سياسی

سود و سرمایه گذاری در دورۀ بهبود اقتصادی

سود و سرمايه گذاری در دورۀ بهبود اقتصادی۱

مايکل رابرتز

ترجمه: آرمان پويان

سایت میلیتانت

در نظام توليد و مبادلۀ سرمايه داری٬ هيچ رابطه ای نزديک تر از رابطه ميان سود و سرمايه گذاری نمی تواند وجود داشته باشد. من پيش از اين در مطالب متعدّدی گفته ام که عامل کليدی هر بهبود اقتصادی در نظام سرمايه داری٬ بهبود سرمايه گذاری بخش خصوصی است و نه مصرف (آن گونه که کينزين ها ادّعا می کنند).

من در يکی از نوشته های سابق خود (با عنوان گرينه اسپن و بحران سرمايه داری۸ ٬ اکتبر ۲۰۱۰) نموداری را به کار بردم که نشان می داد چگونه افزايش و کاهش در سود و قابليّت سوددهی٬ به افزايش و کاهش در سرمايه گذاری منجر می شود.

همان نمودار را بار ديگر در اين جا ملاحظه می کنيد. منحنی سبز نشان دهندۀ تغييرات سود شرکتی ايالات متحده در سه ماهۀ يک سال نسبت به سه ماهۀ مشابه سال پيش از آن (YoY) می باشد و نمودار قرمز نيز بيانگر تغييرات سرمايه گذاری ثابت خصوصی­ در هر سه ماهه نسبت به سه ماهۀ مشابه سال قبل از آن­ است. به وضوح ديده می شود که سود٬ سرمايه گذاری را به دوره های رونق و رکود هدايت می کند. به علاوه می توان ديد که با بهبود کنونی

وضعيّت سود٬ سرمايه گذاری نيز رو به بازگشت است.

اجازه دهيد تا با نگاه دقيق تر به روند بهبود فعلی اقتصادی و با لحاظ کردن داده های مربوط به ايالات متحده در سه ماهۀ سوّم سال ٬۲۰۱۰ اين مسأله را کمی بيش تر باز کنيم. شواهد در مورد سود کامالً روشن است. سود شرکتی ايالات متحده٬ در اوايل سال ۲۰۰۶ به نقطۀ اوج رسيد (در اين جا مقدار مطلق سود م ّد نظر است و نه نرخ سود۱ که اوايل سال۲۰۰۵ به اوج رسيد)

مجموع سود٬ از نقطۀ اوج خود در اوايل ۲۰۰۶ تا اواسط سال ۲۰۰۸ سقوط کرد و در اوايل سال ٬۲۰۰۹ بهبود اقتصادیمحدودیرابهوجودآورد.سپسبارديگربهيکنقطۀحّداقلجديددراواسط۲۰۰۹کاهشپيداکرد.پساز آن٬ بهبود سود آغاز شد و در اواسط سال ٬۲۰۱۰ نقطۀ اوج سابق(يعنی اوايل ۲۰۰۶) پشت سر گذاشته شد.

1http://thenextrecession.wordpress.com/2010/12/29/profits­and­investment­in­the­economic­recovery/

ميزان سود تا سه ماهۀ چهارم سال ۲۰۱۰(ميليارد دلار)

امّا عکس العمل سرمايه گذاری در قبال اين حرکت سود چه بود؟ هنگامی که رشد سود شرکتی ايالات متحده در اواسط ۲۰۰۵روندیآهستهپيداکردوسپسميزانمطلقآندرسال۲۰۰۶سقوطنمود٬سرمايهگذاریشرکتیبرایمّدتی به رشد خود ادامه داد. چرا که طی اين مدّت٬ شرکت ها به اميد بازگشت سود٬ يا منابع خود را استفاده کردند و يا به افزايش وام گيری پرداختند. ا ّما وقتی اميد آن ها محقق نشد٬ رشد سرمايه گذاری در طی سال ۲۰۰۷ کند گرديد و سرانجام ميزان مطلق آن در سال ۲۰۰۸ سقوط کرد. سود از اواخر سال ۲۰۰۹ احيا شد و با گذشت شش ماه٬ سرمايه

گذاری نيز بهبود پيدا کرد.

سود عملياتی شرکتی آمريکا و سرمايه گذاری

(%YoYدرصد تغييرات سه ماهۀ هر سال نسبت به سه ماهۀ مشابه سال پيش از آن­)

اين همان چيزيست که انتظارش می رفت. ميزان سود پيش از آغاز بحران اعتبارات٬ رو به سقوط بود. بنابراين همان طور که پيش تر نيز اّدعا کرده ام٬ ماهّيت بحران اخير در واقع «مالی» نبوده٬ بلکه از يک بحران کلاسيک سوددهی در اقتصاد مارکسيستی تبعّيت می کرده است )حتی اگر جرقۀ رکود در بخش مالی زده شده باشد(. ضمنا٬ً می توان ديد که

حرکت سود٬ راهنمای حرکت سرمايه گذاری است و نه بالعکس )آن طور که کينزين ها ادّعا خواهند کرد(.

آن چه بهبود اقتصادیِ پس از رکود بزرگ را متمايز می کند٬ ضعف آن نسبت به بهبودهای اقتصادی سابق پس از دوره های رکود در ايالات متحده است. در حال حاضر٬ سود رو به بهبود است٬ امّا با آهنگی به مراتب پايين تر از بهبودهای سابق. از نقطۀ حدّاقل سال ٬۲۰۰۸ هشت «سه ماهه» گذشته است تا سود به نقطۀ اوج سابق بازگردد. اين در حاليست که در رکودهای قبلی٬ سود پس از طی چهار «سه ماهه» بازگشت. دليل اين موضوع در نوشتۀ پيشين من با عنوان سيکل

سوددهی و رکود بعدی (۱۸ دسامبر ۲۰۱۰) توضيح داد شد.

سود در دوره های رکود (نقطۀ اوج = ۱۰۰)

بهبود وضعيّت سرمايه گذاری نيز اين بار راه طويلی در پيش دارد. پس از رکودهای دهۀ ۱۹۸۰ و دهۀ ٬۱۹۹۰ هشت «سه ماهه» زمان رفت تا سرمايه گذاری اسمی به نقطۀ اوج اسمی خود بازگردد. در حالی که اين فاصله٬ برای رکود ۱۹۷۴ تا ٬۷۵ تنها چهار «سه ماهه» بود. امّا در رکود بزرگ اخير٬ سرمايه گذاری با گذشت ۱۲ سه ماهه از نقطۀ اوج خود در سه ماهۀ س ّوم سال ۲۰۰۷ بهبود را آغاز کرده و هنوز ۱۹ درصد پايين تر از نقطۀ اوج مذکور قرار دارد.

بنابراين به طور مشخّص اين بهبود بسيار ضعيفی محسوب می شود.

سرمايه گذاری در دوره های رکود (نقطۀ اوج = ۱۰۰)

­۱ در اين جا مقصود نرخ سود با تعريف مارکسيستی آن نيست. (مترجم)