اخبار ایران و جهان

پاسخ به پ. کییفسکی (ی. پیاتاکف)

lenin56t5

ولادیمیر ایلیچ لنین

پاسخ به پ. کییفسکی (ی. پیاتاکف) [1]

جنگ، نظیر هر بحرانی در زندگی افراد یا در تاریخ ملل، برخی را پریشان کرده و می شکند و برخی را نیز آبدیده و روشن می سازد.

این حقیقت خود را در نحوۀ تفکر سوسیال دمکراتیک دربارۀ جنگ و در ارتباط با جنگ، نشان می دهد. اندیشیدن جدی دربارۀ دلایل و اهمیت یک جنگ امپریالیستی که از درون سرمایه داری بسیار توسعه یافته رشد می کند، تاکتیکهای سوسیال دمکراتیک در رابطه با چنین جنگی، علل بحران در جنبش سوسیال دمکراتیک و غیره، یک چیز است. ولی اجازه دادن به جنگ برای پریشان کردن تفکرتان، متوقف ساختن تفکر و تحلیل زیر سنگینی نتایج وحشتناک و پی آمدهای عذاب آور یا خصوصیات جنگ، چیز کاملاً متفاوتی است.

نحوۀ رفتار تحقیرآمیز اکونومیسم امپریالیستی نسبت به دمکراسی یک نوع پریشان سازی یا سرکوب تفکر انسان توسط جنگ است. پ. کییفسکی متوجه نمی شود که این پریشانی برانگیخته شده توسط جنگ، این هراس و این امتناع از تحلیل کردن مثل ریسمانی سرخ رنگ در سراسر استدلالاتش کشیده شده. بحث کردن دربارۀ دفاع از سرزمین پدری چه فایده­ای دارد هنگامی که ما در وسط چنین آدم سوزی وحشتناکی قرار داریم؟ بحث کردن دربارۀ حقوق ملل چه فایده­ای دارد هنگامی که خفه سازی کامل در همه جا یک قاعده است؟ تعیین سرنوشت و «استقلال» ملل ولی نگاه کنید بر سر یونان «مستقل» چه آورده­اند! چه فایده­ای دارد دربارۀ «حقوق» صحبت کنیم و بیاندیشیم هنگامی که حقوق در همه جا توسط منافع جنگ طلبان پایمال می شوند! صحبت کردن و اندیشیدن دربارۀ یک جمهوری چه معنایی دارد هنگامی که مطلقاً هیچ گونه تفاوتی بین دمکرتیک ترین جمهوریها و ارتجاعی ترین حکومتهای سلطنتی وجود ندارد، هنگامی که جنگ هر اثری از تفاوت آنها را زدوده است!

هنگامی که به کییفسکی گفته می شود او تسلیم ترس شده و تا حد رد کردن دمکراسی به پیش رفته، او بسیار خشمگین می شود. او خشمگین است و معترضانه می گوید: من علیه دمکراسی نیستم، فقط علیه یک خواست دمکراتیک، که آن را «بد» می دانم، هستم. اما با وجودی که کییفسکی رنجیده، و اگر چه او به ما (و احتمالاً به خودش نیز) «اطمینان می دهد» که به هیچ وجه «علیه» دمکراسی نیست، استدلالات او یا، اگر صحیح تر بگوییم، اشتباهات پایان ناپذیر در استدلالات او دقیقاً عکس آن را ثابت می کنند.

دفاع از سرزمین پدری یک دروغ در جریان جنگی امپریالیستی است، اما در جریان جنگی دمکراتیک و انقلابی چنین نیست. تمام صحبتها دربارۀ «حقوق» طی جنگ به نظر پوچ می آیند، زیرا هر جنگی خشونت مستقیم و آشکار را جایگزین حقوق می کند. ولی این امر نباید باعث شود که ما فراموش کنیم تاریخ در گذشته جنگهایی (جنگهای دمکراتیک و انقلابی) را ثبت کرده (و بسیار محتمل است در آینده ثبت کند و باید چنین کند) که با وجود جایگزین کردن هر نوع «حق» و هر نوع دمکراسی با خشونت طی جنگ، از نظر محتوای اجتماعی و نتایج خود، به آرمان دمکراسی، و از این رو به سوسیالیسم، خدمت کردند. به نظر می رسد که نمونۀ یونان حق تعیین سرنوشت ملل را کلاً «رد می کند». ولی اگر متوقف شوید تا فکر کنید، مسائل را بررسی و سنجش کنید، و نگذارید با صدای کلمات کر یا با اثرات کابوس وار جنگ مرعوب و پریشان شوید، آنگاه این نمونه بیش از مسخره کردن سیستم جمهوری به این دلیل که جمهوریهای «دمکراتیک»، دمکراتیک ترین ها نه فقط فرانسه، بلکه همچنین ایالات متحده، پرتغال و سوئیس اکنون دقیقاً همان استبداد نظامی را که در روسیه موجود است مرسوم ساخته­اند یا در حال این کار هستند، جدی یا متقاعد کننده نخواهد بود.

این یک حقیقت است که جنگ امپریالیستی تفاوت بین جمهوری و سلطنت را می زداید. ولی رد کردن جمهوری با این دلیل، یا حتی نسبت به آن رفتاری تحقیرآمیز داشتن، مترادف با اجازه دادن به خود برای مرعوب شدن توسط جنگ، و پریشان شدن فکر توسط دهشتهای جنگ است. این روحیۀ بسیاری از طرفداران شعار «خلع سلاح» (رلاند هلست، عناصر جوان در سوئیس، «چپ های» اسکاندیناوی[2] و غیره) است. حرف آنها این است که بحث کردن دربارۀ بکار گرفتن ارتش یا حتی یک میلیس جهت اهداف انقلابی چه فایده­ای دارد هنگامی که در این جنگ تفاوتی بین یک میلیس جمهوریخواه و یک ارتش ثابت سلطنت طلب وجود ندارد، و هنگامی که میلیتاریسم در همه جا دارد کار وحشتناکش را انجام می دهد؟

همۀ آنها یک جریان فکری اند، دقیقاً همان اشتباه سیاسی تئوریک و عملی که کییفسکی بدون اینکه متوجه باشد، در هر قدم مرتکب آن می شود. او فکر می کند که دارد فقط علیه حق تعیین سرنوشت استدلال می کند، او می خواهد که فقط علیه حق تعیین سرنوشت استدلال کند، ولی نتیجه علیرغم خواست و باور او، و این چیزی عجیب است! اینست که او حتی یک استدلال که نتواند علیه دمکراسی بطور عام بکار بسته شود نیاورده!

منشأ واقعی همۀ خطاهای منطقی عجیب و سردرگمی او و این فقط در مورد حق تعیین سرنوشت نیست بلکه شامل دفاع از سرزمین پدری، طلاق و «حقوق» بطور عام نیز می شود پریشان شدن فکرش توسط جنگ می باشد که او را وادار می کند موضع مارکسیستی دربارۀ دمکراسی را کاملاً تحریف نماید.

امپریالیسم سرمایه داری بسیار توسعه یافته است؛ امپریالیسم به پیش رونده است؛ امپریالیسم نفی دمکراسی است؛ «از این رو»، دمکراسی تحت سرمایه داری «دست نیافتنی» است. جنگ امپریالیستی نقض وقیحانۀ تمام دمکراسی است، چه از جانب حکومتهای سلطنتی عقب مانده باشد یا از جانب جمهوریهای مترقی «از این رو» صحبت دربارۀ «حقوق» (یعنی دمکراسی!) بی فایده است. «تنها» چیزی که می تواند «در مقابل» جنگ امپریالیستی قرار گیرد سوسیالیسم است؛ تنها سوسیالیسم «راه خروج» از این وضع است؛ «از این رو»، به پیش گذاشتن شعارهای دمکراتیک در برنامۀ حداقل ما، یعنی، تحت سرمایه داری، یک فریب یا توهم است، گیجی یا به تأخیر انداختن است، یعنی، به تأخیر انداختن شعار انقلاب سوسیالیستی.

با اینکه کییفسکی متوجه نیست، اما منشأ واقعی همۀ مشکلات او همان است. خطای منطقی اساسی او همان است، که دقیقاً بخاطر اینکه اساسی است و نویسنده متوجه آن نیست، در هر قدم مثل یک لاستیک دوچرخۀ پنجر «منفجر می شود». [این خطا] اکنون در مورد مسئلۀ دفاع از سرزمین پدری، در مورد مسئلۀ طلاق، در مورد سخنی دربارۀ «حقوق»، به صورت این عبارت چشمگیر (چشمگیر به دلیل تحقیر مطلق «حقوق» و ناتوانی مطلق برای فهم مسئله) «فوران می کند»: ما نه دربارۀ حقوق، بلکه نابودی برده داری قدیمی بحث می کنیم!

چنین چیزی گفتن به معنی نشان دادن عدم درک رابطۀ بین سرمایه داری و دمکراسی، [و همچنین] بین سوسیالیسم و دمکراسی است.

سرمایه داری بطور عام، و امپریالیسم بطور خاص، دمکراسی را به یک فریب تبدیل می کنند با اینکه سرمایه داری همزمان آرمانهای دمکراتیک را بین توده­ها پدید می آورد، نهادهای دمکراتیک ایجاد می کند، و تضاد بین نفی دمکراسی توسط امپریالیسم و کوشش توده­ها برای دست یافتن به دمکراسی را تشدید می کند. سرمایه داری و امپریالیسم تنها می توانند توسط انقلاب اقتصادی سرنگون شوند. آنها نمی توانند با تغییر و تحولات دمکراتیک، حتی «ایده آل» ترین آنها، سرنگون شوند. ولی پرولتاریایی که در جریان مبارزه برای دمکراسی آموزش نیافته باشد قادر به انجام یک انقلاب اقتصادی نیست. سرمایه داری نمی تواند بدون مصادرۀ بانکها و بدون الغاء مالکیت خصوصی بر وسایل تولید نابود شود. اما این اقدامات انقلابی نمی توانند بدون سازماندهی کل مردم برای اداره کردن دمکراتیک وسایل تولید گرفته شده از بورژوازی، بدون کمک گرفتن از تمام تودۀ زحمتکشان، پرولتارها، نیمه پرولتارها و دهقانان خرد برای سازماندهی دمکراتیک صفوف شان، نیروی آنها، و مشارکت شان در امور دولتی، اجرا شوند. ممکن است گفته شود که جنگ امپریالیستی نفی سه گانۀ دمکراسی (الف. هر جنگی خشونت را جایگزین «حقوق» می کند؛ ب. امپریالیسم به خودی خود نفی دمکراسی است؛ ج. جنگ امپریالیستی جمهوری را کاملاً با سلطنت برابر می کند) است، ولی بیداری و رشد جنبش سوسیالیستی علیه امپریالیسم به نحو ناگسستنی با رشد مقاومت و تحریک دمکراتیک پیوند دارند. سوسیالیسم به زوال هر دولتی، و در نتیجه هر دمکراسی ای، می انجامد، اما سوسیالیسم تنها از طریق دیکتاتوری پرولتاریا، که خشونت علیه بورژوازی، یعنی، اقلیت مردم، را با توسعۀ کامل دمکراسی، یعنی مشارکت واقعاً برابر و واقعاً عمومی کل تودۀ مردم در تمام امور دولتی و در تمام مشکلات پیچیدۀ الغاء سرمایه داری ترکیب می کند، می تواند اجرا شود.

کییفسکی که آموزشهای مارکسیستی دربارۀ دمکراسی را فراموش کرده است، در میان این «تضادها» سردرگم شده. اگر کنایه آمیز بگوییم، جنگ به حدی تفکرش را پریشان کرده است که او از شعار تبلیغی «خود را از امپریالیسم برهانید» به منظور جایگزین کردن هر تفکری استفاده می کند، همانطور که فریاد «از مستعمرات خارج شوید» برای جایگزین کردن تحلیل اینکه «خروج ملل متمدن از مستعمرات» از لحاظ اقتصادی و سیاسی دقیقاً چه معنی دارد، بکار می رود.

راه حل مارکسیستی برای مسئلۀ دمکراسی اینست که پرولتاریا همۀ نهادها و آرمانهای دمکراتیک را در مبارزۀ طبقاتی اش علیه بورژوازی به منظور تدارک دیدن سرنگونی آن و تضمین پیروزی خود بکار گیرد. این بکار گرفتن وظیفه­ای آسان نیست. این امر به نظر اکونومیستها، پیروان تولستوی و غیره، یک امتیاز دادن غیرقابل بخشش به دیدگاههای «بورژوایی» و فرصت طلبانه است، همانطور که از نظر کییفسکی دفاع از حق ملل برای تعیین سرنوشت «در دوران سرمایۀ مالی»، یک امتیاز دادن غیرقابل بخشش به دیدگاههای بورژوایی است. مارکسیسم به ما می آموزد که «مبارزه با فرصت طلبی» از طریق رد کردن استفاده از نهادهای دمکراتیک ایجاد شده و ناقص شده توسط بورژوازی یک جامعۀ سرمایه داری معین، مترادف با تسلیم شدن کامل به فرصت طلبی است!

شعار جنگ داخلی برای سوسیالیسم نشان دهندۀ سریع ترین راه خروج از جنگ امپریالیستی است و مبارزۀ ما علیه جنگ را با مبارزۀ ما علیه فرصت طلبی پیوند می دهد. این تنها شعاری است که به درستی هم مسائل غیرعادی زمان جنگ جنگ طولانی می شود و این خطر هست که به یک «دوران» کامل جنگ رشد یابد و هم خصلت عام فعالیتهای ما را به عنوان چیزی مجزا از فرصت طلبی با انفعال اش، قانونگرایی اش و سازگاری اش با بورژوازی «خودی»، به حساب می آورد. به علاوه، جنگ داخلی علیه بورژوازی یک جنگ به نحو دمکراتیک سازمان یافته و به نحو دمکراتیک هدایت شدۀ تودۀ تهیدست علیه اقلیت متمکن است. ولی جنگ داخلی، مثل هر جنگ دیگری، ناگزیر باید خشونت را جایگزین حقوق نماید. با این حال، خشونتی که به نام منافع و حقوق اکثریت انجام شود ماهیتی متفاوت دارد: «حقوق» استثمارگران و بورژوازی را پایمان می کند، بدون سازماندهی دمکراتیک ارتش و «پشت جبهه» دست نیافتنی است. جنگ داخلی با قوای قهریه، بلافاصله و در آغاز، بانکها، کارخانجات، راههای آهن، املاک بزرگ و غیره را مصادره می کند. ولی به منظور مصادرۀ همۀ اینها، ما مجبوریم انتخاب همۀ مقامات رسمی و صاحب منصبان توسط مردم را برقرار کنیم، ارتشی که جنگ با بورژوازی را به پیش می برد کاملاً با تودۀ مردم ادغام نماییم، اداره کردن منابع مواد غذایی، تولید و توزیع غذا را کاملاً دمکراتیزه سازیم، و غیره. هدف جنگ داخلی مصادرۀ بانکها، کارخانجات و غیره، نابود کردن تمام امکانات مقاومت ممکن برای بورژوازی و نابود کردن نیروهای مسلح متعلق به آن است. ولی نمی توان به این هدف، چه از لحاظ صرفاً نظامی، یا از لحاظ جنبه­های اقتصادی یا سیاسی رسید، مگر اینکه ما، در طی جنگ، دمکراسی را همزمان در بین نیروهای مسلح و در «پشت جبهه» خودمان برقرار ساخته و گسترش دهیم. ما اکنون به توده­ها می گوییم (و آنها بطور غریزی احساس می کنند که ما درست می گوییم):«آنها با مجبور کردن شما به جنگیدن برای سرمایه داری امپریالیستی در جنگی که واقعیتش با پوششی از شعارهای عظیم دمکراسی پنهان شده، فریب تان می دهند. شما باید جنگی واقعاً دمکراتیک علیه بورژوازی برای دستیابی به دمکراسی واقعی و سوسیالیسم برپا کنید و چنین خواهید کردجنگ کنونی ملل را به وسیلۀ خشونت و وابستگی مالی در ائتلافها متحد و «ادغام» می کند. ما، در جنگ داخلی مان علیه بورژوازی، ملل را نه از طریق نیروی روبل، نه از طریق نیروی چماق، نه با خشونت، بلکه از طریق توافق داوطلبانه و همبستگی مردم زحمتکش علیه استثمارگران متحد می کنیم. برای بورژوازی اعلان حقوق مساوی برای همۀ ملل تبدیل به یک فریب شده است. [ولی] برای ما حقیقتی خواهد بود که جلب نظر همۀ ملل را تسهیل و تسریع می کند. بدون وجود روابط دمکراتیک بین ملل که به نحوی کارآمد سازمان یافته باشد و در نتیجه، بدون حق جدا شدن جنگ داخلی کارگران و عموم زحمتکشان همۀ ملل علیه بورژوازی ناممکن است.

راه دیگری بجز استفاده کردن از دمکراسی بورژوایی برای رسیدن به سوسیالیسم و سازماندهی دمکراتیک ثابت قدمانۀ پرولتاریا علیه بورژوازی و فرصت طلبی وجود ندارد. راه خروج دیگری [از وضع حاضر] وجود ندارد. مارکسیسم، مثل جریان خود زندگی، راه خروج دیگری نمی شناسد. ما باید جدا شدن آزاد و به هم پیوستن آزاد را بخشی از این راه بدانیم، نباید از آنها طفره برویم، نباید بترسیم که آنها «خلوص» اهداف اقتصادی ما را «آلوده سازند».

نوشته شده در اوت سپتامبر 1916

نخستین بار در شمارۀ 7(90) مجلۀ پرولتارسکایا رولوتسیا در سال 1929 منتشر شد

مجموعه آثار لنین، جلد 23

توضیحات

1- این مقاله در پاسخ به مقالۀ ی. ل. پیاتاکف (پ. کییفسکی) با عنوان «پرولتاریا و «حق ملل برای تعیین سرنوشت» در دوران سرمایۀ مالی»(اوت 1916) نوشته شد. دستنوشته این یادداشت لنین را در حاشیه داردمقالۀ کییفسکی دربارۀ حق ملل برای تعیین سرنوشت و پاسخ لنین». هر دو مقاله برای شمارۀ 3 نشریۀ سبورنیک سوتسیال دمکراتا در نظر گرفته شده بودند. مدتی بعد، لنین مقاله­ای دیگر در پاسخ به کییفسکی با عنوان «کاریکاتوری از مارکسیسم و اکونومیسم امپریالیستی» نوشت (مراجعه نمایید به صفحات 76-27 جلد 23 مجموعه آثار لنین). به دلیل مشکلات مالی، شمارۀ 3 نشریه منتشر نشد و مقالات چاپ نشدند. با این حال، این مقالۀ لنین به صورت دستنوشته در بین بلشویکهای خارج از کشور و تعدادی از سوسیال دمکراتهای چپ شناخته شده بود.

2- لنین اشاره دارد به مقالۀ «Miliz oder Abrüstung?» («میلیس یا خلع سلاح؟») که توسط هانریت رلاند هلست، یک سوسیال دمکرات جناح چپ هلندی، در سال 1915 در نشریۀ سوسیال دمکرات سوئیسی Neues Leben (زندگی نو) شماره­های 11-10 (اکتبر نوامبر) و 12 (دسامبر) منتشر شد.

در اشاره به سوسیال دمکراتهای جوان سوئیسی، لنین عمدتاً مجلۀ Jugend-Internationale (بین الملل جوان)، ارگان اتحادیۀ بین المللی سازمانهای جوانان سوسیالیست، که در سوئیس منتشر می شد را در نظر داشته؛ این مجله سخنگوی نیروهای چپ در حزب سوسیال دمکرات سوئیس بود. شمارۀ 3 مجله سرمقاله­ای با عنوان «Volksheer oder Entwaffnung?» («ارتشی مردمی یا خلع سلاح؟») داشت.

طرز برخورد چپ اسکاندیناوی (سوئدی و نروژی) با این مسئله در مقالاتی نوشتۀ کارل کیلبوم با عنوان «سوسیال دمکراسی سوئدی و جنگ جهانی» و آروید هانسن با عنوان «جنبه­های مشخصی از جنبش کارگری کنونی نروژ» تعیین شد. هر دو آنها در شمارۀ 2 سبورنیک سوتسیال دمکراتا منتشر شدند.

لنین شعار «خلع سلاح» را در مقالات «برنامۀ نظامی انقلاب پرولتاری» و «شعار «خلع سلاح»» مورد بحث قرار می دهد (به صفحات 78-77 و 104-94 جلد 23 مجموعه آثار لنین مراجعه نمایید).

%d وب‌نوشت‌نویس این را دوست دارند: