نظری

آشنائی با مقوله سرمایه داری انحصاری ـ دولتی

دایرة المعارف روشنگری

ش. میم بهرنگ

  • سرمایه داری انحصاری ـ دولتی[1] عبارت است از اتحاد قدرت انحصارات با قدرت دولت بورژوائی و در پیوند با آن، مداخله بلاواسطه دولت در اقتصاد و تبدیل دولت به نماینده مستقیم بورژوازی انحصاری در رهبری جامعه.
  • سرمایه داری انحصاری ـ دولتی در دوران امپریالیسم پا به عرصه وجود نهاد و امروز در مهمترین کشورهای امپریالیستی (ایالات متحده آمریکا، آلمان، فرانسه، انگلستان) بطور کامل تشکیل شده است.
  • علل اصلی پیدایش سرمایه داری انحصاری ـ دولتی به شرح زیرند :
  • تشدید تضاد اصلی جامعه سرمایه داری به سبب رشد شتابان اجتماعی شدن تولید سرمایه داری.
  • دشوارتر شدن حل مسئله بازار.
  • بحران های اقتصادی پی در پی.
  • نظامی کردن اقتصاد.
  • تشدید مبارزه طبقاتی در کشورهای سرمایه داری.
  • مبارزه سیستم جهانی سرمایه داری علیه سیستم جهانی سوسیالیستی.
  • کلید فهم توسعه سرمایه داری انحصاری ـ دولتی در عملکرد همگام تضادهای اقتصادی و سیاسی است.
  • · سرمایه داری انحصاری ـ دولتی، بلحاظ اقتصادی به معنی درجه عالی تر انحصاری کردن است و بلحاظ سیاسی به معنی بگور سپردن دمکراسی، روی آوردن هرچه شدیدتر به فرم های علنی دیکتاتوری و نظامیگری است و بلحاظ ایدئولوژیکی به معنی تشکیل ایدئولوژی دولتی، از گرایشات زیرین، که هسته مشترکشان را آنتی کمونیسم تشکیل می دهد :
  • · ناسیونالیسم، کوسموپولیتیسم (جهان وطنی) ارتجاعی، انتقام جوئی، شووینیسم و امثالهم.
  • (مقوله آنتی کمونیسم را مستقلا و مفصلا توضیح خواهیم.
  • بقیه مقولات فوق الذکر را در آرشیو بهرنگ در سایت فرهنگ توسعه و مجله هفته می توانید مطالع کنید. مترجم)
  • سرمایه داری انحصاری ـ دولتی ماهیتا ضد ملی است.
  • فونکسیون اصلی سرمایه داری انحصاری ـ دولتی عبارت است از وسعت بخشیدن هرچه بیشتر به قدرت اقتصادی و سیاسی بورژوازی انحصاری و همزمان با آن، ممانعت از گذار به سوسیالیسم.
  • ماهیت سرمایه داری انحصاری ـ دولتی را می توان در اقدامات و عوامل زیرین مشاهده کرد :
  • در تقسیم درآمد ملی به نفع انحصارات از طریق بودجه دولتی،
  • در وجود کارخانجات دولتی و بانک های دولتی،
  • در مداخله دولت در مبارزه برسر میزان دستمزد به نفع سرمایه مالی،
  • در «برنامه های کمک» دولتی و «نقشه های» دولتی برای رشته های اقتصادی منفرد و برای کل اقتصاد و غیره.
  • سرمایه داری انحصاری ـ دولتی در فرم «انتگراسیون» (همپیوندی) (مثلا همبود اقتصادی اروپا)[2]، بمثابه قدرت سرمایه داری بین المللی عمل می کند.
  • بورژوازی انحصاری می کوشد از طریق شرکت دادن دولت در حیات اقتصادی و با استفاده از امکانات چند جانبه دولت به اهداف زیر جامه عمل بوشاند :
  • روندهای عینی خودپوی مؤثر در سرمایه داری را منظم سازد،
  • از حدت تضادهای ملتهب بکاهد و آنها را خاموش کند و
  • جنبش کارگری و تأثیرات روزافزون سوسیالیسم را نابود سازد.
  • سرمایه داری انحصاری ـ دولتی اگرچه فرم های اقتصاد سرمایه داری و فرم های حرکت تضادهای آن را تغییر می دهد، سرمایه داری را از بین نمی برد و تضادهای اقتصادی، اجتماعی وسیاسی را تشدید می کند.
  • سرمایه داری انحصاری ـ دولتی به تعمیق تضادهای لاینحل موجود میان سرمایه مالی (که دولت را زیر فرمان خود دارد) و خلق می پردازد.
  • این تضاد شالوده عینی وحدت مبارزاتی طبقه کارگر با کلیه نیروهای ضد انحصاری را تشکیل می دهد.
  • تضادمندی درونی سرمایه داری انحصاری ـ دولتی عبارت از این است که آن، سیستم سرمایه داری مبتنی بر مالکیت خصوصی بر وسایل تولید را با وسایلی تحکیم می بخشد که سرمایه داری را بسوی انحلال سوق می دهند :
  • سرمایه داری انحصاری ـ دولتی از سوئی قدرت سرمایه را تقویت می کند و از سوی دیگر آن را بگور می سپارد و سوسیالیسم را بطور مادی تدارک می بیند.
  • توسعه سرمایه داری انحصاری ـ دولتی، در مجموع، بیانگر فرتوتی شیوه تولید سرمایه داری و زوال روز افزون آن است.
  • (برای درک بیشتر این مقوله مراجعه کنید به «یا سوسیالیسم و یا بربریت» آرشیو بهرنگ و «کمونیست ها اکنون!» در آرشیو سلطان پور در فرهنگ توسعه. مترجم)
  • مراجعه کنید به
  • · امپریالیسم،
  • · سرمایه داری.

پایان


[1] Kapitalismus, staatsmonopolistischer

[2] Europäische Wirtschaftsgemeinschaft