاقی نیفتد. مثلاً، روشن است که تنها اقتصاد برای مردم کافی نیست. ما [خارج از حیطه ی اقتصاد] به اندازه ی کافی کارآمد نبودیم، لذا، ما [علاوه بر آن] به آموزش سیاسی نیاز داریم. ما تنها به اقتصاد اهمیت دادیم؛ واضح است که اندیشه ی سیاسی و اقتصادی باید در پیوند تنگاتنگ حرکت کنند.

________________________________________
[1] برنامه ی آموزش رایگان سراسری برای اقشار کم درآمد
[2] طرح پزشک خانواده که تضمین می کند تمام مردم بولیوی به امکانات و مشاروه ی پزشکی رایگان دسترسی دارند.
[3] برنامه ی رفاهی و حمایتی برای سالمندان