بابک پاکزاد, سرتیتر

بگذار مردم تصمیم بگیرند – از پرتو آلگره تا آمریکای شمالی

جاش لريزبرگردان: بابک پاکزادمشاركت شهروندان در بودجه‌بندي ايده جديدي نيست. شهر پرتوآلگره در برزيل نخستين نظام بودجه‌بندي مشاركتي را در سال 1989 به اجرا گذاشت. طي يك فرآيند سالانه، هزاران ساكن شهر تصميم مي‌گيرند كه چگونه بخشي از بودجه شهرداري تخصيص پيدا كند. در مجموعه‌اي از شوراهاي محل بخش و مناطق شهري، شهروندان اولويت‌هاي عمومي را شناسايي كرده و به اجراي پروژه‌ها راي مي‌دهند.

از زمان تحقق موفقيت‌آميز اين ايده در پرتو آلگره، بودجه‌بندي مشاركتي در صدها شهر ديگر در آمريكاي لاتين و مكان‌هاي ديگر به اجرا درآمده است. اين ايده هم‌چنين در بودجه‌بندي مدرسه، دانشگاه و سياست‌هاي مربوط به مسكن اجرا شده است. اگرچه در مكان‌هاي مختلف تحقق اين رويكردها تفاوت‌هاي قابل ملاحظه‌اي با يك‌ديگر داشته است اما همه‌ی آن‌ها با شش گام اساسي از يك‌ديگر متمايز مي‌شوند.

اعضاي جامعه اولويت را شناسايي مي‌كنند، اعضاي جامعه نمايندگان محل خود را براي سياست‌گذاري بودجه‌اي انتخاب مي‌كنند; نمايندگان اولويت‌هاي جامعه را به قالب پروژه‌هاي عيني و ملموس در مي‌آورند، كارمندان بخش عمومي اين امر را تسهيل كرده و كمك‌هاي فني ارايه مي‌دهند، اعضاي جامعه به اين كه كدام يك از پروژه‌ها بايد سرمايه‌گذاري شود راي مي‌دهند، شهرداري يا نهاد مربوطه پروژه‌هاي انتخاب شده را اجرا مي‌كند.

مطالعات نشان داده است كه بودجه‌بندي مشاركتي، مشاركت مردمي در دولت را افزايش مي‌دهد و نظام تصميم‌گيري سياسي را متحول مي‌كند. از آن‌جا كه مشاركت‌كنندگان پيرامون موضوعات محلي كه مستقيماً بر زندگي‌اشان اثر مي‌گذارد تصميم مي‌گيرند، بودجه‌بندي مشاركتي روشي جذاب براي درگير كردن ساكنان در امور است.

مشاركت فزاينده به دموكراتيك‌تر شدن تصميمات دولت مي‌انجامد. وقتي تعداد بيش‌تري از مردم عادي مشاركت كنند; تصميمات بيش‌تر بيانگر اراده مردم خواهد بود و نتيجه‌ی آن، توزيع متوازن‌تر منابع خواهد بود.

در كانادا، بودجه‌بندي مشاركتي ساختي كاملاً متفاوت با برزيل دارد. در مقايسه با آمريكاي لاتين، شهرهاي كانادا بسيار ثروتمندتر با زيربنايي توسعه‌يافته‌تر و تنوع فرهنگي و زباني بيش‌تري‌اند. دولت‌هاي محلي استقلال قانوني اندكي دارند و اصلاحات نئوليبرالي اخيراً خصوصي‌سازي، بازسازي و كوچك‌سازي دولت و قطع پرداخت‌هاي اجتماعي، آن‌ها را با منابع و قدرت ناچيزي رها كرده‌اند. نتيجه‌ی اين اقدامات، نابرابري اقتصادي و اجتماعي رشد يابنده است. با اين حال، اين محدوديت‌ها، فرصت‌ها و انگيزه‌هاي جديدي براي تجربه بودجه‌بندي مشاركتي فراهم كرده است.

ائتلاف حمايتي ناحيه گوئلف

نخستين پروژه بودجه‌بندي مشاركتي در ‌آمريكاي شمالي در شهر گوئلف كه يك ساعت با تورنتو فاصله دارد و يك شهر دانشگاهي پيشرو با صد هزار سكنه است به اجرا درآمد. در اوايل دهه 90، چندين گروه غيررسمي در محلات كم‌درآمد گوئلف براي ايجاد تغييرات اجتماعي شروع به سازمان‌دهي كردند. به تدري Unitedway ،Family_Guelf و Children Services شروع به تامين مالي اين گروه‌ها كردند. اين فعاليت‌ها برنامه‌هاي تفريحي، آموزش بزرگسالان و مراقبت از كودكان را شامل مي‌شد. چند سال بعد مقامات شهري نيز وارد گود شدند و پيشنهاد كردند گروه‌ها به جاي رقابت براي جذب سرمايه، زير نظارت يك سازمان فراگير با هم كار كنند.

در 1997، اين گروه‌ها و مقامات شهر، ائتلاف حمايتي ناحيه گوئلف را با هدف حمايت از ساكنين تاسيس كردند. مقامات شهر و سازمان‌هاي مذكور به شكل جمعي به تخصيص بودجه مي‌پردازند و كيفيت زندگي در جامعه را بهبود مي‌بخشد.

در مرحله نخست ائتلاف به 50 هزار دلار كه از ناحيه‌ی برنامه پرداخت‌هاي اجتماعي شهر تامين شده بود; تاكيد كرد اما طي زمان اين گروه‌ها سرمايه‌هاي ديگري از منابع عمومي و خصوصي جذب كردند و با تقويت اين سرمايه‌ها از آن به عنوان بودجه خدمات اجتماعي شهر استفاده كردند.

در وهله اول، سرمايه به شكل برابر ميان محلات تقسيم شد. در 1999 مقامات شهر پيشنهاد كردند اگر گروه‌ها با يكديگر پيرامون اولويت‌ها و نيازهايشان مذاكره كنند سرمايه به شكل متناسب‌تري تقسيم خواهد شد. در پاسخ به اين پيشنهاد ائتلاف شروع به اجراي فرآيند بودجه‌بندي مشاركتي كرد جالب اين‌جا‌ست كه اقدام فوق بدون آشنايي با الگوي پرتو آلگره شكل گرفت. تا سال 2005 بودجه ائتلاف به يك ميليون دلار رسيد كه از طريق 15 گروه در راستاي خدمات اجتماعي و اجراي پروژه‌هاي زيربنايي با سرمايه‌ی اندك به كار گرفته شد.

فرآيند بودجه‌بندي مشاركتي ائتلاف مدت زمان يكساله‌اي را براي تخصيص سرمايه و اجراي پروژه‌ها در نظر مي‌گيرد. اين فرآيند شامل پنج مرحله عمده است:

شروع در ماه دسامبر، ائتلاف پيرامون اولويت‌هاي شهر در سال آتي بحث كرده و فرآيند بودجه‌بندي را مرور مي‌كند.

ساكنان در قالب گروه‌هاي محلي با يكديگر ملاقات كرده و پيرامون اولويت‌هاي محل و شهر با يكديگر بحث مي‌كنند. هر گروه پروژه‌هاي پيشنهادي خود را آماده مي‌كند. ساكنان دو نماينده براي نمايندگي گروهشان در ائتلاف انتخاب مي‌كنند.

نمايندگان محلات براي به اشتراك نهادن پيشنهادات بودجه‌ايشان با يكديگر ملاقات مي‌كنند. مقامات شهر و ائتلاف سرمايه در دسترس را مشخص مي‌كنند. سپس از برگزاري جلسه، گروه‌هاي محلي نيازها و خواسته‌هاي خويش را بازنگري مي‌كنند.

نمايندگان محلات جلسه تشكيل مي‌دهند تا پيرامون تخصيص بودجه‌تصميم‌گيري كنند. سپس نمايندگان پيرامون فعاليت‌هاي پيشنهادي بحث مي‌كنند تا پيرامون بودجه‌بندي به توافق نهايي برسند و نهايتاً گروه‌ها پروژه‌هايشان را از طريق يك چرخه سرمايه‌گذاري ساانه اجرا و نظارت مي‌كنند.

منبع: Shelter force online