سياسی

8 ساعت کار بی‌وقفه فقط برای هفته‌ای 119هزارتومان

یک‌روز با آبی‌پوشان «بی‌آرتی»
8 ساعت کار بی‌وقفه فقط برای هفته‌ای 119هزارتومان
شرق، عطا حسینیان:کاپشن آبی‌رنگم را می‌پوشم. همانی که شب قبل مسوول ایستگاه به من داده. ساعت کاری‌ام از شش‌صبح آغاز می‌شود، یعنی باید راس ساعت‌شش در ایستگاه تعیین‌شده حاضر باشم. راه دور است و باید خانه را ساعت پنج ترک کنم. آنهایی که در شهرهای اطراف تهران زندگی می‌کنند که زودتر از اینها باید از خانه بیرون بزنند. به ایستگاه موردنظر می‌رسم. کنار مانی؛ کارگری که در کارم به من کمک می‌کند، می‌ایستم. از شش‌صبح تا دو بعدازظهر شیفت کاری من است، برای تجربه یک‌روزه کارگر ایستگاه بی‌آرتی‌بودن.
با آنکه اول صبح است اما از صبحانه و چای خبری نیست. نه‌تنها صبحانه‌ای در کار نیست بلکه از ناهار هم خبری نیست. ترک مکان در این شغل جرمی نابخشودنی است که شاید منجر به تذکر یا اخراج هم بشود. کار بدون صبحانه و مهم‌تر در همان لحظه آغازین با سروکله‌زدن با مردم آغاز می‌شود. برخی از مسافران عنق هستند و برخی هرچند بی‌رمق لبخندی بر لب دارند. بعد از اینکه اولین اتوبوس می‌رود، از مانی می‌پرسم: هرروز در این ایستگاه هستی؟ می‌گوید: محل کار ثابت نیست، هرروز در ایستگاه خاصی می‌ایستد. از شب قبل مسوولان، ایستگاه موردنظر را برای روز بعد مشخص می‌کنند و بر اساس محل تعیین‌شده هر فرد به‌صورت ایستاده و بدون لحظه‌ای نشستن بر صندلی، کارش را آغاز می‌کند. اگرچه شیفت‌ها هشت‌ساعته است ولی کم‌بودن دستمزدها برخی را مجبور کرده که دوشیفت یعنی 16ساعت در روز کار کنند.
کارگران دیگری هم در آن نزدیکی‌ها هستند. وحید 20ساله ساکن شهر قدس‌کرج، دانشجوی فوق‌دیپلم گرافیک، کارش در یکی از ایستگاه‌های خط یک بی‌آرتی را به‌وسیله معرفی یکی از دوستانش پیدا کرده و برای استخدام تنها سفته‌ای به مبلغ یک‌میلیون‌تومان در اختیار مسوولان شرکت فن‌آسا (پیمانکار تامین‌کننده گیت‌های بلیت الکترونیک تمامی خطوط بی‌آرتی) قرار داده است.
او در تشریح وضعیت کاری خود می‌گوید: ساعت کاری از شش‌صبح تا دو بعدازظهر است و حقوقی معادل روزانه 17هزارتومان به‌صورت هفتگی دریافت می‌کنم که البته پرداخت‌ها هم در بسیاری از مواقع منظم نیست و پس‌وپیش می‌شود.
او که همچنان به سوال‌های پی‌درپی مسافران پاسخ می‌دهد، می‌گوید: ساعتی دوهزارتومان برای چنین کار طاقت‌فرسایی بسیار ناچیز است؛ نه بیمه‌ای، نه قراردادی، نه پاداش و عیدی‌ای. تنها کسانی که مجبور هستند تن به چنین شرایط سخت کاری می‌دهند.
مسافران یکی پس از دیگری وارد ایستگاه‌های بی‌آرتی می‌شوند. افرادی که بلیت الکترونیک دارند به‌سرعت کارتشان را بر گیت‌های ورودی می‌کشند و به سمت اتوبوس‌ها به‌سرعت می‌دوند آنهایی که بلیت الکترونیک ندارند، پولشان را به نگهبان ایستگاه می‌دهند و با اندکی معطلی وارد ایستگاه می‌شوند.
نگهبانان ایستگاه‌ها در تمامی 9 خط بی‌آرتی کاپشن‌های آبی‌رنگی به تنشان است؛ کاپشن‌هایی که تا یک‌سال‌ونیم پیش تنها کاورهای نارنجی و سبزرنگ بود.
جواد یکی دیگر از نگهبانان ایستگاه‌های خط4 بی‌آرتی است که در تشریح شرایط کاری خود می‌گوید: کاپشن‌های آبی‌رنگ را شرکت به کارکنان داده است البته به عبارت صحیح‌تر باید گفت فروخته است زیرا برای تحویل این کاپشن‌هایی که پوشیدنشان الزامی است، مبلغ 20هزارتومان از حقوق افراد کسر شده است. او که خود به‌واسطه معرفی شرکت‌های کاریابی به این شغل وارد شده، می‌گوید: یکی از شرکت‌های کاریابی مبلغ 150هزارتومان برای پیداکردن این کار از من دریافت کرد و به‌واسطه آن شرکت وارد این کار شدم. پول‌های فشرده‌شده در دستش را در جیب کاپشن آبی‌رنگش می‌گذارد و می‌گوید: هیچ قراردادی بین ما و شرکت فن‌آسا وجود ندارد و تمامی نگهبانان 9 خط بی‌آرتی به‌صورت دیمی وارد این کار شده‌اند و به‌صورت دیمی نیز از این کار اخراج می‌شوند.
او درباره ساعت کاری خود نیز می‌گوید: اگر با روزی 17هزارتومان، و هفته‌ای 119هزارتومان، ماهانه 476هزارتومان مخارجت تامین شود تنها روزی یک شیفت کار می‌کنی اما هستند افرادی که برای تامین مخارج زندگی روزانه دوشیفت یعنی 16ساعت کار می‌کنند تا در نهایت 952هزارتومان دریافت کنند که البته برای دریافت این مبلغ نیز باید از هفت‌خوان رستم بگذرند چون تجربه ثابت کرده اگر ساعت کاری بچه‌ها زیاد باشد مسوولان ایستگاه از ساعت کاری آنها به بهانه‌های مختلف کم می‌کنند.
جواد یکی دیگر از نگهبانان نیز برای شروع به کار، سفته یک‌میلیون‌تومانی به مسوولان شرکت فن‌آسا داده است و درباره چگونگی توزیع نیروها در ایستگاه‌های مختلف می‌گوید: هر خط نیروهای خاص خود را دارد و کلیات شرایط کاری در تمامی خطوط مشترک است ولی برخی از خطوط به‌واسطه داشتن مسوولان ایستگاه باانصاف‌‌تر، شرایط بهتری دارند با این حال حوزه کاری نگهبانان از سوی مسوولان ایستگاه‌ها میان کارکنان توزیع می‌شود و بسته به شلوغی و خلوتی آن ایستگاه تعداد نگهبانان نیز متفاوت است یعنی برخی از ایستگاه‌ها به دلیل ازدحام جمعیت و شلوغی سه یا چهار نگهبان دارند و بعضی از ایستگاه‌ها نیز تنها با یک نگهبان در یک شیفت کاری اداره می‌شوند.
او نیز از پایین‌بودن دستمزدها می‌نالد و می‌گوید: مسوولان این شرکت با این استدلال که تعدادی از ماموران ایستگاه‌ها از پول نقدی یا همان دخل ایستگاه‌ها دزدی می‌کنند حقوق بسیار کمی به کارکنان خود پرداخت می‌کنند. آنطور که من شنیدم در برخی از ایستگاه‌ها میزان دخل روزانه با برآورد مسوولان شرکت از درآمد آن ایستگاه تطابق ندارد و بر این اساس مسوولان استدلال می‌کنند که این اختلاف به دلیل سرقت کارکنان از مبالغ نقدی دریافت‌شده از مردم است.
شاید هزینه‌های سرسام‌آور این روزهای زندگی است که سبب شده افراد سن‌وسال‌دار را هم تک‌و‌توک در ایستگاه‌های بی‌آرتی با کاپشن‌های آبی‌رنگ مشاهده کنی، فهیم 53ساله یکی از آنهاست. او که ابتدا با حالت عصبی آمیخته با ترس جواب‌های سربالا می‌دهد بعد از مشاهده کارت خبرنگاری مکثی می‌کند و می‌گوید: بازنشسته تامین‌اجتماعی هستم. برای تامین بخشی از هزینه‌های زندگی روزانه هشت‌ساعت یعنی یک شیفت در این ایستگاه یا ایستگاه‌های دیگر در خط7 کار می‌کنم.
خوب صحبت می‌کند آنقدر که تحمل نمی‌کنم و مدرک تحصیلی‌اش را می‌پرسم؛ با لبخند جواب می‌دهد که دیپلمه است. می‌گوید: ما نگهبانان بی‌آرتی ویترین پایتخت ایران هستیم، مسافران و توریست‌های خارجی اگر به تهران سفر کنند، وضعیت ظاهری ما در چشم آنها پررنگ خواهد شد. برای تهران و ایران برازنده نیست که حتی یک صندلی برای نشستن و یک سایه‌بان برای پناه‌گرفتن از آفتاب داغ تابستان و باران زمستان نداشته باشیم. شاید سن‌وسالش و متانتی که در رفتارش دیده می‌شود، مسوولان شرکت فن‌آسا و مسوولان ایستگاهش را به صرافت انداخته است که روزانه 20هزارتومان برای هشت‌ساعت کاری به او دستمزد دهند. با این حال او نیز از نبود حداقل امکانات حقوق کم و ناچیز و گاهی رفتار زشت و توهین‌آمیز مسافران بی‌آرتی شکایت دارد.
و بعد چنانچه گویی مدیران شهری و شورای شهر روبه‌رویش نشسته‌اند، خطاب به من می‌گوید: از قول من بنویس، شاید شماها هیچ‌وقت گذرتان به بی‌آرتی نیفتد ولی اعضای خانواده یا دوستان شما که از این وسیله حمل‌ونقل عمومی استفاده می‌کنند، رفاه و شرایط کاری مناسب برای من و امثال من موجب می‌شود بدون رفتارهای خشن و عصبی از آنان و تمامی شهروندان این شهر در ایستگاه‌های بی‌آرتی استقبال کنم.
هاشم 26ساله مسوول سه ایستگاه خط یک است. برای سرکشی با خودرو سواری میان سه ایستگاه در تردد است. او که از ابتدا از نگهبانی ایستگاه کارش را شروع کرده، برای گفت‌وگو به‌همراه من وارد کوچه خلوتی می‌شود. وقتی دلیل این کار را از او جویا می‌شوم به پاکت سیگار در دستش اشاره می‌کند و می‌گوید در ساعت کاری و تمام ساعاتی که کاپشن آبی‌رنگ شرکت تنمان است سیگارکشیدن ممنوع است.
او معتقد است: شرایط کاری آنچنان که نگهبانان می‌گویند بد نیست. وظیفه اصلی‌اش نظارت بر نگهبانان و حساب دخل سه ایستگاهی است که مسوول آن است. در انتهای هر شیفت مبالغ نقدی جمع‌شده از سوی نگهبانان ایستگاهش را جمع‌آوری کرده و جدول ساعت کاری کارکنانش را پر می‌کند. او در واکنش به سختی شرایط کار از جمله سرپاایستادن و نبودن جایگاه و صندلی برای نشستن و حتی استفاده از دستشویی می‌گوید: ماموران ایستگاه‌ها در لحظاتی که مسوولان ایستگاه برای سرکشی به ایستگاه می‌روند می‌توانند دقایقی را برای چای، سیگار، دستشویی و حتی سیگارکشیدن البته در محلی خلوت اختصاص دهند.
ماموران ایستگاه‌ها تقریبا واسطه مدیران فن‌آسا و نگهبانان ایستگاه‌ها هستند، پیگیری تمامی مطالبات نگهبانان توسط آنها انجام می‌شود و حقوق نیز در اختیار آنهاست. خودش معتقد است مسوولان ایستگاه‌ها امین شرکت هستند زیرا تمامی دخل ایستگاه‌ها از طریق این افراد به دست مسوولان می‌رسد.
وی در تشریح چگونگی جمع‌آوری مبالغ نقدی ایستگاه‌ها می‌گوید: شرکت برای هر ایستگاه در تمامی خطوط خود مبالغ حداقلی و حداکثری در هر 24ساعت تعیین کرده که بر اساس این مبالغ تخمینی، نگهبانان هر ایستگاه به‌صورت شیفتی پاسخگو خواهند بود. برای نمونه فرض بگیرید ایستگاه چهارراه‌ ولیعصر(عج) در خط یک روزانه مبلغ مشخصی درآمد دارد که این مبلغ باید از سوی شیفت‌ها در پایان ساعت کاری به مسوول آن ایستگاه تحویل داده شود البته چون مبالغ تعیین‌شده کاملا تخمینی است موضوع نظارت بر امانتداری نگهبانان ایستگاه‌ها تقریبا غیرممکن است.
او که از شرایط کاری خود تقریبا راضی است، می‌گوید: کار در ایستگاه‌های بی‌آرتی بیشتر برای جوانان و افرادی است که به‌دنبال کار پاره‌وقت و اندکی درآمد هستند در غیراین‌صورت درآمد پایین آن برای افرادی که متاهل بوده و به‌دنبال تامین مخارج زندگی هستند به‌هیچ‌وجه مناسب نیست.
او در واکنش به اخراج تمامی دختران و زنان شاغل در ایستگاه‌های خط یک بی‌آرتی ابراز بی‌اطلاعی می‌کند و می‌گوید: در حال حاضر در هیچ‌کدام از خطوط بی‌آرتی نگهبانان زن و دختر وجود ندارد. با این حال پیگیری‌های خبرنگار «شرق» در طول دو هفته و تا لحظه نگارش این گزارش برای گفت‌وگو با مدیران یا مدیرعامل شرکت فن‌آسا در راستای تشریح وضعیت کاری و دستمزدی نگهبانان ایستگاه‌های بی‌آرتی به نتیجه نرسید با اینکه چندنفر از مسوولان میانی این شرکت در دفتری در پارکینگ شهیدقرنی قول همکاری و مساعدت برای انجام گفت‌وگو با مدیرعامل این شرکت را داده بودند.