تاریخی, سرتیتر

چالش های قانون اساسی نوین کوبا – تام هنسن – ندا رضائی

cuba-constitutional-discussion


چالش های قانون اساسی نوین کوبا

تام هنسن

ترجمه:ندارضائی


کوبا، در حال تدوین قانون اساسی جدیدی است که بخشی از روند درازمدت تغییرات سیاسی است که در ششمین کنگره حزب کمونیست در سال2011 مطرح شد. کنگره سندی معروف به «lineamientos»را به تصویب رساند که طرحی تفصیلی از سیاست داخلی است که درهای بخش­های مشخصی از اقتصاد را به دینامیک بازار می­گشاید و «ساختار اشتغال را تغییر می­دهد، استخدام دولتی را کاهش و فرصت­های شغلی را در بخش غیردولتی افزایش خواهد داداین برنامه تعطیلی موسسات دولتی را به دنبال می­آورد که سودی از ان­حاصل نمی­شد و بخش خصوصی که کارگرانِ از کار بیکارشده را جذب کند، جایگزین آن خواهد شد.تا به امروز کمتر از یک چهارم «lineamientos»اجرا شده است، که حاکی از روند آهسته و دقیق این تغییر است.

در سال 2016، هفتمین کنگره حزب «مفهوم­سازی»را به تصویب رساند که طرح نظری اصلاحات اقتصادی با تاکید خاص بر دارایی اجتماعی و نقش دولت سوسیالیستی است. «مفهوم سازی» چارچوب نظری قانون اساسی جدید را مشخص می­کند.در ماه ژوئن 2017 شورای ملی قدرت خلقکمیسیونی را مسئول تهیه پیش­نویس اولیه قانون اساسی جدید کرد.کمیته مرکزی حزب طرح پیشنهادی این پیش­نویس را در ماه ژوئن امسال بررسی کرد و سپس آن را در ماه جولای برای تصویب به شورای ملی فرستاد. نسخه­های قانون اساسی پیشنهادی در هفته اول ماه اگوست معادل 4سنت آمریکا، یعنی قیمت یک روزنامه محلی به فروش رسید.نسخه­های رایگان نیز در اینترنت در دسترس قرار گرفت. از13آگوست تا 15 نوامبر(سه ماه) دوره(جمع اوری) نظرات بود که پس از این دوره، در اوایل سال آینده انتظار می­رود که رفراندوم برگزار شود.

دوره نظرات، برنامه­ها و رویدادهای عمومی هفت سازمان توده­ای کمیته­های دفاع از انقلاب، فدراسیون زنان کوبا، انجمن ملی کشاورزان کوچک، فدراسیون کارگران کوبا، فدراسیون دانشجویان دانشگاه، فدراسیون دانش­آموزان و انجمن نویسندگان و هنرمندان کوبا را در برمی­گیرد.تعداد کمی از کوبایی­ها حداقل عضو یکی از سازمان­ها نیستند و بسیاری عضو بیش از یکی از این سازمان­ها هستند. بیش از 135هزار مشاوره را 5600گروه دو نفره از مربیان آموزش دیده در سراسر جزیره برعهده داشتند که برخی از مجامع کوبایی­ها در سایر کشورها را نیز در بر می­گرفت.

چریک­های پیشگام در حزب کمونیست کوبا مسئول اولین پیش­نویس قانون اساسی بودند.حزب و بخش جوانان آن، لیگ کمونیست جوانان، شامل حدود یک پنجم جمعیت بالای 16سال هستند که مشارکت گسترده در سیاسی­ترین بخش از جمعیت را نشان می­دهد.در ارزیابی نقش حزب کمونیست، هم در روند قانونی و هم سیاست به طور کل، شهروندان امریکایی تمایز اشکاری با احزاب دموکرات و جمهوری خواه خود شاهداند، عضویت در این احزاب به پرداخت سالانه 25 دلار یا به یک عنوان روی فرم انتخاباتی بسنده می­شود.افرادی که می­خواهند به عضویت حزب کمونیست کوبا درایند باید به مشارکت مدنی فعال و شرکت منظم در جلسات شناخته شده باشند و در جامعه خود یک الگوی اخلاقی باشند.قانون اساسی فعلی حزب کمونیست را به عنوان «نیروی پیشروی جامعه و دولت»می­شناسد و قانون اساسی جدید قطعا نقش آن را به عنوان یک حزب پیشگام حفظ خواهد کرد.

زمینه تاریخی

به طور کلی، هیچ کشوری تدوین قانون اساسی جدید را ساده نمی­گیرد، کوبا نیز ازین قاعده مستثنا نیست.این حرکت جسورانه چندین دلیل در خود داشت.لحظه کنونی، زمان گذار قدرت سیاسی از «نسل تاریخی»که انقلاب 1959 را به ثمر نشاند به نسل جدید است که از طریق اینترنت با دنیا در ارتباط است و با آموزش و بهداشت رایگان، اشتغال تضمین شده، غذا یارانه­ای و حمل و نقل عمومی و مقرون به صرفه خو گرفته است، اگرچه با کمبودهایی در بخش مسکن مواجه بوده است.رائول کاسترو می­داند که آخرین نفر از این نسل (انقلابی)است که رئیس جمهور یا رئیس حزب کمونیست کوبا است.انتقال رهبری جدید به نسلی بدون اعتبار انقلابی، پایگاه معنوی یا تاریخ مبارزه سوسیالیستی، مجموعه­ای از چالش­ها را پیش رو قرار می­دهد.

مبانی نظری و عملی

کوبا بر هفت اصل اساسی بنا نهاده شده که رئوس آن در «مفهوم سازی» چنین آمده است:

  • حاکمیت ملت

  • پایگاه خلقی حزب کمونیست

  • تعهد جهانی به رفاه اجتماعی

  • ارزش­های کوبا که شاید مهمترین مرجع ان خوزه مارتی باشد

  • مشارکت فعال جامعه مدنی سوسیالیستی

  • مشارکت محدود کنترل شده در تجارت جهانی

  • روابط بین­المللی قوی، به ویژه با جنوب جهانی و آمریکای لاتین

برابری عنصر اساسی ارزش­های سوسیالیستی کوبا است.این مسئله­ی نسبتا بی چون و چرائی در سال­های نخستین انقلاب بود که اقتصادِ در حال رشد مداوم کوبا، به قیمت­های منصفانه نیکل، میوه­های گرمسیری و سایر صادرات، به علاوه­ی منابع انرژی و کالاهای ارزان شورای تعاون اقتصادی (COMECON)وابسته بود. اما با فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در سال1990، فعالیت COMECON به معنای واقعی کلمه یک شبه از بین رفت و کوبا را با چالش­های جدی اقتصادی تنها گذاشت.در اوایل دهه 1990، اقتصاد کوبا دچار رکود اقتصادی شد که به«دوره ویژه در زمان صلح»معروف است. درامد ناخالص ملی به بیش از یک سوم کاهش یافت و کمبود مواد غذایی و سوختی بسیار فراگیر بود، اما مردم کوبا همچنان به پروژه سوسیالیستی متعهد باقی ماندند.

کوبا سیاست­های اقتصادی را برای مقابله با بحران در کوتاه مدت و میان مدت به اجرا درآورد، از جمله گسترش سریع صنعت گردشگری با سرمایه­گذاری محدود خارجی، توسعه زیست­فناوری، صادرات موقت سرمایه انسانی عمدتا اعزام پزشک متخصص، و اصلاحات در بخش کشاورزی برای توسعه خودکفایی.دست­آوردهای این کشور فقیر چشمگیر بود.از سال1995 تا2008، این جزیره در رده کشورهایی با بالاترین رشد تولید ناخالص داخلی در نیمکره غربی قرار گرفت. در سال 2000، ونزوئلا توافقنامه­ای با کوبا امضا کرد که در مقابل کار هزاران پزشک متخصص کوبا در مناطقی از ونزوئلا که به شدت از نظر مراقبت های بهداشتی در مضیقه بود، روزانه 115هزار بشکه نفت را تامین کند.با توجه به ناآرامی های اخیر در ونزوئلا، تا سال2016 میزان انتقال نفت به 42000بشکه در روز کاهش یافته بود.

دستآوردهای اقتصادی در کوبا از سال 2009به بعد کمتر چشمگیر بوده است و میانگین رشد سالیانه آن کمتر از 2درصد بوده است. این آمار برای یک اقتصاد در معرض تهدید مستمر تحریم­های ایالات متحده خیلی بد محسوب نمی­شود، اما برای رهایی از عواقب نابسامانی اقتصادی اوایل دهه 1990ناکافی است. بدون رشد اقتصادی بالا، عدالت سوسیالیستی، توزیع رنج است و نه افزونه اجتماعی.

مسئله استثمار به شدت با تساوی حقوق مرتبط است که در درک مارکسیستی از جامعه مسئله­ای اساسی است. نظریه ارزش مارکس اساسا تعریفی از استثمار به عنوان یک وضعیت اجتماعی به دست می­دهد که در آن یک نفر کار دیگری را می دزدد تا ثروت فردی را انباشته کند.قانون اساسی 1976، کوبایی­ها را از «درآمد حاصل از استثمار کار دیگران»منع می­کند.کوبایی­ها با سوالات چالش برانگیزی در حرکت بسوی سرمایه­گذاری خصوصی محدود مواجه­اند در عین حال که باید درک سوسیالیستی از انباشت ثروت به عنوان یک فرآیند اجتماعی که باید به سود کل جامعه باشد را حفظ کنند.

این مسئله کوبا را به دام یک مشکل اساسی و عملی عمیق می­اندازدآیا ساختمان سوسیالیسم در درجه اول (یا دست کم در نهایت)با رشد بنیان­های مادی، با هر وسیله، ساخته می­شود یا بر آگاهی سوسیالیستی توده­ها ؟ در تحلیل نهایی، مارکس ماتریالیست بود، در حالی که فیدل کاسترو و چه گوارا هم با محوریت آگاهی سوسیالیستی توافق داشتند.کوبا می­خواهد بر برنامه­ریزی مرکزی با گشودن بازارهای محدود و توسعه فرهنگ، آموزش، بر مفاهیم اساسی نظیر عدالت و آگاهی سوسیالیستی تأکید کند.در مقایسه با حزب کمونیست چین که راه «نوسازی سوسیالیستی»یا«مارکسیسم بازار» را در پیش گرفت.

هر کدام ازین مدل­ها درک متمایزی از کار دارند و به ویژه اینکه چگونه انضباط کاری به تولید موثر افزونه­ای بیانجامد که بتواند در خدمت یک جامعه سوسیالیستی باشد که اساس گذار به کمونیسم است. مکانیسم بازار در ترکیب با مالکیت خصوصی بر ابزار تولید، با تهدید به فقر (یا قحطی در بدترین حالت )نیروی کار منظم ایجاد می­کند، در حالیکه آگاهی سوسیالیستی به اراده جمعی کارگران بستگی دارد تا براساس توانایی­های خود در آن مشارکت کنند و براساس نیاز خود از آن بردارند (یا براساس مشارکتشان بسته به سطح توسعه اجتماعی).مکانیزم بازار اغلب با تولید بی­رحمانه به عنوان یک تدبیر در ایجاد افزونه موثر بوده است، هرچند قطعا توزیع این افزونه­عادلانه نیست. با این حال، هیچ دلیلی وجود دارد که برنامه­ریزی مرکزی نتواند به اندازه مکانیسم­های بازار کارآمد باشد.با توجه به توسعه مدل­های کامپیوتری جدید، برنامه­ریزی­های مرکزی ممکن است با اجتناب از افراط­های شناخته شده و ذهنیت گله­ای بازیگران صحنه اقتصاد خصوصی و بحران های منظم ذاتی سرمایه داری کاراتر باشد.

کوبا به روشنی اهمیت انضباط کار و تولید ارزش اضافی کافی برای برآورده ساختن نیازهای مردمی که به طور گسترده­ای در ارتباط با جهان قرار گرفته اند را تصدیق می­کند.در سال2007، رائول کاسترو در اولین سخنرانی خود به عنوان رئیس جمهور، بر اقتصاد تکیه داشت.رائول گفتکه یک کارگر کوبایی دستمزدی را دریافت می­کند که برای برآوردن همه نیازها ناکافی است و از این رو عملا اصل سوسیالیستی از هرکس به اندازه توانش و به هرکس اندازه کارش متوقف شده استاین شکست«عدم انسجام اجتماعی»را به بار می­اورد_دزدی­های کوچک و فعالیت­های بازارسیاه برای تامین نیازها_که ریشه­کنی ان دشوار است.در سال2010، رائول کاسترو هنگامی که اخراج هزاران کارگران دولت و خصوصی­سازی محدود بخش­های اقتصاد را مطرح کرد روی دیگر سکه را خطاب کرد: «ما باید این مسئله را که کوبا تنها کشوری است در جهان که می­توان بدون کارکردن در آن زندگی کرد را برای همیشه پاک کنیمآموزش و بهداشت رایگان می­تواند به دو شیوه متضاد و غیر قابل انطباق جا بیفتد: یا به عنوان حقوق مسلم بدون ان که مسئولیتی در پی داشته باشد و یا به عنوان نتیجه مبارزه جمعی.اولی محصول فردگرایی است و دومی محصول آگاهی سیاسی جمعی. با دسترسی اسان به فیلم­های هالیوود، تلویزیون امریکا و سایر منابع تبلیغاتی سرمایه­داری، درک چالش­های دخیل در رشد آگاهی جمعی دشوار نیست.

تقسیم اقتصاد به بخش­های گردشگری، که در آن کارگران دسترسی آسان به ارز خارجی دارند، و بخش دولتی که در آن حقوق با پزو کوبا پرداخت می­شود، این چالش­ها را حتی بیشتر می­کند.کارگران در بخش گردشگری اغلب می­توانند در یک روز به اندازه یک ماه کارگران در بخش­های دولتی درآمد کسب کنند.در حالی که توسعه گردشگری پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی برای بهبود اقتصادی حیاتی بود، اما به قیمت کاهش برابری و تعهد سوسیالیستی.این بخشی از چالش­های قانون اساسی جدید است.

با توجه به تأثیر تحریم­های ایالات متحده و وجود ضدانقلابیون در فلوریدا جنوبی که قصد بازگرداندن کوبا به مسیر سرمایه­داری را دارند، «مارکسیسم بازار» نامحدود گزینه کوبای سوسیالیستی نیست.تحریم­های ایالات متحده که در سال 1962آغاز شد و وزارت امور خارجه که پیشنهاد داد «با رشته­ای از اقدامات بزرگترین تهاجم به کوبا را به راه اندازند تا مانع تامین پول و منابع شوند تا دارائی پولی و دستمزد واقعی کاهش یابد و به گرسنگی، ناامیدی و درنهایت به سرنگونی دولت بیانجامداین تحریم چیزی جز برنامه ضدانقلاب سرمایه­داری نیست. در طول شش دهه گذشته، هزینه آن برای کوبا حدود 130 میلیارد به دلار امروز امریکا بوده است.برای کشوری با تولید ناخالص ملی سالیانه کمتر از 90 میلیارد دلار، این رقم تاثیر قابل توجهی دارد.

چین سرزمینی بزرگی است با حدود یک پنجم جمعیت جهان که یک اقتصاد بازار کارامد با دستور جلوگیری از «تنش اجتماعی» (یعنی تعارض طبقاتی)را ساخته است. حال جزیره ای با 11میلیون نفر که تنها 90مایل از فلوریدا فاصله دارد، سوسیالیسم کوبا آیا اصلا چنین گزینه­ای دارد؟ چین عمدتا با تعارضات طبقاتی داخلی دست به گریبان است، در حالیکه کوبا باید نگران تعارضات طبقاتی از سوی ایالات متحده باشد. در حالیکه کوبا به دقت در حال حرکت به برخی از مکانیزم­های بازار است، عرصه اقتصاد همچنان از سوی مرکز برنامه­ریزی و کنترل می­شود.در چین،«مارکسیسم بازار» بر پایه­ی یکپارچگی اجتماعی، سرمایه­گذاری خارجی و افزایش تجارتی است که مشخصه آن ادغام گسترده در بازارهای جهانی است.با وجود تحریم­های ایالات متحده، این گزینه واقعی برای کوبا نیست. درک کوبا از یک نظام مارکسیستی/لنینیستی در پیکار طبقاتی، پایداری، سرمایه­گذاری خارجی به دقت کنترل شده، بخش خصوصی ملی­گرا و همبستگی بین­المللی به ویژه با کشورهای آمریکای لاتین پایه­ریزی شده است. قانون اساسی نوین، خطوط جدید چارچوب قانونی مورد نیاز برای بازارهای محدود را ترسیم می­کند، در حالی که بر ماهیت سوسیالیستی دولت و نقش رهبری حزب کمونیست صحه می­گذارد.همانطور که رائول کاسترو در کنگره هفتم حزب، یادآور شد: «ما نمی­توانیم نفوذ نیروهای خارجی قدرتمند را که خواستار توانمندسازی نیروهای غیردولتی هستند، برای ایجاد تغییرات به امید پایان دادن به انقلاب و سوسیالیسم در کوبا را نادیده بگیریم

مواد قانون اساسی جدید

از لحاظ اقتصادی، قانون اساسی جدید مبنای قانونی را برای کسب وکارهای خصوصی و توانایی (به صورت محدود) آن ها در عقد قراردادهای کاری و همچنین حق مالکیت خصوصی فراهم می­آورد.در حال حاضر مقررات جدید در ماه دسامبر برای شرکت­های خصوصی اجرایی می­شود.طبق گفته ویلیام لگو گراند، استاد دانشگاه امریکن«این دو هدف عمده را دنبال می­کند:دولت را قادر می­سازد سهم بیشتری از درآمد کسب و کارهای خصوصی را بدست آورد، در عین حال که رفتار غیرقانونی را به حداقل می­رساند و امنیت عمومی را حفظ می­کند؛ و رشد کسب و کارهای فردی را به منظور جلوگیری از انباشت ثروت ودارایی محدود می­کند.». «مقررات جدید در مورد فرار از پرداخت مالیات و معامله در بازار سیاه را که در سال­های اخیر رواج یافته سختگیری خواهد کرد و همچنین مبنای قانونی محکمی برای شرکت های مجاز ایجاد می­کند

قانون اساسی جدید ازدواج همجنسگرایان را قانونی می­کند که از تغییرات فرهنگی نسل­ها در این فرایند حکایت می­کند.بیش از یک دهه است که مریلا کاسترو اسپین، دختر رائول کاسترو، به عنوان رئیس مرکز ملی آموزش جنسی (CENESEX)که تحت حمایت مالی دولت قرار دارد به ترویج حقوق دگرباشان مشغول است.دولت انقلابی، زمانی افراد دگرباش را به اردوگاه های بازآموزی می­فرستاد، اکنون دولت، همراه با سازمان­های غیر دولتی و سازمان­های مردمنهاد، کمپین بازآموزی سراسری را به راه انداخته و برای رشد آگاهی به اهمیت اموزش بها می­دهد.ماریلا گفت: «پیش از این، تعصباتی در مورد صحبت ازین مسائل وجود داشت. یازده سال پیش، ما شروع به برگزاری سمینارهایی در مورد همجنسگرایی و همجنس­گرا هراسی کردیم. و این کمک کرد تا راه را برای گفت و گو میان مردم هموار شودمیگوئل دیاز کانل که به تازگی به این مقام رسیده از نخستین مدافعان آن در ویلای کلارا بود که منابع حزب و نفوذ سیاسی خود را برای پشتیبانی از مرکز فرهنگی دگرباشان بسیج کرده است که نخستین از این دست مراکز در کوبا بود.

قانون اساسی دولت را بازسازماندهی خواهد کرد.اداره امور روزانه دولت را نخست وزیر و فرمانداران ایالتی در دست خواهند گرفت، در حالی که رئیس جمهور مسئول توسعه راهبردی و جهت­گیری کلی کشور است.همانند سیستم پارلمانی یا سیستم الکترال امریکا، به جای رای مستقیم، رییس جمهور بدست شورای ملی انتخاب می­شود.رئیس جمهور، نخست وزیر را با موافقت شورای ملی برای یک دوره پنج ساله منصوب می­کند.احتمالا رئیس جمهور سوم، بر مجلس ملی و شورای حکومت نظارت خواهد داشت.شورای ملی در شرایط عادی فقط دو بار در سال برگزار می­شود، در حالی که شورای حکومتی به طور مستمر در حال برگزاری جلسات است و مسئولیت بسیاری از عملکردهای اجرایی دولت بر عهده آن است.در مجموع، هدف این است که برنامه­ریزی راهبردی درازمدت و توسعه سیاسی را از اجرای مستقیم جدا کند و ازین رهگذر پاسخگویی نتیجهمحور را عملی سازند.

قانون اساسی جدید احتمالا در سال آینده اجرا خواهد شد.


منبع:

https://www.globalresearch.ca/challenges-for-cubas-new-constitution/5659143