سياسی

آتش سوزی دلخراش خیابان جمهوری: مشیت الهی؟ نقص فنی؟ یا … ؟

شیده رخ فروز

منتشر شده در خیزش 30

29 دی ماه، ساختمان 5 طبقه تولید پوشاک در خیابان جمهوری تهران دچار آتش سوزی شد. نسرین فروتن و آذر حق نظری 2 کارگر زحمتکش،  پس از گرفتار شدن در شعله های آتش بر اثر سقوط از ساختمان به طرز دلخراشی جان باختند. این مادران هر دو نان آور خانواده های خود بودند، یکی دارای فرزندی معلول و دیگری آرزوهای زیادی برای تآمین آیندۀ دختر و پسرش در سر داشت. زنان زحمتکشی که حتی روز تعطیل خود را نیز با اضافه کاری در کارگاه محل کارشان سپری  می نمودند، اما مانند تمامی کارگران حادثه دیده در مراکز کارگری، سودورزی کارفرمایان و اهمال کاری نهادهای مسئول، مرگی تلخ را برایشان رقم زد.

 در اولین گزارش ها از صحنه حادثه شاهدان عینی بر کوتاهی نیروهای آتش نشانی در عملیات نجات تصریح کردند. «هنگام ورود نیروهای آتش نشانی به محل حادثه متوجه شدیم که نیروهای اعزامی تشک همراه خود نیاورده بودند، صمن اینکه نردبانی که به همراه داشتند، نردبان کوتاهی بود.» (1/11/92 آفتاب) پس از آن مسئولان به توجیه قصور خویش و اظهارات عجیب دست زدند تا عمق فاجعه را پرده پوشی و گریبان خود را خلاص سازند. معاون خدمات شهری شهرداری تهران کشته شدن دو زن کارگر در آتش سوزی خیابان جمهوری را خواست و «مشیت الهی» دانست و گفت: «در یک میلیونیوم حوادث پیش می آید که نقص فنی رخ بدهد. … تنها دلیل سقوط این دو خانم، ترس بیش از حد آنها بوده، زیرا چنین استنباط کرده اند که آتش به این اتاق هم سرایت می کند یا آتش نشانی نمی تواند اینها را نجات بدهد. … تجهیزات آتش نشانی همه آلمانی هستند و پیشرفته ترین خودروها و ماشین ها را از برندهای مطرح اروپا در اختیار داریم. این طور نیست که دستگاه های ما قدیمی باشد یا ایراد داشته باشد.» (2/11/92 آفتاب) پیشتر در توجیه وقوع حوادث ناگواری که به قربانی شدن بسیاری از انسان های بیگناه منجر می گردید، بارها و بارها سران و مسئولان جمهوری اسلامی با «امتحان الهی» یا «آزمایش الهی» نامیدن این وقایع، از خود رفع مسئولیت می نمودند. اکنون نیز آنها رذالت را با ترویج جهالت و اندیشه های منحط در هم آمیزند، تا قصور در نجات حادثه دیدگان را با خواست و «مشیت الهی» لاپوشانی کنند و خون این دو کارگر و حقوق بازماندگان آنان را پایمال نمایند. قانون گذارانی که بسیاری از کارگاه ها و مراکز کارگری را از شمول قانون کار خارج نموده اند، نهادهایی که کوچکترین نظارتی بر کارگاه های فاقد شرایط ایمنی ندارند، و سیستم ظالمانه ای که برای جان کارگران ذره ای ارزش قائل نیست، مسئول وقوع تمامی سوانح دلخراش محیط کار می باشند. کارگران ایران تا چه زمان باید شاهد آمار تکان دهنده حوادث پی در پی محیط کار و کشتار و مثله شدن همکاران خود باشند؟ چه نهاد مسئولی پاسخگوی خانواده های داغدار قربانیان است؟

«زنان با دستمزد کمی کار می کنند و در یک روز تعطیل دو نفر از آنان برای اداره خود کار می کنند … اگر برای جان مردم ارزش قائل بودیم، شهرداری پس از خرید تجهیزات آتش نشانی از یک شرکت آلمانی به این شرکت اجازه بازرسی می داد و در یک کامیون داری در جنوب تهران خودروهایش را تعمیر نمی کرد.» (12/11/92 آفتاب- اتحادیه زنان کارگر)

برخلاف آسمان و ریسمان بافتن های بیشرمانۀ معاون خدمات شهری شهرداری تهران، که با مشیت الهی نامیدن مرگ قربانیان و تعریف و تمجید از تجهیزات و ماشین آلات آتش نشانی، سعی در تحریف حقایق حادثه دارد، ماجرا به گونه ای دیگر است: «بنا بر اسناد و مدارکی که برای اولین بار در سایت پیام نو منتشر شد، شهرداری تهران از 13 ماه قبل مطلع بود ماشین های آتش نشانی شهرداری تهران که ساخت شرکت ایویکوماگیروس آلمان است، دچار نقص فنی خواهند شد زیرا شرکت آلمانی به دلیل پرداخت نشدن مطالباتش از سرویس دهی به این ماشین ها خودداری کرده بود. در حادثه تلخ خیابان جمهوری نردبام یکی از ماشین های آتش نشانی شهرداری باز نشد و شلنگ آبرسانی آن هم با مشکل روبروشد. بررسی ها نشان داد که آشنا نبودن رئیس آتش نشانی تهران به فعالیت های مربوط به این حوزه و عدم تخصص کافی وی نیز می تواند یکی از علت های مهم وقوع حادثه یکشنبه سیاه جمهوری و از دست رفتن جان 2 انسان بیگناه باشد. … در عین حال پیگیری ها نشان داد که اداره کل بازرسی وزارت کار هم در این ماجرا مقصر است و حداقل در دولت قبلی از ساختمان خیابان جمهوری که آتش سوزی در آنجا اتفاق افتاده بازرسی منظمی صورت نگرفته است.» (15/11/92- آفتاب) اما رئیس آتش نشانی تهران مصرانه منکر هرگونه قصور و نقص تجهیزات نجات می گردد و این بار مانند یک تاجر به تبلیغ جنس مرغوب آتش نشانان و هذیان گویی های بی ربط می پردازد: «شغل آتش نشانان از جنس جهاد، عشق، امید و از خود گذشتگی است. … جنس آتش نشانان از جنس همان افراد دفاع مقدس است.» (16/11/92 آفتاب) «این حادثه چه بر اثر نقص فنی و چه خطای انسانی به وجود آمده باشد، باید بدانیم علت اصلی حریق عوامل دیگری بوده است که عمده آنها عدم توجه به نکات ایمنی و بی مبالاتی مالکین این مجتمع بوده است.» (همانجا)

رئیس کمیته ایمنی و مدیریت بحران شورای اسلامی شهر تهران به ذکر جزئیات دیگری از حادثه می پردازد: «در مجموع دوستان مان در شهرداری باید بازنگری در بحث تجهیزات خود در سازمان آتش نشانی داشته باشند. اگر نقص فنی نردبان و باز نشدن آن را بپذیریم چگونه می توان شلنگ هایی که آب می دادند را توجیه کرد؟ در این حادثه آقای قناعتی در محل بودند و شلنگ هایی که از همه جای آنها آب نشت می کرد را مشاهده کردند، آیا این هم شرکت سازنده مشکل داشته است که شلنگ ها آب می دادند؟ … در تاریخ سوم دی ماه سال جاری سرویس تایم نردبان حادثه جمهوری به پایان رسیده بوده است … اگر مهلت سرویس تایم به پایان رسیده بوده چرا سازمان آتش نشانی در روز و محلی که سران قوا خدمت مقام معظم رهبری بودند و باید در آمادگی کامل باشند از این تجهیزات استفاده کرده است؟… براساس مستندات تصویری موجود در زمان بروز نقص فنی هیچ خانمی از پنجره آویزان نبوده است و در همین فاصله تقاضای ورود نردبان جدید را می کنند که در همین حین خانم حق نظری از پنجره خارج و خود را به دیواره آویزان می کند که پس از 5 دقیقه و 11 ثانیه نردبان دوم به محل حادثه می رسد … نردبان دوم پس از جا به جایی آمبولانس و نردبان قبلی در حال تعادل است که این فرآیند 20 ثانیه طول می کشد و در فاصله رسیدن نردبان ایستگاه 18 چهار دقیقه فرصت داشتند تا جانمایی خودروها را مشخص کنند تا خودرو نردبان ایستگاه 18 زمان بیشتری از دست ندهد و این 20 ثانیه حائز اهمیت بود که در این مدت آویزان ماندن خانم حق نظری 2 دقیقه و 28 ثانیه طول می کشد و سقوط نیز به دلیل تخریب قرنیز نصب شده در زیر پای این فرد صورت می گیرد … بیشترین چالش در حال حاضر روی سازمان آتش نشانی بروز نقص فنی در نردبان 32 متری است که با توجه به الکتریکی بودن آن شرایط 9 گانه ای برای آن تعریف شده که ممکن است دچار نقص فنی شود. … شرکت فروشنده تجهیزات نردبان اوایل مرداد ماه طی مکاتبه ای با عوامل آتش نشانی به صورت یکطرفه و غیرقانونی قرداد خود را کنسل و تعهدات خود را انجام نداده است.» (16/11/92- آفتاب)

در این میان پای یک شرکت ایتالیایی جعلی نیز به میان آمده و احتمال انجام معاملات تجاری مشکوک به  پشت پرده حادثه آتش سوزی، اضافه می گردد: «به گزارش خبرنگار پیام نو پرونده آتش سوزی خیابان جمهوری با سخنان محمد سالاری، رئیس کمیسیون شهرسازی و معماری شورای شهر در صحن علنی این شورا وارد فاز جدیدی شد. سالاری در جلسه امروز شورای شهر از عملکرد سازمان آتش نشانی و اهمال این سازمان در تعمیر و رفع مشکلات تجهیزات آتش نشانی انتقاد کرد و البته به یک نکته جدید هم اشاره کرد؛ دخالت یک شرکت ایتالیایی در قراردادهای مربوط به وارد کردن ماشین های آتش نشانی. … وحید ممتحنی، معاون فروش شرکت آلمانی ایویکو ماگیروس در گفتگو با خبرنگار پیام نو مدعی است که مدیرعامل آتش نشانی تهران بعد از انتصاب به این سمت در اولین نامه رسمی خود به ایویکو ماگیروس، یک شرکت ایتالیایی را به عنوان نماینده تام الاختیار آتش نشانی تهران معرفی و از ایویکو ماگیروس خواسته بود تا تمام کارها و قراردادهای مشترک خود با اتش نشانی را از طریق این شرکت ایتالیایی پیگیری کند. به گفته وحید ممتحنی با پیگیری‏ های شرکت ایویکو ماگیروس نهایتا مشخص می شود که این شرکت ایتالیایی وجود خارجی ندارد و تنها یک هویت جعلی است. نکته اینجا است که طبق ادعای ممتنحی آتش نشانی تهران علی رغم مشخص شدن جعلی بودن این شرکت تا پایان بر همکاری شرکت ایویکو ماگیروس با آن تاکید داشته است.»

در حالی که سازمان بازرسی شهرداری تهران در گزارش جمع بندی نهایی خود از تأثیرگذاری منفی دو مساله عدم عملیاتی شدن نردبان اول و شلوغی و ازدحام صحنه حادثه که عامل بازدارنده در استقرار نردبان دوم بوده است، نام می برد، خانوادۀ قربانیان از جزئیات جدید حادثه خیابان جمهوری سخن می گویند. شهرداری تهران یک روز پس از حادثه در پیاده رو جلو ساختمان آتش گرفته اقدام به کاشت چهار اصله درخت بزرگسال کرده است تا صحنه را تغییر دهد: «خواهر من وقتی از بالای ساختمان 117 سقوط کرد و در پیاده رو افتاد نصف بدنش روی موزاییک های کف پیاده رو قرار داشت و نصف دیگر بدنش روی باغچه کنار پیاده رو. آن روز در همین محل تنها یک درخت بزرگ وجود داشت اما یک روز پس از حادثه نیروهای شهرداری تهران چهار اصله درخت دیگر درست در همان محل سقوط کاشتند. … تصور من این است که شهرداری تهران و آتش نشانی می خواهند بگویند ماموران آتش نشانی به دلیل وجود این درخت ها نمی توانستند در آن محل تشک نجات یا نردبان قرار دهند. … من از روز بعد از حادثه تاکنون حدود 10 بار به محل رفته ام، هم خودم از نزدیک این درخت را دیده ام هم شاهدان عینی حادثه و همسایگان ساختمان این موضوع را تأیید می کنند که این درخت های جدید یک روز پس از آتش سوزی کاشته شده اند، عجیب تر اینکه در صورت عدم دقت و بررسی ماجرا مشخص نمی شود که این درخت ها جدید هستند. یعنی درخت بزرگسال آورده اند و در محل سقوط قربانیان کاشته اند تا این گونه القا کنند که این درخت ها از گذشته بوده است در حالی که روز حادثه این درخت ها اینجا نبوده اند.» (26/11/92 – شرق، گزارش دیگر شرق به تاریخ 27/11/92 تحت عنوان کاشت «درخت» جای «تشک نجات» جزئیات کاملتری از ماجرا را از زبان شاهدان عینی به دست می دهد.)

گزارش وزارت کشور دربارۀ حادثه خیابان جمهوری ضمن رد نمودن گزارش شهرداری اعلام می دارد که آتش نشانان تشک نجات نداشتند: «متأسفانه در این حادثه آتش نشانان همراه خودشان تشک نجات نداشته اند که این به نوعی کوتاهی محسوب می شود علاوه بر این در این گزارش اعلام شد که پله نجات آتش نشانی به دلیل اشکالات فنی باز نشده است.» (27/11/92 – آفتاب)

هدف تمامی سازمان ها و دستگاه هایی که اظهارات و گزارش هایشان ذکر شد، تنها انداختن تقصیر به گردن دیگری و سلب مسئولیت از خویش است. آنان مجموعه ای نالایق و بی مبالات اند که اگر به وظایف خود به درستی عمل می نمودند باید علاج واقعه را قبل از وقوع حوادثی این چنین ناگوار می کردند. آنان به همراه کل نظام ضد انسانی ای که درخدمتش بسر می برند، در مرگ دلخراش و نقص عضو هزاران انسان بیگناه زحمتکش، مقصر و شایسته محاکمه و مجازات اند. نهادهایی که به جای ارائه خدمات بهینه به شهروندان با پستی و وقاحت بر سر جان انسان ها وارد معاملات تجاری گردیده و با صحنه سازی و ریاکاری خون قربانیان را پایمال می سازند تا چند صباحی دیگر در پست های خود لم بدهند. ننگ و نفرت بر چنین بساط منحط و سیاه باد!

آتش سوزی خیابان جمهوری و مرگ زنان کارگر همچون هزاران پرونده قربانیان حوادث کار، پس از مدتی به بایگانی سپرده خواهد شد و حوادث پی در پی بازهم تکرار خواهند شد، اگر ما فعالانه خواستار پیگیری، محاکمه و مجازات عاملین این پرونده های خونین و مبارزه آگاهانه جهت ارتقاء شرایط محیط کار و زندگی خویش نباشیم