اخبار ایران و جهان

حقِ قدرت، دیوان بین المللی کیفری

edalat_89z

German-Foreign-Policy.com

ترجمه توسط حميد بهشتي

منتشر شده در تلاکسکالا

برلین (گزارش ویژه) – نخستین کشورهای آفریقا معترضانه دیوان بین المللی کیفری را که آلمان در ایجادِ آن سهم عمده ای داشته است ترک می کنند. دیوان مزبور از زمان تأسیس خود تا آغاز سال جاری فقط به دادرسی اموری پرداخته است که علیه شهروندان آفریقایی بوده اند، در حالیکه علی رغم حضور مکرر سربازان جهان غرب در جنایات جنگی حتا یک دادرسی نیز علیه آنها آغاز نگشته است.

در واقع نیز این دیوان همانگونه که ناظران ناقد از اوان تأسیسِ آن اخطار داده بودند، وسیله ای قابل انعطاف در خدمت کشورهای غرب برای تأدیب کشورهای ضعیف تر، به ویژه علیه دول نامطلوب آفریقا بوده است. به قضاوت کارشناسان آلمانی حقوق بین الملل حتا در صورتیکه بر طبق برنامه، تهاجمات نظامی در سال آتی به جنایت نیز تعبیر گردند، باز هم امکانات تفسیری برای مستثنی نمودن جنگ های تهاجمی، مانند آنچه در سال 1999 علیه یوگوسلاوی یا در سال 2003 علیه عراق صورت گرفت باقی می ماند. در تأسیس دیوان بین المللی کیفری کشور آلمان دارای نقشی اساسی بوده است.

نقش آلمان در تأسیس دیوان

دیوان بین المللی کیفری (دیوان) فقط وجود خویش را مدیون آلمان که نقشی اساسی در تأسیس آن در دهه 1990 داشت نیست. دولت آلمان در تأسیس ایجاد دیوان بین المللی کیفری در مورد یوگوسلاوی سابق که وزیر خارجه وقت آلمان، کلاوس کینکل در 1992 اولین حامی رسمی تأسیس آن بود، پیشقدم گشت. دولت آلمان برای خود در تشکیل این دیوان نقشی اساسی قائل است [1]. چندی نگذشت که آلمان لزوم تأسیس دیوان بین المللی کیفریِ فارغ از محدودیت به یک کشور را نیز اعلام نمود و در اینکه مجمع عمومی سازمان ملل در 1992 به کمیسیون حقوق بین الملل وظیفه ی تنظیم اساسنامه ای برای یک چنین دیوانی را محول نمود نقشی اساسی داشته است. هدف از این کار این بوده است که حتی الامکان مسئولیت دیوان شامل بر تمامی کشورهایی گردد که در آنها تعارض نسبت به حقوق بین الملل انسانی صورت می گیرد [2]. وزیر امور خارجه آلمان، کلاوس کینکل، در پایان سال 1996 تأیید نمود که دولت آلمان با تمام نیرو از تأسیس دیوان حمایت می نماید [3]. پیش از کنفرانسِ تأسیس دیوان در 17 ژوئیه 1998 کینکل از کشورهای شرکت کننده در کنفرانس خواست که این اقدام تاریخی را به حد اقل فصل مشترکشان محدود ننمایند. به تأکید وی برای آن می باید صلاحیت گسترده ای قائل گشت [4].

دیوان کیفری جهانی

سرانجام دیوان در 1 ژوئیه 2002 در لاهه، پایتخت هلند، آغاز به کار نمود. به گونه ای که وزارت امور خارجه آلمان می نویسد، در صورتیکه کشورها مایل و یا قادر به تعقیب جرم سنگینی نباشند، این دیوان وارد عمل خواهد شد [5]. و البته فقط در صورتی می تواند اقدام نماید که یا کشوری که در عرصه ی حاکمیتش جنایت مربور واقع شده باشد یا کشوری که شخص متهم به جنایت شهروندش باشد به عضویت دیوان در آمده باشد. تا کنون 124 کشور جهان به عضویت دیوان درآمده اند و 31 کشور آنرا تأیید نموده اما عضویت خود را هنوز به تصویب نرسانده اند. از پذیرفتن عضویت دیوان آمریکا، روسیه و چین خودداری نموده اند. آلمان همچنان از آن حمایت نموده و بنا بر اطلاعات وزارت امور خارجه، «پس از ژاپن دومین تأمین کننده مالی آن می باشد و با پرداخت داوطلبانه، از صندوق حمایت از قربانیان نیز پشتیبانی می نماید» [6]، علاوه بر آن قضاتی را نیز در اختیار دیوان می نهد. بنا بر اطلاعات وزارت امور خارجه آلمان «دولت آلمان همچنان کوشش خواهد نمود تا دیوان مؤثرانه کار کرده و از حمایت جامعه بین الملل برخوردار گردد»: بنیاد مزبور می باید « همواره بعنوان «دیوان کیفری جهانی» از اهمیت و تأیید روزافرون برخوردار گردد».

علیه آفریقا

البته همین تأیید در عرض سال های گذشته به طرز قابل ملاحظه ای تنزل یافته است  و این به تمرکز کارِ دیوان به قاره آفریقا مربوط می شود. در عمل نیز اولین هشت کشوری که علیه شهروندانشان دادرسی صورت گرفت همگی در آفریقا قرار دارند: جمهوری دموکراتیک کنگو، اوگاندا، جمهوری آفریقای مرکزی، سودان ، کنیا، لیبی، ساحل عاج و مالی. اولین رسیدگی های رسمی دیوان در آغاز 2016 در موردی بود که به گرجستان که یک کشور خارج ار آفریقاست مربوط می شد. رسیدگی های مزبور به متهمین شبه نظامی مانند توماس لوبانگا و جرماین کاتانگا که شهروندان جمهوری دموکراتیک کنگو بوده و بخاطر جنایت جنگی در ژوئیه 2012 و 2014 به حبس های 14 و 12 ساله محکوم شدند مربوط نبود. بلکه قضاوت های نخستین دیوان علیه رئیس جمهور سودان، عمر البشیر و نیز علیه رئیس جمهور کنیا، اوهورا کنیاتا بود، یعنی علیه رؤسای دو کشور آفریقا. در حالیکه رسیدگی علیه کنیاتا در دسامبر 2014 بخاطر کمبود دلایل لازمه متوقف گشت البشیر تا کنون نیزد در سراسر جهان تحت تعقیب می باشد.

استثنای غرب از مجازات

با دقت بر جای آن = SCHÖN OBERN DRAUF, نظم جدید جهانی

در بسیاری از کشورهای آفریقا، بی عدالتی دیوان موجب افزایش خشمگینی است. بویژه بخاطر اینکه جنایات جنگی قدرت های غربی تا کنون حتا موجب یک بررسی دادگاهی نیز نشده اند. در جنگ های هند و کش و عراق، در لیبی و سوریه تا کنون کشتارهای مستندی نسبت به غیرنظامیان صورت گرفته اند که نظامیان کشورهای ناتو مسئولیت آنرا بر عهده داشته اند و در میان آنان سربازان آلمان نیز هستند [7]. تا کنون تقریبا هیچ گاه مسئولان مربوطه مورد بازخواست قرار نگرفته و دیوان اقدامی برای رسیدگی این موارد نکرده است. به تازگی نارضایتی در باره اعلامی از جانب دیوان افزایش یافته است که شکایتی را علیه نخست وزیر اسبق انگلستان، تونی بلر، بخاطر مشارکت این کشور در هجوم به عراق در سال 2003 مطرح نخواهد کرد. در نتیجه ی یک بررسی که به درخواست دولت انگلستان صورت گرف و در آغاز ژوئیه گذشته تحت عنوان «گزارش چیلکوت» انتشار یافت، تأیید گشت که عراق با قانون شکنی و عنوان نمودن دلائل من درآوردی بمباران گشت، به آتش کشیده شد و به مخروبه تبدیل گشت. اما به طوری که دیوان به مناسبت انتشار گزارش چیلکوت اعلام نمود، قضاوت در باره انجام جنگ تعرضی خارج از مسئولیت دیوان بوده و به همین جهت نیر به بلر کاری نخواهند داشت [8]. و شکایت علیه رئیس جمهور آمریکا، جرج دبلیو بوش، نیز خود بخود نمی تواند مطرح باشد زیرا آمریکا به عضویت دیوان در نیامده و اساسا از زمینه ی اقدامات آن خارج است.

وسیله تأدیبی

ناظرانِ ناقد از همان آغاز اخطار داده بودند که دیوان در عمل علیه کشورهای ضعیف تر وارد عمل خواهد شد، اما علیه قدرت های غربی رسیدگی صورت نخواهد گرف و لذا تبدیل به وسیله ای تأدیبی علیه کشورهای کم نفوذ عضوِ سازمان ملل متحد، از جمله کشورهای آفریقا خواهد گشت. به طوری که رسیدگی های دیوان تا کنون نشان می دهند این گمان درست از آب درآمده است. در ماه اکتبر سه کشور آفریقایی از این اوضاع نتیجه گیری نموده و ترک عضویت خود از دیوان را اعلام نمودند: بوروندی، آفریقای جنوبی و گامبیا. ترک عضویت های دیگر نیز ممکن است. کاندیدای بعدی برای این اقدام کنیا می باشد. در حال حاضر ناظران می پرسند آیا دیوان با شکست مواجه نگشته است [9].

ارزیابی حقوقی

برلین مدتهاست برای جلوگیری از این شکست می کوشد با نارضایتی از دیوان مقابله نماید. دولت آلمان از جمله در 2010 از تصمیم متخذه در کمپالا حمایت نمود تا دیوان بتواند به تهاجمات نظامی یک کشور علیه کشور دیگر نیز رسیدگی نماید. بنا بر گزارش های رسیده در صورتیکه در سال آتی توافق در این زمینه حاصل گردد «در صحنه ای نظیر جنگ عراق در 2003» اصولا «اقدامات کیفری علیه مسئولان «ائتلاف همپیمانان» نیز که تصمیم بمباران و تجاوز را گرفتند ممکن خواهد بود» [10]. در این باره کارشناسان آلمانی حقوق بین الملل بدین امر اشاره می کنند که برای مقابله با خطرات احتمالی در مورد کشورهای غرب و اقدامات نظامی آنها زمینه ی کافی برای تفسیر وجود دارد … و از آنجایی که ارزیابی حقوقی عملیات هوایی 1999 ناتو در کوزوو چالش انگیز است، برای برلین دلیلی وجود ندارد که روی بوجود آمدن مشکل در این زمینه حساب نمایند. بر مبنای بررسی یکی از کارشناسان حقوق بین الملل از اهالی کلن بنام کلاوس کرِس «تجاور به عراق در 2003 نیز» برای مشروعیت بخشیدن به دخالت و انجام بررسی از جانب دیوان «به اندازه کافی واضح نیست». به نظر وی با اینحال اقداماتِ کشوری را میتوان تصور نمود که غیر قابل تحمل باشند. برای مثال به نظر کرِس «اشغال نظامی کریمه» در مرزِ تلقی بعنوان جنگ تعرضی قرار دارد [11].

پاورقی ها

[1], [2] Deutscher Bundestag, Drucksache 12/6816 vom 09.02.1994.

[3] Kinkel verlangt Grundrechte-Gericht. http://www.welt.de 11.12.1996.

[4] Kinkel will starkes internationales Gericht. http://www.welt.de 15.06.1998.

[5], [6] Internationaler Strafgerichtshof. http://www.auswaertiges-amt.de.

[7] S. dazu Die zivilen Opfer der Kriege und Die zivilen Opfer der Kriege (II).

[8] Caroline Mortimer: Chilcot report: International Criminal Court says it will not investigate Tony Blair – but might prosecute soldiers. http://www.independent.co.uk 03.07.2016.

[9] Karen Allen: Is this the end for the International Criminal Court? http://www.bbc.com 24.10.2016.

[10], [11] Helene Bubrowski: Nie wieder Angriffskrieg. Frankfurter Allgemeine Zeitung 04.10.2016.

نظرتان را درباره این مطلب بنویسید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: