سياسی

مسئله هسته ای ایران تنها گذشت زمان در مورد عملکرد ایران قضاوت خواهد کرد

جلسه ژنو براي توافق هسته اي با ايران


مسئله هسته ای ایران
تنها گذشت زمان در مورد عملکرد ایران قضاوت خواهد کرد
نوشته: *دکتر آلون بن مئیر
منبع: سایت میدل ایست
برگردان: احمد مزارعی٬ ۲۰ دسامبر ۲۰۱۳
اوباما براین عقیده است که ایران قدرت مهم منطقه ایست و نمیتوان آنرا از طریق نظامی تسلیم نمود. اقدام نظامی علیه ایران تنها میتواند برای مدتی کوتاه مانع دستیابی این کشور به سلاح اتمی شود٬ اما نمیتواند مانع آن گردد.
پس از امضای قرارداد هسته ای با ایران و نظر به اهمیت آن سئوالات زیادی و از طرف افراد و گروه های مختلف طرح گردید. مسئولان مختلف دولتی٬ نمایندگان رسانه های درون و برون از خاورمیانه که هرکس بنابه تحلیل خود قرارداد را خوب و یا بد توصیف مینمودند٬ اما همه این تحلیلها برای حادثه ای اینچنین مهم که تأثیر عظیمی در منطقه و جهان دارد٬ بسیار ضعیف و تحلیلهایی درخور این اتفاق نبود. اکنون سئوال اصلی اینست که آیا این قرارداد میتواند بطور دائم مانع دسترسی ایران به سلاح اتمی شود؟ در برابر این سئوال هنوز کسی بدرستی نتوانسته است پاسخی قطعی بدهد.
من در اینجا میکوشم سئوالاتی عمومی را مطرح و به آنها در حد توان و کاملا بیطرفانه٬ پاسخ بدهم. امیدوارم بتوانم بر بخشهای ناروشن و یا تاریک قرارداد٬ روشنی بیفکنم و اینکه مخالفان و موافقان آن چگونه به قرارداد می نگرند.
چرا نخست وزیر اسرائیل٬ نتانیاهو٬ مخالف قرارداد است؟
نتانیاهو به چهار دلیل با قرارداد ژنو٬ مخالف است:
یکم- اینکه به ایرانی ها اطمینان ندارد٬ زیرا آنان در گذشته دروغ گفته اند٬
دوم- اینکه برسمیت شناختن حق غنی سازی اورانیوم٬ به ایران امکان میدهد تا در آینده بمب اتمی بسازد٬
سوم- اینکه وی به اوباما اطمینان ندارد و باورش بر این است که اگر ایران بقول خود وفا نکرد٬ اوباما برعلیه آنها وارد جنگ نخواهد شد٬
چهارم- اینکه نتانیاهو٬ میداند که نمیتواند در مقابل تصمیمات آمریکا ایستادگی کند٬ و در نتیجه نبود گزینه نظامی (مثل اینکه در گذشته که گزینه نظامی بود٬ ایران پشیزی به آن بها میداد- م) و در مدت شش ماهه مذاکرات٬ ایران دغلکارانه بمب اتمی خود را بسازد که در آنصورت کار از کار گذشته و همگان در برابر عمل انجام شده قرار خواهند گرفت.
چرا اوباما از قرارداد هسته ای با ایران حمایت میکند؟
یکی از دلائل اصلی که اوباما با قوت تمام از امضای قرارداد هسته ای حمایت میکند٬ این است که آمریکا٬ از جنگهای طولانی و خشونت بیحساب در خاورمیانه دچار نفرت شده و خود را ملزم به روشی میبیند که دینامیزمهای سیاسی موجود در منطقه خاورمیانه را تغییر و بدنبال راه حل درگیری سیاسی با ایران باشد. اوباما٬ امیدوار است که با اعتماد به قرارداد فعلی٬ به مرحله ای برسد که بطور دائم مانع دسترسی ایران به سلاح اتمی شود.
اوباما٬ عقیده دارد که ایران قدرت مهم منطقه ایست و نمیتوان آنرا ازطریق نظامی تسلیم نمود. اقدام نظامی علیه ایران تنها میتواند برای مدتی کوتاه مانع دستیابی این کشور به سلاح هسته ای شود٬ اما نمیتواند مانع آن شود. اوباما٬ همچنین قانع است که قرارداد هسته ای نقش مهمی در استقرار منطقه خواهد داشت٬ زیرا ایران میتواند بازیگری سیاسی و مناسب بوده٬ در حل مشکل سوریه کمک کند٬ در درگیریهای خونین عراق٬ افغانستان و حتی در درگیری میان اسرائیل و فلسطین نیز نقشی مثبت داشته باشد. اضافه بر همه اینها موفقیت در بپایان بردن قرارداد هسته ای با ایران٬ میتواند باعث تغییر رابطه سی ساله٬ که مملو از کینه و دشمنی میان دو کشور است٬ گردد.
آیا آمریکا با قرارداد مرحله فعلی میتواند مانع مجهز شدن ایران به سلاح اتمی گردد؟
بطور قطع هیچ ضمانتی وجود ندارد که اوباما بتواند مانع دسترسی ایران به سلاح هسته ای شود٬ نه بخاطر دغلکاری و فریب افکار عمومی٬ بلکه باین دلیل که آیت الله خامنه ای حاضر نیست از این فکر دست بردارد. از نقطه نظر ایرانی ها٬ آنها مایلند قدرتی اتمی باشند تا بتوانند قدرت اصلی و مسلط در منطقه باشند و باین دلیل که ایران جنگی را میان سنی و شیعه پیش میبرد٬ بدست آوردن سلاح اتمی٬ عامل مهم روانی است تا بتواند اکثریت اعراب سنی را زیر کنترل بگیرد.
در صورتیکه قرارداد هسه ای با موفقیت بپایان برسد٬ چه تأثیری بر جنگ سوریه خواهد داشت؟
بسیاری صاحبنظران باور دارند که ایران میتواند نقش سازنده ای در متوقف کردن «جنگ داخلی» سوریه داشته باشد٬ از طرفی ایران اصرار دارد که بشار اسد بعنوان بخشی از از راه حل در سوریه میباشد و باید در رأس دولت سوریه بماند٬ و آمریکا و روسیه میکوشند تا ایران در کنفرانس ژنو برای حل مشکل سوریه٬ به آنها بپیوندد. در پرتو چنین اوضاعی معنی نقش داشتن ایران در حل بحران سوریه٬ بمعنی آنست که ایران میخواهد نفوذ خود را برای حفظ مصالح استراتژیک و سیاسی خود در آن منطقه از دست ندهد و این مصالح را در لبنان و سوریه حفظ کند.
آیا تقویت قرارداد هسته ای بر اعتبار اوباما خواهد افزود٬ یا برعکس؟
صرفنظر از موفقیت یا شکست قرارداد هسته ای٬ هم اکنون اعتبار اوباما در میان اعراب خدشه دار شده است و این بعلت تزلزل وی در مورد جنگ سوریه و عدم دخالت آمریکا در آن جنگ است. اعراب براین باورند که اوباما٬ برای بدست آوردن موفقیت در سیاست خارجی خود٬ حاضر است وفادارترین دوستان عرب خود را فدا کند. اعراب٬ اوباما را ساده اندیش می پندارند٬ زیرا میگویند حرفهای ایران را مبنی بر صلح طلبی باور کرده٬ و کمکهای این کشور را به «تروریستها» و رژیم بشار اسد نادیده می انگارد. اعراب در هر جهت باور دارند که ایران بسوی دستیابی به سلاح اتمی در حرکت است و بهمین دلیل آنان چشم به اسرائیل دوخته اند. آنان نتانیاهو را در رهبری و پشتیبانی خود بیش از اوباما قبول دارند.
پایبندی ایران به تعهدات هسته ای و اجرای آن تا چه حدی است؟
بسیاری از مخالفان قرارداد٬ استدلال میکنند که بندهای موجود در قرارداد٬ نشان از این دارد که ایران از بلندپروازیهای خود در مورد بدست آوردن سلاح هسته ای٬ دست برنداشته است. از همان ابتدا ایران اصرار می ورزید که غنی سازی باید در درون ایران ادامه یافته و کشورهای بزرگ آنرا برسمیت بشناسند و همینطور شد که ایران گفته بود. این امر مورد مخالفت کشورهای عربی و اسرائیل بود. ایران نپذیرفت که هیچیک از مراکز هسته ای خود را متوقف و یا تفکیک کند٬ تنها مرکز اراک برای تولید آب سنگین و پلوتونیوم را موقتا تعطیل کرده اند. خلاصه اینکه مخالفان میگویند٬ ایران آمادگی و امکان علمی و تکنولوژیکی آنرا دارد که هرلحظه اراده کند میتواند هرآنچه را که متوقف کرده٬ مجددا تولید آنرا از سرگیرد و…
علیرغم اینکه اوباما اصرار دارد که ایران بازرسی های ناگهانی و دقیق را پذیرفته٬ اما منابع ایرانی میگویند٬ این درست نیست٬ بلکه تنها «ورود منظم» به مراکز هسته ای پذیرفته شده است و در مورد بازرسی از مراکز زیرزمینی حساس همچون مرکز فردو٬ در نزدیکی قم٬ مجتمع نظامی پارچین٬ ایران رسما موافقت خود را اعلام نکرده است.
در پایان باید گفت که نیروهای تندرو در ایران٬ بویژه سپاه پاسداران٬ رسما در رسانه ها اعلام داشتند که رابطه ما با آمریکا همچنان دشمنانه خواهد بود و آنان اگر ضعفی از رئیس جمهور در مقابل آمریکا یی ها ببینند٬ قرارداد هسته ای را لغو میکنند. آنها اصرار دارند که ایران از خود نرمشی بی اندازه نشان داده و میبایست همه تحریمها بطور دائم لغو میشدند.
علیرغم اینکه نیروهای تندرو در ایران تاحدی تبلیغات خود را برعلیه قرارداد هسته ای محدود کرده اند و این بعلت این است که خامنه ای همچنان مذاکرات سیاسی را در این زمینه تأئيد میکند٬ اما اگر برعکس شد و رهبری ایران ادامه قرارداد را به مصلحت ایران ندید٬ تندروها٬ امکانات٬ ابزارها و شبکه های قدرت را در دست دارند و میتوانند با بسیج صدها هزار نفر و آوردن آنها به خیابانها٬ قرارداد را ملغی کنند٬ و این چیزی است که روحانی نمیتواند انجام بدهد.
با این حساب٬ آیا قراردا هسته ای مثبت است یا منفی؟ گذشت زمان به ما پاسخ خواهد داد.
* دکتر آلون بن مئیر٬ استاد روابط بین المللی در مرکز مطالعات دانشگاه نیویورک و مدیر پروژه خاورمیانه در انستیتوی سیاست بین المللی است.