سياسی

20 ميليون كم سواد و بي سواد مطلق داريم

13310نويسنده: محسن غلامي

سازمان نهضت سواد آموزي، نامي آشنا براي همه ايرانيان است كه در سال 1358 به منظور آموزش خواندن و نوشتن به بزرگسالان و نيز كودكاني كه به مدرسه دسترسي نداشتند تشكيل شد، طي اين سال ها اين سازمان توانسته در نقاط مختلف كشور كلاس هايي را براي با سواد كردن افراد بي سواد برگزار كند با هدف آن كه در هيچ جاي كشور كسي محروم از تحصيل نباشد، اما پس از گذشت 34 سال از فعاليت اين سازمان شاهديم با وجود تلاش هاي صورت گرفته حدود 10ميليون نفر از جمعيت كشور بي سواد مطلق هستند. همچنين براساس گزارشي كه در سال 2010 ميلادي منتشر شده است با وجود آن كه بايد در افق چشم انداز 1404 در رتبه اول علمي و فناوري منطقه باشيم، اما در شاخص نرخ بي سوادي در بين 24 كشور منطقه در رتبه 15 قرارداريم. اين موضوع نشان دهنده آن است كه هرچند در زمينه رشد علمي موفق بوده ايم در ريشه كني بي سوادي توفيقي به دست نيامده است و به اعتقاد كارشناسان بسياري از معضلات اجتماعي كه امروزه با آن دست به گريبانيم از همين معضل بي سوادي آب مي خورد. آنچه مي خوانيد گفت و گوي ايران با علي باقرزاده، رئيس  سازمان نهضت سواد آموزي است پيرامون کارنامه اين سازمان در عرصه توسعه سواد عمومي و موانع اين مسير.

    به عنوان نخستين سوال، لطفاً بفرماييد چه تعداد از جمعيت كشور بي سواد و كم سواد هستند و در چه گروه سني قرار دارند؟ 
آمار جمعيت بي سواد مطلق و كم سواد كشور بر مبناي سرشماري نفوس و مسكن است كه هر10سال يك بار صورت مي گيرد. در سرشماري كه در سال 1390 صورت گرفت، 9 ميليون و 719هزار نفر از ميان افراد 7 تا 100 ساله در سراسر كشور بي سواد مطلق هستند. همچنين براساس اين سرشماري 10 ميليون و 600 هزار نفر كم سواد اعلام شده است. به عبارتي مي توان گفت، بيش از 20 ميليون نفر از جمعيت كشور بي سواد و كم سواد هستند. ضمن آن كه براساس آمار و مطالعات صورت گرفته، در گروه سني 10 تا 19 سال، 293هزار نفر به عبارتي 5/2 درصد جمعيت كشور بي سواد يا کم سواد هستند و در گروه سني 20 تا 30 سال 657 هزار نفر معادل 8/3درصد بي سوادند. همچنين آمار بي سوادي در گروه سني 30 تا 50 سال حدود 2ميليون و 500هزار نفر حدود 5/11 درصد است، در گروه سني 10تا 49سال هم 3 ميليون و 456 هزار نفر معادل 8/6 درصد بي سواد يا کم سواد و در گروه سني بالاي 60سال نيز 6 ميليون و 200 هزار نفر بي سواد مطلق هستند كه بيشترين آمار هم در اين گروه سني قرار دارد.
    كدام استان ها بيشترين و كمترين بي سواد كشور را دارا هستند؟ 
استان هاي سيستان و بلوچستان، آذربايجان غربي، كردستان و خراسان شمالي بالاترين آمار بي سوادي در كشور را دارا هستند و استان هاي مازندران، تهران، يزد و اصفهان كمترين بي سواد كشور را به خود اختصاص داده اند و حدود 40درصد اتباع خارجي هم بي سواد هستند.
   اولويت سازمان نهضت سوادآموزي براي ارائه خدمات آموزشي كدام گروه سني است؟ 
گروه هدف مورد نظر سازمان نهضت سوادآموزي گروه سني بالاي 10 سال و كمتر از 50سال است كه 3ميليون و 456 هزار نفر وضعيت خود را در اين گروه سني بي سواد مطلق اعلام كرده اند. قابل ذكر است كه تا چند سال پيش براساس برنامه چهارم توسعه استان ها و شهرستان هايي كه 97درصد از جمعيت آن باسواد بودند، جمعيت آن استان باسواد اعلام مي شد، اما در برنامه پنجم توسعه و تاكيدات رهبري در صورتي كه استاني 100 درصد جمعيت آن باسواد شوند، آن استان و شهرستان باسواد اعلام مي شود.
   علت آمار بالاي كم سوادي در كشور چيست؟ 
يكي از دلايلي كه جمعيت كم سواد كاهش نمي يابد، اين است كه توده جمعيتي بي سواد كشور بسيار زياد است و سازمان نهضت سواد آموزي هم در 32 سال اخير افراد بي سواد را تنها در حد و اندازه كم سواد آموزش داده و از سوي ديگر زماني كه شخصي مهارت سواد را كسب مي كند چون مورد استفاده قرار نمي گيرد بويژه در مناطق روستايي و دورافتاده كه كمتر از مهارت خواندن و نوشتن استفاده مي شود اين افراد بعد از مدت كوتاهي مهارت با سوادي را از دست مي دهند.
آيا تحصيل در كشور اجباري است؟ و عمده ترك تحصيل دانش آموزان در چه مقاطعي است.
تحصيل در كشور اجباري نيست، تنها در بند ب ماده 52 قانون برنامه چهارم توسعه ذكر شده تحصيل تا پايان مقطع راهنمايي الزامي است و در هيچ قانون توسعه كشور آموزش، اجباري نبوده و همچنان هم اجباري نيست. البته در قانون حمايت از حقوق كودك بر حق تحصيل كودكان تاكيد شده است، به اين صورت كه اگر والديني حق تحصيل را از كودك بگيرند منع قانوني دارد و با آن ها برخورد مي شود، اما اگر كودكي به اختيار خودش ترك تحصيل كند در اين مواقع قانونگذار اجباري در نظر نگرفته است. در حال حاضر عمده ترك تحصيل دانش آموزان و ريزش تحصيلي در ميان مقاطع تحصيلي است.
عمده دليل ترك تحصيل دانش آموزان چيست؟
دلايل مختلفي در اين زمينه وجود دارد. يك سري از افراد به دلايل فردي، مشكلات جسمي و ذهني نمي توانند ادامه تحصيل بدهند. گروهي ديگر از افراد هم به دلايل خانوادگي مانند طلاق و آسيب هاي اجتماعي نظير فرزنداني كه والدين آن ها معتاد يا زنداني هستند يا كودكاني كه والدين خود را به سبب حوادثي از دست داده اند بيشتر از ساير خانواده ها فرزندانشان در معرض ترك تحصيل هستند. همچنين مشكلات مادي و اقتصادي خانواده هم در ترك تحصيل دانش آموزان تاثيرگذار است. ضمن آن كه در بحث فرهنگي نيز پيش آمده كه دانش آموزاني از سوي والدينشان مجبور به ترك تحصيل شده اند، در بعضي از نقاط كشور به دليل نبود معلم خانم و محدوديت، مدارس مجبور بوده اند كه معلم آقا براي دانش آموز دختر در نظر بگيرند كه همين عامل باعث شده كه والدين آن ها مانع ادامه تحصيل فرزندان دختر خود شوند.
   در مراكز نهضت سوادآموزي به افراد مهارت كار هم داده مي شود؟ آيا ارتباطي ميان بي سوادي و معضلات اجتماعي وجود دارد؟ 
سازمان نهضت سواد آموزي 3 هزار مركز آموزش محلي در كشور احداث كرده كه به دانش آموزان خود هم مهارت خواندن و نوشتن مي دهد و هم مهارت كار.آقاي دكتر مرندي، رئيس فرهنگستان علوم پزشكي در خردادماه 92 گزارشي با موضوع ارتباط ترك تحصيل و سلامت را خطاب به آقاي دكتر حاج بابايي، وزير وقت آموزش و پرورش دادند، در اين نامه اشاره شده، افرادي كه در مقطع ابتدايي ترك تحصيل مي كنند به طور متوسط 27درصد از كساني كه دوره دبيرستان رابه پايان مي رسانند درآمدشان كمتر است. همچنين كساني كه قبل از اتمام متوسطه ترك تحصيل مي كنند عمرشان به طور متوسط يك دهه از بقيه افراد كمتر است. در اين نامه آمده است كه احتمال آن كه فرزندان افراد بي سواد ترك تحصيل كنند از ساير افراد باسواد بيشتر است و همچنين يك درصد كاهش در ميزان ترك تحصيل 100هزار فقره جرم را كاهش مي دهد. همچنين مطالعه ارزيابي وضعيت اعتياد نشان داده كه 90درصد افراد معتاد جزو تاركان تحصيل و بي سواد هستند.
   براي رفع معضلات اجتماعي آيا سازمان نهضت سواد آموزي ارتباطي هم با نهادها و مراكز تربيتي و خدماتي دارد؟ 
براساس همين بررسي ها مي توان نتيجه گرفت كه بسياري از معضلات و مشكلات اجتماعي موجود در جامعه خروج افراد از گردونه آموزشي است، بايد ببينيم كه چه عاملي باعث ترك دانش آموزان از مدرسه مي شود و آن را از بين ببريم. پژوهش ها نشان مي دهد كه اگر هزينه هاي ترك اعتياد را صرف آموزش كنيم و روش هاي مقابله با سوءمصرف مواد مخدر و بزهكاري را آموزش دهيم نيازي نيست كه سال هاي سال عوارض و پيامدهاي آن را كنترل كنيم و نگران باشيم. از اين رو سازمان نهضت سوادآموزي با كميته امداد و سازمان بهزيستي تفاهمنامه منعقد كرده و در اين زمينه كار مشترك دارند.
    دكتر فاني وزير آموزش و پرورش در خصوص ريشه كني بي سوادي چه نظري دارند؟ 
تاكيد ويژه دكتر فاني به سازمان نهضت سوادآموزي و معاونت ابتدايي انسداد ورودي بي سوادي است، به عبارتي آموزش و پرورش به دنبال آن باشد كه سازوكاري را طراحي كند كه بي سواد جديد به اين آماراضافه نشود و در مرحله بعد، تاكيد داشتند كه ارتباط سازمان نهضت سوادآموزي با معاونت ابتدايي تقويت شود و از ظرفيت معلمان، مديران و مربيان براي اجراي اين برنامه استفاده شود.ضمن آن كه در سازمان نهضت سواد آموزي با حضور دكترفاني، برنامه جديد ريشه كني بي سوادي را در اواخر مهرماه رونمايي كرديم.