گوناگون

نیچه دوستی ایرانی ،- سوء تفاهمی غیرانتقادی ؟

نصرت شاد

 

اختلاف نظر مورخین فلسفه غرب پیرامون نیچه (1900-1844 ) وآثارش چنان عظیم است که خواننده ی دوستدار فلسفه ، به نقد در علوم اجتماعی شک میکند . گروهی نیچه را جاده صاف کن و ایدئولوگ فاشیسم می نامند ، گروه دیگری او را یک نابغه مبارز فرهنگی علیه دین و اخلاق پیشین .

ماکس هایمر از مکتب فرانکفورت میپرسد آیا نیچه متفکری بزرگتر از مارکس نبود ؟ مارکوزه میگوید نیچه بدشانس ترین شخصیت تاریخ فلسفه است چون بیسوادان و لمپن ها هم مغرضانه از گفته هایش سوء استفاده کردند . امروزه فراموش شده که نخستین بار آمریکایی ها بودند که با کمک متفکری بنام » گ. هال » از نظرات نیچه برای قتل عام سرخپوستان در سال 1904 سوء استفاده کردند .

فلسفه نیچه رابطه ای تنگاتنگ با زندگی او داشت . بدون بیوگرافی نیچه فهم فلسفه او غیرممکن است . او خود را یکی از آوانگاردهای فرهنگ زمانش بشمار می آورد . مورخین سیر اندیشه، نیچه را رادیکال ترین متفکر قرن 19 و در کنار مارکس و کیرکگارد، سومین فیلسوف » براندازی » مینامند .

افکار نیچه غالبن در سنت فکری مکتب رمانتیک هستند . او خود را طبیب یک فرهنگ بیمار میدانست . نیچه کتاب » چنین گفت زردشت » خود را فصل پنجم کتاب انجیل نامید . او در این کتاب مینویسد که زمان پادشاهان گذشته و خلق دیگرنیازی به شاه حکمران ندارد . نیچه بالاترین هدف در زندگی را دیدار و ملاقات با خود میداند و میگفت ناسیونالیسم نشانه دوران انسان گله ایست . او کلیسا و پیام مسحیت را نیز رد نمود ولی خود عیسی مسیح را باشرفترین انسان تاریخ نامید .

مارکسیست ها نیچه را فیلسوف سرمایه کلان دوره پیش از اوج کاپیتالیسم نامیدند . از نظر مورخین مارکسیست ، نیجه فیلسوف و شاعری آته ایست ، پیشگام «فلسفه زندگی » امپریالیستی ، اندیشمند خرد گریزی و منتقد جامعه مسیحی بورژوایی است که خواهان » انقلاب راستگرایان » بود . لوکاچ نیچه را ایدئولوگ بورژوازی نامید . او میگفت نیچه اصول توحش را وارد فلسفه نمود چون اصل اخلاق ماکیاولی اش ضد اخلاقی است . لوکاچ در سال 1962 در مقاله » نابودی عقل » نوشت که اصول فاشیسم روی جریانات خردگریزی مانند نیچه قرار داشت .

آدرنو اخلاق غیرانسانی نیچه را جوابی به مشکلات قرن 19 اروپا مانند رشد داروینیسم و اشاعه مسیحیت ارتجاعی میدانست . نیچه مسیحیت و یهودیت را دلیل ابتذال اروپا تا قرن 19 بشمار می آورد . او میگفت هر گذشته ای ارزش آنرا دارد که فراموش ومحکوم گردد . نیچه به نفی «هدفمند بودن تاریخ» در نظر مارکس پرداخت . آثار نیچه از آغاز در غالب کشورهای استالینیستی بلوک شرق سابق ممنوع شدند .

نیچه در کنار فویرباخ یکی از منتقدین دین و مذهب در غرب است . بنظر او هدف فلسفه باید جواب مثبت به زندگی باشد و نه رد و انکار آن . اگر هگل را فیلسوف دین بنامند ، نیچه و فویرباخ را باید از جمله فیلسوفان منقد دین بشمار آورد . اعلان مرگ خدا در سال 1888 در کتاب » دانش فرهبخش » را میتوان آغاز آته ایسم مدرن در غرب دانست . نیچه در سال 1861 به این نتیجه رسید که مسیحیت یک دین خیالی است چون نه خدایی و نه روحی و نه معجزه ای وجود دارد .

نیچه از ایده آلیسم آغازین به ناتورالیسم در فلسفه رسید و کوشید تا ابتذال و سقوط زمان خود را با اشاره به اخلاق مسیحی و یکه تازی مذهب نشان دهد . او میگفت تا زمانیکه آخوندهای مسیحی انسان متعالی بحساب آیند به انسانهای دیگر توهین شده است ولی دیری نخواهد گذشت که مردم برای روحانیون مسیحی ارزشی قائل نخواهند شد ، چون کلیساها قبرستانی برای مسیحیان و گودالهایی برای خدایان شده اند .

نیچه خود را نقطه اوج نیهلیسم اروپایی میدید ؛ نیهلیستی که نتیجه مرگ خدا بود . او میگفت مقوله خدا قدیمی ترین دروغی است که بشر برای خود ساخته است . جهان نباید سالن رقص خشونت مرگ آور خدایان دروغین گردد . او از زبان زردشت میگوید که عشق تنها معنی هستی است چون لذت میخواهد ابدی گردد . مهمترین موضوع فلسفه نیچه عشق او به سرنوشت است . در نظر او نیروی محرک جهان ، تراژدی انسان است و بزرگترین دستاورد فرهنگ یونان، تئوریزه کردن تراژدی بود .

در رابطه با نیچه اشاره میشود که نیهلیسم مقدمه و پایه جهانبینی متافیزیک است و تاریخ فقط دور میزند و تکرار میشود و نه بهشتی وجود دارد و نه اتوپی و نه سوسیالیسمی . چون تاریخ مدام تکرار میگردد و بهشتی وجود نخواهد داشت ، این تکرار ابدی ، نوع فوق العاده نیهلیسم نیز است . مفاهیم اخلاقی که انسان غربی از سنت مسیحی همراه خود آورد ، ارزش خود را ببعد از چند قرن از دست داده اند . نیچه فرهنگ مدرن را با اشاره به صنعتی شدن جامعه ، بی خون و مرده نامید . او به دفاع استتیک از تاریخ میپردازد و میگوید اگر تاریخ نتواند علم باشد ، آن باید هنر شود .

نیچه خواهان بازگشت به دوره آرکائیک پیش از سقراطی است یعنی به دوره فلسفه در عصر تراژدی یونانی . فلسفه ایده آلیستی با طرح اصطلاح حقیقت جهانی فاصله ای بین انسان و جهان انداخت ، چون جهان را به دو بخش حقیقی و ظاهری تقسیم کرد . نیچه چون کیرکگارد میگفت باید به انتقاد زبان فلسفی پرداخت که تاکنون مورد استفاده فلسفه ایده الیستی قرار گرفته چون واژههای فلسفی به سبب وابستگی ایدئولوژیک شان قادر به بیان منظور جدیدی نیستند . نیچه مبلغ یک رادیکالیسم تاریخی است و میگفت در اروپا ارزشهای یهودی و دینی سرانجام بر ارزشهای فرهنگ رومی غالب شدند . در نظر فاشیسم ، هستی و واقعیت باید از عقیده و ایمان تقلید کنند و نه بر عکس .

تفکرات غیرسیستماتیک نیچه را میتوان غیر از فلسفه فرهنگ و فلسفه اخلاق ، فرهنگ زندگی دانست چون زندگی پایه هستی و وجود انسان است . او از جمله وظایف فلسفه را تعریف و تفسیر زندگی انسان میداند . فلسفه نیچه بعدها موجب تولد فلسفه اگزیستنسیالیسم در غرب شد . تئوری ابرانسان او با نظریه تکامل و تنازع بقای داروین خویشاوند گردید . او میگفت انسان حلقه ایست میان میمون وابر انسان .

نیچه مدعی بود که هر ایدئولوژی اخلاقی به نیهلیسم میرسد ،و میان زندگی بیولوژیک و زندگی فرهنگی باید فرق گذاشت . اشتباه نیچه در آنجاست که نژاد را ناقل تمدن میدانست . او متوجه نبود که از نژاد باید یک معنی و تعریف فرهنگی نمود . از طرف دیگر فاشیسم مبلغ فرهنگ شهادت و قربانی و خشونت است چون انسان باید همیشه آماده خودکشی و از جان گذشتگی باشد . وی میگفت اگر در آینده حقیقت با دروغ وارد نبرد شود ، جهان شاهد زمین لرزه ای عظیم خواهد شد . بعدها اتفاق دو جنگ جهانی در غرب این پیشگویی او را ثابت نمود .

در نظر نیچه، زبان ،هنر است و نه وسیله ای برای علم و کشف حقیقت ، و موسیقی قویترین رسانه بیان است . او در رابطه با زبان و عقل میگوید چون ما هنوز به دستور زبان و گرامر وابسته ایم ، از بحث وجود خدا آزادشدنی نیستیم . نیچه بدون شک غیر از فلسفه ،یکی از مهمترین شاعران زبان آلمانی نیز است . کتاب » چنین گفت زردشت » نیچه حاوی مهمترین افکار فلسفی او است . زردشت در این کتاب نامی است ادبی-خیالی و نه حقیقی-تاریخی .

تماس .

Nushad@web.de

+++ منبع این نوشته چند بیوگرافی کوتاه نیچه است که نویسنده قبلن منتشر نموده .

 

۱ دیدگاه

  1. تصحیح:
    بجای ایتالیای موسیلینی باید گفت ابتالیای بالکاسکونی که همه خصائص صد کمونیستی را در بر داشت: همچون تجاوز به بخرد سالان، قتل که در اسپانیا بخاطر حد اقل دو فقره قتل جستجو میشد و دزدی که دست هلموت کهل در زمان بلعیدن آلمان شرقی چهار میلیارد مارک کسری آورد و کمپوتر وازارتخانه های مربوطه همگی هارد آنها سوخت و حافظه این دزد قرن گذشته هم پاکسازی شده بود و یک «احسنت و تبارک الله» از اقای نیچه و خانم جوان مرکل آنزمانی دریافت کردند را هم در دزدی از پشت بسته بود و کهل میبایستی در نزد بالکاسکونی ایتالیایی شاگردی میکرد.

    دوست داشتن

  2. با سواد says

    همانطور که در مقاله اشاره شده نیچه حرفهای متضاد زیاد گفته است . تحقیقات جدید نشان داده اند که امریکا و صهیونیست ها و استالینیست ها غرض ورزانه و بدون دقت کافی القابی منفی به نیچه داده اند که سزاوار او نیست . یکی از کسانیکه در آخرین کتاب نیچه دست برد خواهرش بود چون او میخواست از هیتلر مزایایی را طلب کند . مهمترین کار نیچه مبارزه با دین مسیحیت و اخلاق فئودالی آلمان و میلیتاریسم دولت پرویس بود . او حتی خود را اروپایی می نامید و نه آلمانی . قضاوت تاریخ به نفع مترقی بودن نیچه بعد از سقوط دیوار کمونیسم شروع شده است . در فرانسه و ایتالیا و لهستان سالهاست که از او اعاده حیثیت شده است . داریوش آشوری نیز خود را شاگرد نیچه می نامد .

    دوست داشتن

  3. باز هم یکی دیگه از مبلغین مکتب فاشیست نیچه ای
    نیچه بقدری وضعیتش روشن و منفور است که احتیاج به بیان نیست و درست بدین خاطر اگر کسی بخواهد زیر جلکی و مخفیانه تبلیغش را بکند، ایتدا مجبور به اعتراف است که نیچه آورنده فرهنگ نخبگان(بقولی رهگذر، خدا بیامرزتش خیلی وقته ازش خبری نیست) بقولی دیگران من جمله رفیق سالهای بیست وسی احسان طبری، «نیچه فلسفه دیکتاتور ها و خونریز های تاریخ» میدانست.
    این کار را بعبث خانم روحی دست بدان یازید و خیلی زود پشیمان گردید.

    دوست داشتن

دیدگاه‌ها بسته شده‌اند.