سرتیتر

مصر، ارتش مانع پیشروی انقلاب

احمد مزارعی

۱۵ فوريه ۲۰۱۱

جنبش انقلابی مصر اکنون با بن‌بست رو‌به‌روست، ارتش نمی‌خواهد به خواست‌های مردم تن دردهد. مردم مصر برای سرنگون کردن رژيم مبارک مجبور بودند در ابتدا ارتش را بی‌طرف نگه دارند. همان سياستی که ملت ايران در انقلاب بهمن به کار گرفت: «برادر ارتشی، چرا برادر کشی» و تقديم گل به ارتشيان. اما دوره انقلاب بهمن با وجود جنبش‌های انقلابی و آزادی‌بخش در سراسر جهان و وجود اتحاد شوروی، و از همه مهم‌تر وجود رهبری در انقلاب، امکان پيروزی انقلاب و سرنگونی تمام‌و‌کمال رژيم سابق را آسان می‌کرد.

اما در مصر شرايط جهانی کنونی موانع جدی در برابر پيشروی نيروهای انقلابی قرار می‌دهد. به همين دليل اکنون ژنرال‌هايی که با استفاده از اعتماد مردم در رأس قدرت قرار گرفته اند حاضر نيستند به خواست‌های مردم گردن گذارند. اکنون اين سؤال بزرگ در برابر نيروهای انقلابی قرار دارد که آيا ارتش بی‌طرف است؟ و آيا ارتش اجازه پيشرفت به انقلابيون خواهد داد يا نه؟

به نظر نمی‌رسد که ارتش مصر يا لااقل ژنرال‌ها و سران عالی‌رتبه ارتش ميان بقايای اصلی نظام ديکتاتوری مبارک و مردم جانب بی‌طرفی را رعايت کنند، اگر چه در لايه‌های پايينی ارتش نيروهای متعهد به انقلاب وجود دارد و بيش از ۱۵ افسر دون‌پايه در روزهای آخر سقوط مبارک به مردم پيوستند. و به همين دليل نيز ژنرال‌ها مبارک را زير فشار قرار داده و مجبورش کردند تا پيش از آن‌که ارتش متلاشی شود از قدرت کناره‌گيری کند.

ارتش مصر در ۳۰ سال گذشته در قدرت شريک بوده و از همه سياست‌های سرکوبگرانه مبارک حمايت کرده است. از طرفی بخش‌های عمده‌ای از ارتشيان دارای امتيازات مهم اقتصادی و سياسی بوده اند، و به سادگی حاضر نيستند از پشتيبانی از سيستم مبارک دست بردارند، اگر‌چه مبارکی در کار نباشد.

کشورهای غربی به ويژه آمريکا و اسرائيل نيز از اين سياست ارتش مصر حمايت می‌کنند تا بتوانند تسلط خود را بر نظام سياسی موجود حفظ نمايند. دولت آمريکا در مصر منافع حياتی دارد و بيش از ديگران می‌کوشد ارتش دست نخورده بماند. به همين جهت اعلام داشتند که کمک‌های ۱٫۵ ميليارد دلاری خود را به مصر قطع نخواهنند کرد و ارتش نيز در روز اول اعلام کرد که «به تمام قراردادهای دولت مصر با کشورهای مختلف پايبند خواهد بود.»

و اين بزرگ‌ترين خواست دولت آمريکا و اسراييل است تا قرارداد صلح با اسرائيل، قرارداد کمپ‌ديويد و قرارداد فروش گاز به اسرائيل محفوظ بماند و البته بايد گفت که دولت مصر ده‌ها قرارداد امنيتی و سياسی و اقتصادی ديگر با آمريکا و اسرائيل دارد که همه در شرايط نابرابر و تحميلی با دولت مصر به امضاء رسيده و نيروهای مترقی مصری بلااستثناء خواستار لغو همه قراردادهای مذکور هستند.

انقلاب مصر نمی‌تواند گامی به جلو بردارد مگر اين‌که بتواند هم‌چنان مردم را در صحنه نگه دارد. قابل توجه اين‌که ارتش روز يک‌شنبه اعلام کرد که هرگونه تظاهرات ممنوع است، زيرا به امنيت و اقتصاد کشور ضربه وارد می‌آورد. نيروهای انقلابی مصر تاکنون صحنه را ترک نکرده اند، گرچه در ميدان تحرير کم‌تر شده اند، اما در ساير شهرهای مصر تظاهرات و اعتصاب‌ها ادامه يافته است.

موقعيت نيروهای انقلابی در شرايط کنونی

هرکس از ظن خود شد يار من. چرا مردم مصر و نيروهای انقلابی قدرت را به ارتش واگذار کردند؟ واقعيت اين بود که مردم نياز داشتند تا برای سرنگون کردن مبارک ارتش را بی‌طرف نگه دارند تا از آسيب آن در امان بمانند. مردم به خوبی می‌دانستند که ارتش دستگاه سرکوب مبارک است، به ويژه در مورد طنطاوی که اکنون در رأس ژنرال‌ها قرار دارد می‌دانستند و گزارش آن را در ويکی‌ليکس و نيويورک‌تايمز خوانده بودند که وی بسيار بيش‌تر از مبارک مخالف هرگونه اصلاحات سياسی و اقتصادی است. اما برنامه‌ريزان انقلاب به خود مطمئن بودند که توانايی آن را نيز دارند که در فردای سرنگونی مبارک و سپردن قدرت به دست ژنرال‌ها دوباره بتوانند مردم را در ميدان نگه داشته و به مبارزه برای ادامه دست‌أوردهای انقلابی ادامه دهند، چيزی که اکنون شروع شده است.

نيروهای انقلاب کدامند؟

براساس توضيحات سايت‌های جنبش جوانان مصری از جمله سايت «شش آوريل»، اينان از سال‌های ۲۰۰۰، از طريق اينترنت به سازماندهی‌های مختلفی برای مبارزه با رژيم مبارک دست زده اند، در عين حال هر کدام از اين‌ها در حقيقت نمايندگی مخفی يکی از احزاب و سازمان‌های مختلف، کمونيست، ناصريست، اخوان‌المسلمين، کفايه، حزب وفد و ده‌ها حزب و سازمان ديگر که حق فعاليت علنی را نداشتند، پيش می‌برده اند. در نتيجه اين‌ها خلق‌الساعه نبوده و به طور گسترده‌ای در درون جامعه و با سران سياسی، اجتماعی و مذهبی سر‌و‌کار داشتند، اگرچه به ظاهر نام آن‌ها را نداشته اند. برای مثال جنبش «شش آوريل» که از سال ۲۰۰۸، پس از شکست تظاهرات زحمتکشان مصر عليه گرانی آغاز شد، ارتباط تنگاتنگی با جنبش کارگری و رهبران آن دارد و بايد گفت که در درون جنبش کارگری مصر بسياری رهبران با تجربه و کمونيست وجود دارد. اگرچه در مصر حزب کمونيست علنی و فعال وجود ندارد، اما کمونيست‌ها بيکار ننشسته اند و در جنبش‌های دمکراتيک مردم شرکت دارند. غالب اين تشکل‌ها که امروز در جنبش انقلابی مصر و در ارتباطی بسيار گسترده و سراسری با مردم هستند، اهرم اصلی احزاب سياسی مختلف در مصر را تشکيل می‌دهند که می‌توانند به وسيله آن دخالت جدی کرده و در جهت پيشبرد خواست‌های خود حرکت نمايند.

از اينجاست که بايد گفت کسانی که به ژنرال‌ها ميدان دادند تا مبارک را بردارند و به طور مشروط بر رأس قدرت قرار بگيرند، اين آمادگی را نيز دارند تا با اهرم‌های خود به تظاهرات و مبارزات ادامه دهند تا به اهداف سياسی خود جامه عمل بپوشانند.

گام بعدی سازمان‌های جوانان در جهت پيش‌برد انقلاب

جنبش «شش آوريل»، حزب وفد، حزب فردا، اخوان‌المسلمين، و سايرين خواست‌های خود را چه به طور رسمی و چه از طريق ارسال جوانان انقلابی در جلسه رسمی ژنرال‌ها، بدين شرح اعلام داشتند:

۱- لغو فوری شرايط فوق‌العاده در کشور که از ۳۰ سال پيش آغاز شده است،

۲- آزادی فوری همه زندانيان سياسی قبل و بعد از انقلاب،

۳- آزادی تشکل احزاب سياسی، اجتماعی، کارگری، زنان و …،

۴- انحلال مجلسين و قانون اساسی (انجام شده است)،

۵- انحلال پليس سياسی سابق و افشا و محاکمه سران آن،

۶- تشکيل مجلس مؤسسان از افراد صلاحيت‌دار در جهت تعديل و يا نوشتن قانون اساسی جديد و ….

خواست‌های فوق چه به صورت نوشته، مصاحبه با رسانه‌ها و يا حضور در جلسه هيأت رهبری ژنرال‌ها اعلام شده است.

درست است که ژنرال‌ها ميدان تحرير را از حضور تظاهرکنندگان تخليه کرده اند، اما هم‌زمان تظاهرات سازماندهی شده تقريباً در بيش‌تر شهرهای مصر ادامه پيدا کرده و قرار است روز جمعه آينده (۱۸ فوريه ۲۰۱۱) تظاهرات ميليونی مانند گذشته با دو هدف برگزار شد:

۱- جشن پيروی انقلاب، و

۲- طرح خواست‌های نيروهای انقلابی به طور رسمی و ادامه انقلاب.

بدين معنی که انقلاب پس ننشسته است. اما اين‌که تا چه حد موفق خواهند شد تا در اين بازی بسيار پيچيده سياسی اهداف خود را پيش ببرند، آينده نشان خواهد داد.

غالب رهبران احزاب و جنبش جوانان، به ويژه جنبش «شش آوريل»، اخوان‌المسلمين، حزب فردا، حزب وفد، به طور جدی خواستار لغو کمپ‌ديويد، قرارداد صلح با اسرائيل و قرارداد فروش گاز به اسرائيل هستند، اما به طور جدی خواستار بازگرداندن مصر به دوران عزت و افتخار گذشته و خلاصی از همه قراردادهای اسارت‌باری هستند که توسط رژيم‌های سرسپرده سادات و مبارک بر مردم تحميل شده است. مطالب فوق را به وضوح می‌توان در تمام مصاحبه‌های رهبران آن‌ها، به ويژه رهبران جنبش جوانان هر روز مشاهده نمود.

آيا ارتش در برابر خواست‌های انقلاب و مردم خواهد ايستاد؟

نمی‌توان انکار کرد که فرماندهان رده‌های بالای ارتش فرق زيادی با مبارک ندارند، آنان روابط تنگاتنگی با ژنرال‌های آمريکايی و سران دولت آمريکا و اسرائيل داشته و دارند و پس از بيانيه اخير ژنرال‌ها مبنی بر به رسميت شناختن قراردادهای مصر با ساير کشورها از جمله اسرائيل که عمل جبونانه و خائنانه‌ای در حق ملت مصر بود، به فوريت مورد تشويق آمريکا، اسرائيل و اتحاديه اروپايی قرار گرفت. ايهود باراک طی تماس تلفنی از ژنرال طنطاوی «قدردانی» کرد. اما اين‌که ژنرال‌ها تا چه حد بتوانند در برابر خواست‌های انقلابی مردم بايستند بستگی به توازن نيروها دارد. يک موضوع مهمی که بايد به آن شاره کرد اين است که ژنرال طنطاوی در نطق اول خود، بيانيه شمارۀ ۱، اظهار داشت که هدفش حرکت در جهت خواست‌های مشروع ملت مصر بوده و وارتش، خود را به جای مشروعيت ملت قرار نخواهد داد. وی در بيانيه بعدی از مبارک نيز به عنوان فردی خادم نام برد، و اين دوگانگی را از خود نشان داد.

جمعه ۱۸ فوريه روز نمايش قدرت ملت است، جشن پيروزی و طرح خواست‌های انقلاب. به نظر نمی‌رسد ارتش بتواند در برابر خواست‌های مردم مقاومت کند. ملتی که پس از ۳۰ سال حکومت نظامی را متلاشی کرد و رأس نظام را به زباله‌دانی تاريخ انداخت، به سادگی به گذشته بازنخواهد گشت. به ويژه اين‌که رگه‌های زيادی از طغيان در ارتش و پليس وجود دارد و دست زدن به سرکوب اين موج خروشان مردم که سراسر خيابان‌های کشور پهناور مصر را به لرزه درآورده، کار آسانی نيست.

ملت مصر تجربيات فراوانی در مبارزه با استعمار، مبارزه با امپرياليسم و ارتجاع دارد و خوشبختانه امروز احزاب، گروه‌ها، سازمان‌ها و شخصيت‌های بسياری که همه در جهت برقراری آزادی و عدالت اجتماعی کوشا هستند، در ميدان حضور دارند.

جنبش بسيار عظيم و گسترده‌ای که در روزهای قبل شاهد آن بوديم، يک‌شبه زاده نشده بود و نشان از يک سازماندهی عميق و با تجربه دارد. اين جنبش از اين پس نيز قادر خواهد بود بر توطئه‌ها و ترفندهای آمريکا، اتحاديه اروپايی و اسرائيل غلبه کند.

پيروز باد مبارزه انقلابی ملت مصر

تارنگاشت عدالت