تاریخی, سرتیتر
نوشتن دیدگاه

میرزا بزرگ مرد کوچک پدیده گذار به دوران نوین – مهدی ضمیری

مهدی ضمیری

میرزا بزرگ مرد کوچک پدیده گذار به دوران نوین


mehdiz

مهدی ضمیری

بدون تردید یکی از وقایع تاریخی و جاودانه دوران معاصر ایران شکل گیری جنبش جنگل به رهبری میرزا کوچک ملقب به جنبش ملی توده ای شمال کشور بویژه گیلان و تاثیر غیر قابل انکار آن در سرنوشت تاریخ ایران است.
جنبش جنگل در شرایطی در ایران پا گرفت که جهان در حال گذار به فاز پایان دادن به دوران استعمار و تلاشی حکومت های فاسد و امپراتوری ها در عرصه جهانی بود . تمامی کشورهای اروپایی به اشکال مختلف در گیر جنگ تمام عیار برای تقسیم مجدد کشورها و منابع ثروت همدیگر بودند .
در روسیه تزاری جنبش عظیم عدالت اجتماعی سالها بود که در این کشور پا گرفته بود و جنگهای بی امان این کشور برای گسترش وسعت آن بی وفقه ادامه داشت و شاخه های مذاهب مسیحی از ارتدوکس روسی گرفته تا کاتولیک های فرانسه ، اسپانیا وپرتقال از اوانگلیست های آلمانی اطریشی گرفته تا پروتستان های انگلیسی که برای جلوگیری از تلاشی سیستم پوسیده در صدد کشور گشایی در سراسر جهان بودند.
جنبش های سوسیال دمکراسی که خسته و درمانده از جنگها و بی خانمانی و کشتار بی امان و گرسنگی بدنبال راه گریزی از این شرایط ناگوار بودند در تکاپو بودند تا راه حلی برای این معضل پیدا کنند و برای آن مبارزه میکردند. بسیاری از کشورهای استعمارگر همچنان جهان را بین خود تقسیم کرده و لحظه ای از رقبای درنده خوی خود قافل نبودند . در این شرایط جنبش سوسیال دمکراسی روسیه تزاری با توجه به تضادهای غیر قابل حل درونی پا گرفت و از آنجا که ثبعیت حکومت تزاری هیچ امکان تنفسی برای مردم وارفته و وامانده نگذاشته بود در تفلیس گرجستان جنبشی پا گرفت که سرنوشت جهان را رقم زد.
همزمان با شروع مقاومت در برابر لشکر کشی بی وقفه روسیه تزاری و جنگهای پی در پی این کشور اولین گروه های عدالت خواهانه پا به عرصه وجود گذاشتند و دو جوان روسی گرجی با ترجمه مانیفست مارکس و انگلس بزبان روسی جامعه گرجستان و روسیه را با تزهای نوین آشنا کردند که تاثیر غیر قابل انکاری در وقایع اتفاق افتاده در جهان از جمله ایران و جنبش جنگل گذاشت.
در این شهر روزنامه پراودا(حقیقت) به همت استالین و مولوتف با تشکیل سندیکای کارگری از جنبش ضد جنگ در روسیه تزاری پشتیبانی کرده و زمینه مقاومت ادامه دار بر علیه حکومت ضد انسانی روسیه تزاری را فراهم کردند این جنبش قبلا دوبار در روسیه با شکست سختی مواجه شده بود گسترش این مقاومت سراسر کشور روسیه را در نوردید و در گرجستان و بقیه مناطق آسیایی تحت اشغال از جمله در آذربایجان و ارمنستان هسته های مقاومت پا گرفتند و روسیه تزاری را به چالش کشیدند که موج آن بقیه کشورها از جمله شمال ایران و جنبش مسلحانه جنگل را فرا گرفت .
این مقاومت و مبارزه تا آنجا پیش رفت که در اکتبر 1917 نیروهای مقاومت دولت تزاری هزار ساله را بزیر کشیدند و به جنگ جهانی اول پایان دادند که در آن اکثر کشورهای جهان در گیر بودند که بسیاری از آنها متلاشی و به چند کشور تقسیم شدند . در چین در سال 1919 دکتر سون یاتسن با اعلام جمهوری وآشنا شدن با انقلاب اکتبر نظام پادشاهی چهار هزار ساله فئودالی را بزیر کشید و حاضر شد با مائو و حزب چپ این کشور متحد شده و به دوران بربریت ارباب رعیتی این کشورو قلدری استعمار خاتمه دهد. در روسیه تزاری سابق کشور سوسیالیستی اتحاد جماهیر شوروی پا گرفت که بعدها مجبور شد استقلال عمل و حاکمیت کشورهای تحت اشغال خودرا برسمیت بشناسد از جمله آنها آذربایجان ، ارمنستان و بقیه کشورها ضمن آنکه موفق شدند به جنگ جهانی خانمان سوز اول پایان دهند و بسیاری از ملیت های زیر سلطه استقلال خود را بدست آوردند .
عقب نشینی کشورهای شکست خورده در جنگ جهانی اول و منافعی ملی این کشورهای زیر سلطه استعمار با ضعف و شکست قدرتهای بزرگ زمینه اعتراضات و طغیان های مردم را در بیشترنقاط جهان از جمله ایران را فراهم کرد و جنبش جنگل با تاثیر پذیری از این تحولات و ارتباط تنگاتنگی که از نظر تاریخی و فرهنگی با کشورهای همسایه از جمله آذربایجان ، ارمنستان ،گرجستان و … داشت از فرصت و تجارب بدست آمده استفاده کرد و جنبش مسلحانه جنگل در گیلان به رهبری میرزا کوچک و تنی چند از یاران پا گرفت.
میرزا و یارانش دیگر تنها نبودند آنها با استفاده از تجارب این جنبش ها و ارتباط نزدیک با آنها زمینه مبارزه با سیستم ارباب رعیتی را فراهم کردند و حتی از تجارب آنها آموختند و بسیاری از آنها را به گیلان دعوت کردند از جمله شخصیت برجسته و خلاق حیدر عمو اوقلو که نه تنها یک مبارز برای دفاع از منافع ملی کشور خود بود بلکه یک مهندس برق با تجربه عملی که اولین کارخانه برق ایران در مشهد را راه اندازی کرد و به ندای میرزا و پیشروان نیروهای ملی و ضد ارباب رعیتی پاسخ مثبت داد وفعالانه در آن شرکت کرد وبدین ترتیب با تعداد زیادی از افراد منطقه از جمله کردهای مقیم مناطق شمال کشور برای سازمان دهی و مبارزه با استعمار انگلستان و روسیه و شکست نهایی تزارهای روسیه همکاری و زمینه کنترل و حتی شکست انگلستان را در مناطقی از ایران فراهم کرد.
میرزا و تیم او که پیگیر تحولات منطقه ای و جهانی بودند و ارتباط نزدیکی با فعالیت های سوسیال دمکراسی اروپا بویژه گرجستان داشتند با ابتکار و بسرعت خود را با شرایط جدید تطبیق دادند و توانستند به کمک مردم مبارز گیلان جنبش عدالت خواهانه و ضد ارباب رعیتی و ضد استعماری را سازمان دهند اگر چه شرایط جهان بعلت ادامه جنگ جهانی اول چنان تغییر کرد که مجبور شدند با وجود کمبود نیروهای مقاومت جانانه بجنگند و نگزارند انگلستان با خروج نیروهای روسیه از خاک ایران کشورما و مناطق شمال کشور را اشغال کند.
گیلانی ها بعلت جغرافیای اقتصادی غنی توانستند هم در برابر نیروهای تزاری و هم در برابر نیروهای انگلیسی که با توجه به جنگ قدرت در شوروی که به بلشویک (اکثریت) و منشویکها ( اقلیت) تقسیم شده بودند مقاومت جانانه ای بکنند . نیروهای روسی که به دوگروه متخاصم تقسیم شده بودند در شمال ایران و روسیه در گیر جنگ خونینی بودند این جنگها تا سال 1921 ادامه داشت تا شوروی ثبات لازم را پیدا کند و با ایران برای توافق دوجانبه و برابر دسترسی پیدا کند. این آن خلاقیتی بود که مبارزان جنبش شمال کشورکوچک جنگلی با امکاناتی محدودی که داشتند اجازه ندادند روسیه تزاری و انگلستان ایران را بین خود تقسیم کنند و تنها منطقه ثروتمند طبیعی مارا به یغما ببرند .
این جنبش علیرغم اینکه یک نقشه طولانی مدت برای دفاع از منافع ملی کشور نداشت و نتوانست نیروهای دیگر را که در جنبش مشروطه نقش برجسته ای داشتند جلب کند ولی به انگلستان هم اجازه نداد بدون دردسرتمام کشور از جمله منابع نفتی و ثروت کشور را به انحصار خود درآورد و ایران موفق شد با اتحاد شوروی از موضع برابر برای دفاع از منافع ملی ما وارد مذاکره شود وگرنه روسها سالها پیش از آن تا قزوین را در کنترل خود داشتند.
وقتی اتحاد شوروی توانست از تمامیت ارضی کشور خود دفاع کند انگلستان بسرعت وارد عمل شد و با آوردن نیروهای نظامی از مستعمرات خود ازجمله هندوستان سعی کرد با یک کودتای نظامی با همکاری عوامل داخلی به جنبش جنگل نقطه پایانی بگزارد و آنها را نیست و نابود کند. با خروج داوطلبانه ارتش روسیه سابق از مناطق مرزی کشور و توافق دوجانبه بین ایران و شوروی مبارزه جانانه جنبش جنگل ، دیگر پشتگاهی برای عقب نشینی نداشت . وبتدریج نیروهای خودرا از دست داد تا سرانجام دیکتاتوری نظامی رضا شاه با سرکوب این جنبش آنرا غیر فعال کرد و درهم شکست.
اگر به تجارب این نیروی مقاومت توجه کنیم خواهیم دید که جنبش جنگل علیرغم جانفشانی هایی که کرد نتوانست جبهه مبارزاتی خود را گسترش دهد و آنرا از محدوده گیلان آنهم بیشتر در غرب گیلان بیرون ببرد در واقع پشتگاه دفاعی برای تضمین پیروزی نداشت در حالیکه انگلستان رضا شاه را تا دندان مسلح کرده بود و در تمامی مرزهای کشورهای اروپایی جنگ جهانی اول با شتاب تمام برای درهم شکستن شوروی نو پا و تقسیم مجدد غنایم ادامه داشت و این کشور نتوانست امنیت مرزهای خود با ایران را تامین و تضمین کند و دیدیم که این جنگ تا سال 1921 ادامه پیدا کرد آنهم در شرایطی که کشورهای در گیر در جنگ با شوروی نوپا بعلت طغیان عمومی و ضد جنگ مجبور شدند تن به توافق برای پایان دادن به جنگ جهانی اول بدهند.
این جنبش با پشتوانه مناطق متعلق به ایران که در زمان حکومت بی کفایت قاجاراز ایران جدا شده بود موفق به ادامه مبارزه شده بود وگرنه بقیه مناطق ایران عملا از نظر تولیدی و فقر و فلاکت و ارباب رعیتی توانایی پشتیبانی از این جنبش را نداشتند و هنوز بخشهای بزرگی از خاک ایران در تصرف روسیه در شمال و انگلستان در جنوب کشور قرار داشت . با وجود عدم تجربه کافی در زمینه اتخاذ سیاستهای درست و بلند مدت و جذب نیرو و نداشتن یک جبهه متحد تاثیر این جنبش نه تنها در ایران بلکه در منطقه قابل توجه و ماندگار است و دربخشی از تاریخ ایران ثبت شده آنهم در دوران گذار تاریخی قرن گذشته که دوجنگ جهانی اول و دوم را پشت سر گذاشته است .
جنبش جنگل با امکانات محدودی که داشت موفق شد تقریبا تمامی استان گیلان را به تصرف خود درآورد و نشان داد اگر خلقی هرچند کوچک جرات به مبارزه و دفاع از منافع ملی خود بکند هیچ قدرتی قادر به شکست آن نیست چه بسیارند کشورهای کوچکی در جهان که با مبارزه و مقاومت خود در برابر اشغال گران قدر قدرت پیروز و سربلند بیرون آمده اند . میر زای کوچک ما نشان داد که با تیم پر افتحار خود و باسیاست درست جایگاه خودرا در تاریخ ایران جاودانه کرده است یادش و همت بلندش گرامی.


رشت : مهدی ضمیری
1397.09.11

نظرتان را درباره این مطلب بنویسید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن /  تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.