اخبار ویژه

نقش بی بی سی فارسی در فشار حداکثری بر مردم ایران

رسانه های داخلی ایران از نقش بی بی سی فارسی در گسترش تحریم‌ها علیه مردم ایران گزارش می‌دهند.

«مورگان اورتاگوس»، سخنگوی وزارت خارجه آمریکا گزاره‌های غیردقیق مطرح‌شده در شبکه فارسی بی بی سی انگلیس علیه شرکت هواپیمایی ماهان را تکرار و خواستار تحریم این شرکت شد.

مورگان اورتاگوس در پیامی توییتری با مطرح کردن ادعاهایی علیه هواپیمایی ماهان ایران در پی شیوع ویروس کرونا نوشت: «ماهان‌ایر به عنوان یک شرکتی جنجالی و اشاعه‌دهنده سلاح‌های کشتار جمعی از تروریسم و رژیم مادورو حمایت می‌کند.»

سخنگوی وزارت خارجه آمریکا به ادعاهای مطرح‌شده در یک گزارش غیردقیق بی‌بی‌سی اشاره کرده و نوشته است: «[ماهان] طبق گزارش‌ها نگرانی‌های خدمه خود را سرکوب کرده و به گسترش کووید-19 ادامه می‌دهد. با دور نگه داشتن ماهان ایر از کشورتان خودتان را از ویروس کرونا و خطر تحریم دور کنید.»

از زمان شیوع ویروس کرونا در ایران کشورهای غربی و متحدان آنها در منطقه در تلاش بوده‌اند کارزار فشار حداکثری ایالات متحده علیه ایران را با موج تبلیغات ایران‌هراسانه تکمیل و ترویج کنند.

تازه‌ترین تلاش در این جهت را رسانه دولتی انگلیس، «بی‌‌بی‌سی»، در شبه‌مستندی ظاهراً تحقیقی کلید زده و ادعا کرده هواپیمایی ماهان عامل شیوع ویروس کرونا در خاورمیانه بوده است.

با آنکه گوینده «بی‌بی‌سی» در این ویدئوی 15دقیقه‌ای چندین بار روی عبارت‌هایی مانند «تحقیقات ما» یا «تحلیل اطلاعات» تأکید می‌کند تا این‌طور وانمود کند که شبه‌فکت‌های ارائه‌شده در این اثر مبنای استدلالی ــ تحقیقی دارند درک اینکه تعهد به اصول پژوهشگری و تحقیقات از صرف استفاده شعارگونه از این عبارات فراتر نمی‌روند کار چندان دشواری نیست.

شاید میان علمای فلسفه علم و روش‌ تحقیق، اصلی مشهورتر از تضمین اجتناب از «سوگیری» برای قرار گرفتن یک استدلال یا فکر در دایره معرفت علمی وجود ندارد.

انسان به‌حکم یک گرایش روان‌شناختی تمایل به پذیرفتن و به‌یادسپاری داده‌ها و گزاره‌های مؤید باورها، قضاوت‌ها و انگاره‌های ذهنی خود و نادیده گرفتن شواهد مخالف با آنها را دارد، اما «پژوهش» تنها زمانی فراتر از شعارها و الفاظ پوششی معنای واقعی پژوهش می‌گیرد که اطمینان حاصل شود مجموعه گزاره‌های مشاهدتی پژوهشگر مستقل از این سوگیری‌های شناختی او (اگر نخواهیم درباره پژوهشگر بی‌بی‌سی از واژه «غرض‌ورزی› استفاده کنیم) جمع‌آوری و در نهایت تحلیل می‌شوند.

در شبه‌مستند 15دقیقه‌ای بی‌بی‌سی دست‌کم 8 بار از عبارات و واژه‌هایی که بر تحقیقی بودن این اثر تأکید می‌کنند («تحقیقات ما»، «یافته‌ها»، «تحلیل اطلاعات»، «تحلیل داد‌ه‌ها توسط بی‌بی‌سی» و عبارات مشابه) استفاده شده است (به‌طور میانگین تقریباً هر 2 دقیقه یک‌بار).

اما آیا بی‌بی‌سی برای بررسی فرضیه خود یعنی «نقش هواپیمایی ماهان در گسترش کرونا در خاورمیانه»، به‌اندازه همین تأکیدات لفظی به مهم‌ترین مرام تحقیق هم پایبند بوده یا اینکه استفاده از این عبارات صرفاً برای پنهان کردن مقاصد و نیات اصلی خود بهره‌گیری کرده است؟ با نگاهی دقیق‌تر پاسخ این سؤال مشخص خواهد شد.

هنگامی که از تحقیق به‌روی نقش یک عامل یا متغیر در گسترش بیماری‌ای خاص در منطقه‌ای سخن به‌میان می‌آید انتظار یک محقق علمی آن است که اثر آن عامل ــ در صورتی که امکانات تحقیق اجازه دهند ــ در تمامی کشورهای آن منطقه یا به‌فرض محدود بودن امکانات تحقیق، دست‌کم در کشورهایی که بیماری بیشترین اثر مخرب (مثلاً به‌حسب نرخ شیوخ یا میزان تلفات) در آنها داشته مورد بررسی قرار گیرد.

نکته جالب در «تحقیقات» بی‌بی‌سی آن است که رسانه دولتی انگلیس به‌دلیلی که ممکن است در ابتدا ناپیدا به‌نظر برسد بخش عمده داده‌ها و تحلیل‌های خود را روی نقش ادعایی شرکت هواپیمایی ماهان در شیوع ویروس کرونا در چند کشوری که اتفاقاً کووید‌ــ‌19 کم‌ترین اثر را در آنها داشته است متمرکز و به‌صورتی کاملاً انتخابی از مهم‌ترین کشورهای منطقه غفلت کرده است.

عراق، لبنان و سوریه که ظاهراً مبنای تعریف مفهومی و عملیاتی پژوهشگر بی‌بی‌سی را در این تحقیق تشکیل داده‌اند، جزو کشورهایی هستند که کم‌‌ترین میزان شیوع کووید‌ــ‌19 را در منطقه غرب آسیا داشته‌اند.

برای اینکه دقیق‌تر مشخص شود بی‌بی‌سی برای القای فرضیه مدنظر خودش از چه کشورهایی غفلت کرده و استدلال‌هایش را روی چه کشورهایی متمرکز کرده بد نیست نگاهی به داده‌های پایگاه worldmetersinfo که به‌صورت لحظه به لحظه آمارهای مربوط به شیوع و مرگ‌ومیر بر اثر کرونا را منتشر می‌کند بیندازیم.

اگر در بخشی از این وب‌سایت که مربوط به آمار شیوع کرونا است منطقه آسیا را انتخاب کنیم متوجه می‌شویم عراق بعد از ترکیه، ایران، چین، هند، عربستان سعودی، پاکستان، سنگاپور، قطر، فلسطین اشغالی، ژاپن، امارات متحده عربی، اندونزی، بنگلادش، کره جنوبی، فیلیپین، مالزی، کویت، قزاقستان، بحرین، افغانستان، تایلند، عمان و ارمنستان در رتبه بیست و چهارم از لحاظ میزان شیوع در آسیا قرار دارد. در منطقه غرب آسیا رتبه عراق یازدهم است. لبنان بین کشورهای آسیایی رتبه سی و یکم و سوریه رتبه چهل و چهارم دارد و تنها پنج کشور پایین‌تر از آن قرار دارند.

در روزی که مستند بی‌بی‌سی پخش شده (دو روز پیش) طبق اطلاعاتی که فرهمند علیپور خبرنگار ساکن در اروپا در فضای مجازی منتشر کرده در عراق و لبنان مجموعاْ 3090 نفر به کرونا مبتلا شده بودند. در همان روز 17000 نفر در فلسطین اشغالی و 29000 نفر در عربستان سعودی به عفونت ناشی از این بیماری مبتلا بوده‌اند.

اما چرا «بی‌بی‌سی» برای بررسی فرضیه خود از داده‌های کشورهای مهم صرف‌نظر و روی داده‌هایی کم‌اهمیت متمرکز شده است؟ پاسخ را خود این رسانه در بخشی از مستند مورد بحث این‌طور بیان می‌کند: «اما ماهان‌ایر و خدمه‌اش نه‌تنها به چین پرواز کرده‌اند که به عراق، لبنان و سوریه هم پرواز کرده‌اند: کشورهایی که سپاه قدس، شاخه برون‌مرزی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی رابطه نظامی، اقتصادی و سیاسی ــ ایدئولوژیک مستحکمی با دولت‌ها یا گروه‌هایی در آنها دارد.»

به‌عبارت دیگر، خود گوینده رسانه دولتی انگلیس مشخص می‌کند که پشت تظاهر به لحن تحقیقی و استدلالی این شبه‌مستند، در واقع یک جنگ ایدئولوژیک و تلاش برای تزریق نگرش‌های نفرت‌پراکنانه، آن هم با استناد به داده‌های کم‌اهمیت قرار دارد.

در پرتو این درک، حتی نوع استفاده رسانه دولتی انگلیس از همین داده‌های سوگیرانه نیز به‌شدت زیر سؤال می‌رود. قاعدتاً برای مخاطب آگاهی که می‌داند رسانه‌ای داده‌هایش را به‌صورت انتخابی و در راستای اهداف تبلیغاتی خود جمع‌آوری کرده پذیرفتن بخش‌های دیگر استدلال آن رسانه مبنی بر اینکه در همان سه کشور (عراق، سوریه و لبنان) هم پروازها از ایران عامل شیوع کرونا بوده باشند بسیار دشوار و حتی غیرممکن خواهد بود.