گوناگون

من احياگرم، آغازكننده ساده نويسي نيستم – گفت وگو با «شمس لنگرودي» به بهانه چاپ سه كتاب تازه اش

نويسنده: سيد فرزام حسيني

در يك دهه اخير، شايد هيچ اسمي بيشتر از «محمد شمس لنگرودي» در مطبوعات ايران و محافل ادبي تكرار نشده باشد و درباره هيچ كسي بيشتر از شمس لنگرودي بحث و جدل در نگرفته باشد. گرچه پيش از آن هم چهره ناشناخته يي نبود و از دهه 50 حضور مستمري در ادبيات ايران داشت و يكي از شاعران مطرح دهه شصت محسوب مي شد اما در دهه مذكور و با پيش كشيدن جرياني با عنوان «ساده نويسي در شعر» نظر خيلي ها را بيش از پيش به خودش جلب كرد. نظرات موافق و مخالف اما چه موافق باشيم و چه نباشيم، بايد قبول كنيم كه ساده نويسي در دهه 80 بنابه هر دليلي با اقبال عمومي مخاطبان شعر فارسي روبه رو شد. از سويي ديگر هم اين جريان مانند دهه هفتاد آسيب هاي مورد نظر خود را با خودش آورد. مسائلي كه در گفت وگوي زير به بخشي از آنها مي پردازيم و شمس لنگرودي هم پاسخ هايي برايشان دارد. از سويي ديگر، درباره نوعي از شعر كه شمس لنگرودي اسمش را تغزلي مي گذارد در ابتداي اين گفت وگو بحثي را پيش كشيدم كه ايشان هم پاسخ هاي مناسب خودشان را براي كارآمدي اين لغت داشتند. پس دو بحث اصلي در اين گفت وگو، يكي «تغزل» و ديگري «ساده نويسي» است. مباحثي كه لنگرودي طي اين چند سال بار ها و بار ها در معرض شان قرار گرفته است و البته شعر فارسي و مخاطبانش هم درگير اين دو مساله بوده اند، با اين همه در اين گفت وگو حرف هاي تازه يي در باب اين هر دو موضوع خواهيد خواند. بهانه اين گفت وگو نيز، چاپ سه مجموعه شعر شمس لنگرودي با عناوين «تعادل روز بر انگشتم»، «آوازهاي فرشته بي بال» و «و عجيب كه شمس ام مي خوانند» توسط انتشارات نگاه است.
تغزل گستردگي بيشتري نسبت به عاشقانه دارد. يعني نوعي از شعر كه در مواجهه با مسائل اجتماعي- سياسي، به ديدگاه عاطفي شاعر نسبت به مسائل مختلف برمي گردد.اين مساله ربطي به مدرن و غير مدرن ندارد
در شعر ساده چيزي كه خيلي بايد مورد توجه قرار گيرد، در يك كلام ظرفيت هاي زباني است. اگرچه ما نمي گوييم اين شعر زبان است اما خودمان كه بايد بدانيم مهم ترين مساله ظرفيت زباني است. يعني وجوه مختلف تركيبات واژه ها. بعد موسيقي اش است. در شعر ساده، موسيقي اگر نباشد به انشا تبديل مي شود

آقاي لنگرودي، سه مجموعه شعر تازه تان با فاصله چند روز از هم منتشر و روانه بازار شدند، علت اين مساله چه بود؟
علتش اين بود كه اينها در ارشاد مانده بودند و همزمان اجازه چاپ گرفتند و با هم منتشر شدند. هنوز هم يك كتاب در ارشاد دارم كه قبل از اينها تحويل داده بودم.

منظورتان كتاب «صبح آفتابي تان به خير گرگ برفي» است؟
بله

در نخستين صحبتي كه پس از چاپ اين كتاب ها با ايسنا داشتيد، گفتيد «تعادل روز بر انگشتم» مجموعه شعرهاي تغزلي تان و «آوازهاي فرشته بي بال» شعرهاي غير تغزلي را در بر مي گيرد. مساله يي كه براي من وجود دارد اين است كه «تغزل» را شما به چه معنايي به كار مي بريد و چه نسبتي با شعر مدرن دارد؟ چون پيشينه يي كه ما از تغزل داريم در شعر كهن است…
ربطي به شعر كهن ندارد. اگر بگوييم شعر عاشقانه انگار فقط به رابطه عاطفي دو انسان برمي گردد، اما تغزل گستردگي بيشتري نسبت به عاشقانه دارد. يعني نوعي از شعر كه در مواجهه با مسائل اجتماعي- سياسي، به ديدگاه عاطفي شاعر نسبت به مسائل مختلف برمي گردد. اين مساله ربطي به مدرن و غير مدرن ندارد. بعد از فروپاشي شوروي، «يانيس ريتسوس» كه يك شاعر كمونيست دو آتشه بود به طور ناگهاني يا شايد آگاهانه شروع كرد به نوشتن شعرهاي عاشقانه و تغزلي كه محصولش كتاب درخشاني به اسم «اروتيكا» شد. اين كتاب سه قسمت دارد كه يك قسمتش معرفت جسم است. ما اينجا لغت ديگري يا نداريم يا من الان به نظرم نمي رسد كه جايگزين تغزل باشد. تغزل گستردگي بيشتري از عاشقانه دارد.

منظور اصلي من همسان سازي تغزل با يك مكتب ادبي است. آيا مي شود تغزل را معادل مكتب رمانتيسيم دانست؟
نه، آن هم نوعي از تغزل با احساسات بيشتر درش هست، نوعي كه خام تر است.

يعني رمانتيسيسم نوعي از تغزل محسوب مي شود؟
بله، تغزل خام. تغزل به هر نوع شعر عاطفي و حسي اطلاق مي شود كه البته صرفا عاشقانه هم نيست.

اما برداشتي كه در شعر فارسي به وجود آمده است، تغزل را مساوي عاشقانه سرايي مي دانيم…
اين طور نيست. تغزل طيف هاي مختلفي دارد. عاشقانه فقط عاشقانه است كه از كارو تا سعدي را دربرمي گيرد اما اشعار تغزلي حافظ الزاما عاشقانه نيستند كه مثلامي گويد ياد باد آنكه سر كوي توام منزل بود/ ديده را روشني از خاك درت حاصل بود يعني هر عاشقانه يي ضعيف يا قوي تغزلي است اما هر تغزلي عاشقانه نيست .

در واقع شعر تغزلي، سياسي هم مي تواند باشد؟ نمونه اش بعضي از شعرهاي شاملو…
بله، مثلاشاملو شعري دارد كه مي گويد: «نخستين بوسه هاي ما، بگذار/ ياد بود آن بوسه ها باد/ كه ياران/ با دهان سرخ زخم هاي خويش/ بر زمين ناسپاس نهادند.» كه تغزلي عاشقانه- سياسي است. در دنيا هم نمونه هاي درخشاني داريم. ناظم حكمت يكي از آنهاست. شما نمي توانيد تغزلي كه در شعر سوررئاليست ها وجود دارد را ناديده بگيريد. آراگون و الوار بيشترين شعرهاي عاشقانه سوررئاليست ها را دارند. مسلما اينها سانتيمانتال كه نبودند يا نمونه درخشان تر از نظر به روز بودن، اكتاويو پاز است. پاز كه ديگر نه رمانتيك است و نه سانتيمانتال. مثلايك نمونه هم از شعر معروف نيما يادم آمد، «تو را من چشم در راهم شباهنگام». اين شعر تغزلي است. ما كندوكاو كرديم متوجه شديم كه اين را براي برادرش لادبن گفته است يعني عاشقانه نيست، تغزلي است. منتها كيفيتش طوري است كه ما برداشت عاشقانه مي كنيم.

نيما به خاطر زبان چغرش به نوعي انگار در شعرش زبان عاشقانه به معناي متعارفش ندارد ولي خب واقعا در محتوا اين را مي بينيم… با اين اوصاف درباره شعرهاي تغزلي خودتان وضعيت به چه صورت است؟ در واقع نسبت اين نوع از شعر شما با شعر پيشينيان تان چگونه است؟
من خودم كه نمي توانم اين را ارزيابي كنم.

منظورم مقايسه نيست. منظور اين است كه شما از دستگاه زيبايي شناسي آنها در شعر تغزلي تان چه استفاده هايي داشته ايد…
راستش اين مساله براي خودم هم چندان روشن نيست. مي دانم كه توجهم بيشتر به چه كساني بوده. اما اينكه بهره من از هر كدام چقدر بوده را نمي دانم. براي اينكه بسيار ناخودآگاه اتفاق مي افتد. البته از شاعران جهان مي دانم كه از ناظم حكمت بسيار خوشم مي آيد. تغزلي كه پايش روي زمين باشد و به قول ريتسوس دنبال معرفت جسم باشد بيشترخوشم مي آيد. تغزلي كه من در پي اش هستم شايد چندان عاشقانه هم نباشد مانند چيزي كه در كارهاي لوركا هست. آنقدري كه لوركا در كارش تغزل دارد در كار خيلي از شاعران ديگر وجود ندارد. در جلب نظر من بيشترين سهم را شايد ناظم حكمت و لوركا داشتند.

جايي مي خواندم كه گفته بوديد در شعر فارسي، تحت تاثير دستگاه زيبايي شناختي «هوشنگ ايراني» هم هستيد. منظورتان چيست؟ نمود اين تاثير چه طور است؟
من نخستين بار است كه مي خواهم اين مساله را بيان كنم. نخستين بار كه تحت تاثير شعر هوشنگ ايراني قرار گرفتم، محصل بودم و هنوز هيچ علاقه يي به شعر نو نداشتم. از شاعران نو پرداز فقط نادرپور را مي شناختم و برايم جذاب بود. به گمانم 17 سالم بود. يك بار به صورت اتفاقي در جايي كه حالايادم نيست كجا بود، شعري از هوشنگ ايراني خواندم، آن شعر به شدت منقلبم كرد. بعد ها متوجه شدم چرا اين شعر اينقدر من را تحت تاثير قرار داده بود. همان موقع من «ماخ اولا» نيما را خوانده بودم و مرا پس زده بود، به طوري كه وقتي كتاب را خريده بودم بردم پس دادم و گفتم يك كتاب ديگر به من بدهيد و حتي يادم هست كه شعر سياهان امريكا را به جايش گرفته بودم.

شعر هوشنگ ايراني به مراتب عجيب تر و دشوار تر از نيما بود، پس چطور شما را جذب و منقلب كرد؟
بعد ها فهميدم كه به خاطر سوررئاليسم و عاطفه يي كه در كارش وجود داشت، منقلب شده بودم. شما از اين زاويه ايراني را با نيما كه مقايسه كنيد، مي بينيد كه نيما هيچ كدام از اين دو خصيصه را ندارد. و به قول شما زبان نيما چغر است كه طبيعي هم هست و علتش را مي دانيم و وجه عاطفي اش هم در بسياري از شعرهايش ضعيف است اما هوشنگ ايراني اين دو وجه در شعرش بسيار قوي بود. شعرهاي هوشنگ ايراني هم يك دست نيست. مثلادر عرض سه سال، چهار، پنج كتاب منتشر كرد كه كيفيت شان خيلي با هم متفاوت بود. يكي از آنها كه به گمانم اسمش «نيايش» بود، مرا تحت تاثير قرار داد. سوررئاليسمش براي من هميشه غافلگيركننده بود.

پس پيشينه سوق پيدا كردن كارهاي شما در دهه هاي بعدي به سمت سوررئاليسم، تحت تاثير دستگاه زيباشناختي ايراني بوده است؟
مقدار زيادي بله همين طور بود.

نكته ديگري كه ميان حرف هايتان درباره شعر ريتسوس و معرفت جسم اشاره كرديد براي من جالب بود، گفتيد علاقه خاصي به اين نوع شعر داريد اما چرا نمودش را در كارهاي شما نمي بينيم؟ البته شعرهايي كه چاپ كرده ايد…
خب اين مساله بعضي از دلايلش شناخته شده است و بعضي ها شناخته شده نيست. يكي از اين دلايل طبيعتا وضعيت اجتماعي ما است كه حتما به خودي خود روي ناخودآگاه ما اثر مي گذارد كه خودمان را سانسور كنيم. يكي هم اين است كه به زور نمي شود كار هنري خلق كرد هر پديده يي بايد دروني آدم شده باشد تا اثري هنري خلق شود. احتمال دارد من به خاطر تربيت مذهبي گذشته ام يك نوع پرده پوشي داشته باشم. بعيد نيست اما خود من هم متوجه ام و فقط هم من اين طور نيستم. ببينيد شاملو هم اين طور است، شاملو كه در همه مسائل آنقدر آدم راحت و عصيانگري بود و در واقع گاه پرده در بود، در شعرهاي عاشقانه اش مي بينيم كه اصلااين طور نيست و اروتيسمي در آثارش نيست. در شعر ما تنها كسي كه راحت از همه مسائل از جمله جسمش حرف زده است فروغ فرخزاد بود. در كار باقي كساني كه شعر عاشقانه نوشتند، يك نوع پرده پوشي وجود دارد.

اين بحث مطرح است كه خيلي از اين نوع شعر ها در واقع شعر نيستند، صرفا رديفي از كلمات اصطلاحا غيرمتعارفند، مرزي با غير شعر ندارند…
دقيقا، بايد ديد چه قدر كيفيت شعري دارد. اينكه صرفا ما از اين مسائل صحبت كنيم، امكان دارد شجاعانه باشد اما الزاما شاعرانه نيست. فروغ انتقادي به شاملو داشت كه خيلي مهم بود منتها به زور كه نمي شد شاملو يا مرا عوض كرد. فروغ مي گفت كه شعر شاملو، بيش از آنكه درباره معشوق باشد، درباره عشق است. سخن درستي بود اما هنرمند درون خودش را بايد پرتاب كند. اينكه من ببينم اين اشكال در من وجود دارد و از طريق تفكر بخواهم عوضش كنم اين ديگر شعر نمي شود. حرف من اين است، شاملو قرار نيست خودش را عوض كند، شاملو بايد خودش را بيان كند. همان طوري كه فروغ هم نمي تواند شاملو شود و خودش را بيان مي كند. شاعر كيفيت خودش را بايد به زبان بياورد. اين مساله نه دليل مزيت فروغ بر شاملو مي شود و نه ايرادي بر يكي است.

در واقع صرفا يك ويژگي است.
آفرين، دقيقا يك ويژگي است. البته فقط در شعر ايران هم نيست، در شعر جهان هم هست اما هر شاعري بايد خودش را بيان كند. خود عبارت است از استعداد، تربيت خانوادگي، آرايي كه با آنها زندگي كرده، محيط اجتماعي و… اينها همه دست به دست هم مي دهند كه تو بشوي شاملو يا فروغ.

اگر موافق باشيد بحث را به سمت ديگري از كارهاي شما ببريم… تقريبا يك دهه از گفت وگوي شما با مهرداد قاسمفر مي گذرد كه در آن صحبت از ساده نويسي را آغاز كرديد. در سال هاي اخير، من چند جايي ديده ام كه مي گويند شمس لنگرودي بنيانگذار ساده نويسي در شعر فارسي است اما از خودتان شنيده ام كه مي گوييد آغازگر نيستيد و احيا كننده ايد، درست است؟ چرا چنين اعتقادي داريد؟
بله درست است. هميشه دو نوع شعر وجود داشته، شعر ساده، شعر پيچيده: فرخي سيستاني و رودكي، خاقاني و ناصر خسرو. در شعر معاصر قبل از من فروغ فرخزاد بود كه ساده نويسي را شروع كرد و به نتيجه رساند. يعني فروغ وقتي مي گويد كه من مي خواهم شعرم عين حرف زدن بشود، خب آن وقت من نمي توانم ادعا داشته باشم كه ساده نويسي را من شروع كرده ام. اما مساله اين است كه يك عده ديگر هم ساده نوشتند، مثل آقاي بيژن جلالي اما به نتيجه نرسيدند بنابراين من آغازكننده نيستم. من به قول شما احياگر شعر ساده هستم در مقابل شعري كه به هذيان دچار شده بود يا شايد بشود گفت من پيشگام نوع ديگري از شعر ساده ام.

مساله بعدي كه براي من وجود دارد زمان طرح ساده نويسي در شعر فارسي از طرف شماست. چطور در آن زمان طرح چنين مساله يي به ذهن تان رسيد و شيوع پيدا كرد در شعر فارسي؟
هر سخن كز دل برآيد لاجرم بر دل نشيند. من در واقع طي يك كار 40- 30 ساله به اين زبان دست پيدا كردم. قبل از اين سخت طرفدار شعر فرم بودم. «قصيده لبخند چاك چاك» يك شعر فرم است. در آنجا من دنبال يك شعر پازلي بودم. بيش از هر چيز به بازي ها و صنايع توجه داشتم. خب آن كتاب وقتي درآمد بيشترين نقدهاي مثبت را گرفت. اما وقتي كه نقد ها نوشته شد و كتاب خوانده شد، ديدم خوانندگان اين كتاب مخاطباني نيستند كه مد نظرم بود. من دنبال مخاطبان ديگري بودم، كساني كه با آرزوهاي دور و دراز و تصوراتي از زندگي معصوميت شان دارد پايمال مي شود، كه خب طبيعتا بيشتر جوان ها هستند. پس به دنبال مكانيزمش رفتم كه ببينم چطور بايد آن زبان را پيدا كنم. تجربيات فرم هم داشتم. شعر سوررئال را مي فهميدم و دوست هم داشتم. به چند شاعر برخوردم، ديدم آنها اين كار را كردند، در شعر جهان ناظم حكمت بود. ناظم حكمت شعري مي گفت كه همه مي فهميدند. در ايران اين مكانيزم را در شعر حافظ ديدم.

در واقع دنبال يك جامعه شناسي مخاطب رفتيد؟
به اين معني نبود. ببينيد يك عده نمي خواهند بفهمند چون به صرف شان نيست، نه اينكه نمي فهمند. من دنبال حرف ساده نبودم دنبال بيان ساده بودم. دنبال ارتباط حسي با مخاطب بودم. دنبال اين نبودم كه يك موضوعي براي مخاطب بگويم بلكه دنبال اين بودم كه يك موضوعي را اينها حس كنند. دنبال شعر با معنا نبودم، دنبال شعري بودم كه معنايي را القا كند. اين چيزي است كه در شعر كساني مثل ريتسوس، لوركا و حكمت وجود دارد. گفتن شعر ساده بسيار كار سختي است. در دنيا چند تا ناظم حكمت داريم.

اما خيلي از شاعران جوان تر در اين دهه علنا مي گويند كه اين نوع از شعر را مي نويسيم چون مخاطب اين طور دوست دارد. در صورتي كه حرف شما اين نيست…
اصلااين نيست.

اما خب تمام اين مسائل به پاي جريان ساده نويسي نوشته مي شود…
خب ببينيد يك چشمه كه مي جوشد دور و برش گل، گياه و خار هم رشد مي كند. مسووليتش با چشمه نيست. من خوشحالم البته كه شعر به اين سمت گرايش پيدا كرده، براي اينكه به هر حال اين جوري باشد بهتر است تا هذيان باشد. در هر دو نوع شعر هم آسيب وجود دارد. شعرهاي اصطلاحا ساده به قول شما به حرف معمولي تبديل مي شود و شعر پيچيده هم آسيبش اين است كه به هذيان تبديل شود. هميشه آسيب وجود دارد. اما براي اينكه جلوي اين آسيب در شعر ساده گرفته شود به نظر من بايد به دو نكته توجه داشت. يك چيزي كه در شعر ساده بسيار اهميت دارد برعكس چيزي كه گفته مي شود خود زبان است. يعني به ايهام و استعاره بايد خيلي توجه كرد. در اين زمينه من از شعر حافظ مرتب تغذيه مي كنم. حافظ مي گويد: «سرزنش ها گر كند خار مغيلان غم مخور». خار كه سرزنش نمي كند، اما خار سرش را به پاي آدم مي زند. شاعران جوان ما بايد به اين نكات زباني خيلي دقت كنند تا شعرشان از سادگي معمولي خارج شود. حافظ به جاي كلمه سرزنش هر كلمه يي مي گذاشت كه ديگر حافظ نمي شد. در شعر ساده چيزي كه خيلي بايد مورد توجه قرار گيرد، در يك كلام ظرفيت هاي زباني است. اگرچه ما نمي گوييم اين شعر زبان است اما خودمان كه بايد بدانيم مهم ترين مساله ظرفيت زباني است. يعني وجوه مختلف تركيبات واژه ها. بعد موسيقي اش است. در شعر ساده، موسيقي اگر نباشد به انشا تبديل مي شود. براي اينكه موسيقي باعث ايجاز و چفت و بست دادن كلمات به همديگر مي شود. اگر اينها نباشد همين مشكلي به وجود مي آيد كه خيلي ها دارند. من بعضي شعر ها را مي خوانم، ذهنيتي كه درش هست خوب است. منتها چون شاعرش آشنايي كافي با زبان ندارد، نمي داند چه كلمه يي اينجا شعريت بيشتري دارد. آسيب اصلي در خود زبان است.

چرا شما تا به حال هيچ مانيفستي براي ساده نويسي ننوشته ايد و صرفا به مصاحبه در اين مورد اكتفا كرده ايد؟
تا به حال به اين مساله فكر نكردم كه بيانيه بدهم اما شايد براي جمع بندي بد نباشد چنين كاري صورت بگيرد.

البته منظورم از بيانيه يا مانيفست اين است كه كليات اين جريان را تبيين كنيد و نشان دهيد تا تكليف مخاطب با اين جريان و وجوهاتش مشخص باشد. درست مي گويم؟
متوجه حرف تان هستم، شايد بيانيه دادن در نظرم كمي خودنمايانه باشد، نمي دانم. اما الان كه شما مي گوييد به اين فكر مي افتم كه براي جلوگيري از آسيب ها بايد اين كار صورت بگيرد. مي شود گفت كه من در شعر دنبال چه هستم. شايد يك روز اين كار را كردم. از اين جهت بر نوشتن اين مانيفست تاكيد مي كنم چون امروز مرز بين ساده نويسي و ساده انديشي به نوعي مخدوش شده است. هر كسي هر چيزي مي نويسد و مي گويد شعر ساده است… در واقع حرف شما اين است كه جوانب اين كار را بيان كنم. مرزش را مشخص كنم اما متاسفانه يك عده آگاهند كه نقدهايي كه مي نويسند مد نظر من نيست، ولي به سوءتفاهم دامن مي زنند.

در دهه گذشته درباره ساده نويسي نقدهاي زيادي نوشته شد، چه له و چه عليه اش. شما از ميان كليت اين نقد ها بزرگ ترين آسيبي كه براي جريان ساده نويسي حس كرديد چه بود؟
آسيبش هماني است كه شما گفتيد. يعني گاهي اين نوع از شعر به گزارشات عاطفي تبديل مي شود. به شعر نمي رسند.

آقاي لنگرودي، در همين راستا عده يي معتقدند كه شما و آقايان موسوي و مقربين در نشر آهنگ ديگر، بخش عمده يي از شعر فارسي را ناديده گرفتيد و صرفا شعرهاي جريان ساده نويسي را منتشر كرديد، نظر شما چيست؟
اولاقرار نيست به هر كه هر چه مي گويد ما جواب بدهيم. نخستين نكته اين است. اين افرادي كه اين حرف ها را مي زنند لابد كتاب خودشان را آنجا چاپ نكرديم، كه لابد از نظر ما ارزش زيبايي شناختي نداشت وگرنه كتاب هاي منتشر شده ما موجود است. بخش اعظم كتاب هايي كه آهنگ ديگر چاپ كرد، اتفاقا با معيارهاي خود من جور نمي آيد. من دنبال به قول شما شعر ساده هستم اما مثلاكتاب خانمي كه همشهري شما هم هست و چاپ مي شود هيچ سنخيتي با شعر من ندارد، بنابراين اينها حرف هاي زايدي هستند كه براي محافل تخمه خوري خوب است. كتاب «عبارت از چيست» يدالله رويايي را خود بنده اديت كردم و چاپ كرديم يا كتاب هاي ديگري در حوزه شعر زبان. دو سوم شعرهاي منتشر شده در انتشارات، به گمان من شعرهايي نيست كه ما اصطلاحا به آنها شعر ساده مي گوييم.

فكر مي كنيد در همين دهه نود و دورنماي شعر ايران، شعر ساده دوام خواهد داشت؟ چون تاريخ ما ثابت كرده كه زود تغيير مسير مي دهيم و هر دهه يك نوع متفاوت هستيم…
به قول حافظ در زندگي هيچ چيز چنان نماند و چنين نيز هم نخواهد ماند. شعر ساده هم مثل بقيه چيزها. خود بنده كه به قول شما احياكننده شعر ساده هستم، اين نظر را ندارم كه شعر حتما بايد ساده باشد، من مي گويم به هذيان و روزنامه نويسي نبايد تبديل شود. يعني هر دو نوع شعر وجود دارند وگرنه نيما مگر شعرش ساده است؟ بسيار هم پيچيده است، اما اصول دارد، حساب و كتاب دارد. شعر هوشنگ ايراني مگر ساده است؟ يا در شعر جهان مگر مالارمه شعر ساده مي نويسد؟ من فقط مدافع يك نوع شعر نيستم، همه نوع شعر هميشه وجود داشته. مخالفت من با شعرهايي بود كه با هذيان شعر فارسي را مجروح كرده بودند. همه نوع شعر هميشه وجود خواهد داشت و هر كدام هم شاعر بزرگ خودش را خواهد داشت.

و سوال آخر اينكه چرا ديگر شعر بلند نمي نويسيد؟ سال هاست از اين نوع شعر فاصله گرفته ايد…
برگردم به حرف قبلي خودم، شاعر نمي تواند تصميم بگيرد به زور شخصيتش را عوض كند براي اينكه دوست دارد فلان جور شعر بگويد. شعر محصول ناخوآگاه است. او در كوتاه مدت نه عوض خواهد شد و نه فلان جور شعر به درد بخوري خواهد گفت. بايد آن جوري كه زندگي مي كند همان جوري شعر بنويسد. من خودم خيلي دوست دارم يك شعر بلند از زندگي خودم بگويم مثل يك صبح آفتابي بر دريا. فضا هايش در ذهنم هست. منتها فعلااز من نمي جوشد. الان اين جوري دارم شعر مي گويم، تصميم نمي گيرم براي يك نوع از شعر. دست من نيست. آن دوره يي كه شعرهاي كوتاه بيشتر مي گفتم انگار يك نوع بازتعريفي مي كردم از همه چيز. الان آن جوري نيستم. مثلا50 ترانه عاشقانه با شصت و سه ترانه ، عاشقانه (و عجيب كه شمسام مي خوانند) تفاوت دارد، اينها دو فضاي متفاوت از هم دارند. از كوزه همان برون تراود كه دروست.

روزنامه اعتماد،