دریافتی, سرتیتر

اپورتونیسم روشنفکری – محمود طوقی

bahar_naserdin

خواجه نصیر الدین طوسی که ملک الشعرای بهاردر سبک شناسی اش از او چنین یاد می کند:

«پیشاهنگ و پادشاه علمی این دوره ،ملک الحکما ،خواجه بزرگ،فاضل عالم،فیلسوف نصیرالدین  محمدبن محمد الطوسی،متولد ۶۷۱-۵۹۷ رحمه اله علیه در مقدمه زیج ایلخانی چنین می نویسد:

«خدای تعالی چنگیز خان را قدرت داد.

وپادشاهی روی زمین اورا مسلم کرد

وکسانی را که ایلی او شدند بنواخت

وکسانی را که بر او یاغی شدند….همه را نیست کرد

ویاسا های نیکو نهاد

و بعد از آن چون خدای تعالی او را به پیش خود برد….»

عجب استدلالی،خدایی یک آدمکش را قدرت می دهد . پادشاهی روی زمین را به او می دهد تا راه بیفتد سروقت مردم بیچاره دیگر بلادکه یا باج و خراج بدهید و یا «خدا داند»که معنای مغولی آن مرگ و نیستی است .

عادت خان مغول این بود که نامه به کوتاهی می نوشت :«یا ایلی را بپذیرید و باج و خراج دهید . وگرنه خدای قدیم داند»

یاغی کیست

حال برسیم به مقوله یاغی. آیا خواجه بزرگ که بقول استاد بهار «پادشاه علما ست»معنای یاغی را نمی داند.

یاغی کسی است که بر علیه حکومت وقت طغیان می کند.

اما چگونه می شود که مشتی وحشی راه بیفتند از آن سوی صحرای گبی بیایندو شبانه بر سر مردم نیشابور بریزندو مردمی که از جان و مال و ناموس خود دفاع می کنند بشوند یاغی منطق این استدلال کجاست؟

یا سا های نیکو

یاسا قانون مغول بود .قومی بدوی و وحشی با چند قانون برخاسته از زندگی در صحرا های بی آب و علف .

به یا سا رساندن بمعنای کشتن بود .

کجای قوانین مغول نیکو بود .؟چرا نمونه ای ملک الحکما نمی آورد .

برای فهم یاسا ها ی مغول حکایتی که ملک الشعرای بهار در سبک شناسی اش آورده است گویای همه چیز خواهد بود .

خان مغول یکی از دبیران سلطان محمد خوارزمشاه را بخدمت پذیرفته بود . روزی به او امر فرمود به بدرالدین لوء لوء،والی موصل نامه ای بنویسد :«خدای بزرگ ملک روی زمین را به من ارزانی داشته

                      اگر بدر الدین ایل شود . سر و مال و فرزندان و زن او بماند

                      و اگر تمرد و عصیان نماید ، آن را خدای جاویدان داند .

                     اگر بدر الدین ایل شود و لشگر ها را راه دهد او را نیکو باشد

                     اگر خلاف کند .چون آن لشگر های بزرگ  به آنجا رسندخدای قدیم داند که ملک و مال کوصل بکجا رود .»

آن منشی به روال سابق نامه را با الفاظ مرغوب و تعریفی لایق شاهان بنوشت و چون آن نامه را به مغولی ترجمه کرد ،چنگیز خان بر آشفت و بگفت:«ای مرد آن چه من گفتم در این جانیست .». دبیر گفت: نامه را باید بدینگونه نوشت .چنگیز خان خشمگین شد و گفت:دل تو با یاغی است .چیزی نوشتی که چون یاغی (منظور والی موصل است)بخواند در یاغی گری بدتر شودو پس دستور دا د که آن منشی را بیاسا رسانند»یعنی بکشند. ایل شوند هم که روشن است یعنی مطیع و فرمانبردار شود .

حمله مغول به ایران

حکومت ابله خوارزمشاه با چند اشتباه تاریخی ،کشتن بازرگانان و ایلچیان مغول به طمع آنچه با خود داشتند ،قوم وحشی مغول را به ایران کشاند .در نیشابور تنها ۷۰۰۰۰۰هزار نفراز دم تیغ خونریز مغول گذشتند. 

حال ببینیم خواجه بزرگ از این مصیبتی که باعث شد ایران دیگر نتواند کمر راست کندچگونه یاد می کند:

«چون او بمبارکی به این طرف رسید

اول ملحدان راقهر کرد

و ولایت و قلعه های شان بستد و فداییان ایشان را نیست کرد»

ملحدان

از مبارک بودن حمله مغول به ایران می گذریم تا برسیم به ملحدانی که اسم واقعی شان فداییان اسماعیلی است . و خواجه بزرگ سال ها در قلاع آن ها زندگی کرده بود و تعدای از نوشته هایش را از جمله «اخلاق ناصری» را بنام ناصر الدین محتشم رئيس قهستان  نوشت .و حتی درباب اصول عقاید اسماعیلیه کتاب نوشت پس چه اتفاق می افتد که مغول شمن پرست می شود خدا شناس و اسماعیلیه مسلمان می شود ملاحده ؟براستی مرز اپورتونیسم کجاست ؟

براستی در نبرد بین مغول متجاوز بت پرست با مدافعین برحق اسماعیلی مسلمان شیعه هفت امامی ، جای  ملک الحکمای ما کجاست؟

و خواجه ادامه می دهد:«هلاکو خان هم به پیش خدای شد ….

                              و بقوت خدای تعالی به مبارکی ابا قا خان بجای پدر خویش پادشاه این ولایت ها شد 

                              وجهان را بعدل و داد بیاراست »

براستی این چه خدایی است که تمام جنایتکاران تاریخ به پیش او می روندو همین خدا پسر جنایتکار او را به عدل و داد آراسته می کند.

و در آخر آرزو می کند  که پادشاهی این آدمکش تا پایان جهان پاینده باشد.

مشکل ما 

مشکل ما که مشکل دیروز و امروز وفردای ما نیست .مشکل آمدن غارتگران چشم بادامی وآبی  هم نیست .وقتی در چار راه حوادث قرار می گیری این مصیبت ها مدام آوار می شود مخصوصا زمانی که زمام امور دست مشتی ابله و فرو مایه باشد.

مشکل ماآدم هایی از جنس خواجه طوسی، برامکه و جوینی هاست . که در پس هر هجومی می آیند و مشیر و مشار دزدان سرگردنه می شوند. راه را به آن ها نشان می دهند و به آن ها یاد می دهند چگونه بمانند و حکومت کنند .و بعد آدمی مثل «استاد البشر»خواجه طوسی آرزو کند تا ابد بمانند.

ببینیم استاد بهار در مورد مغولان چه می گوید:

                                                       «توحش و بی رحمی وبی عدالتی و جهل

                                                        و یاسا های احمقانه و صحرایی 

                                                        و مقررات ابلهانه و قاسیانه و بیابانی 

                                                        قتل و غارت ،ستمگری و بهیچ شمردن خلق خدا

                                                        فرار و کوچ و جلای وطن ،مرگ علما  و استادان….

                                                        در عصر مغول ضربات مهلکی به معارف ایران وارد آمد »